सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 11.47

कृष्ण कहते हैं कि उन्होंने कृपा से अपनी योगशक्ति द्वारा यह तेजोमय अनंत विश्वरूप दिखाया, जिसे पहले किसी ने नहीं देखा था।

मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं
रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्।
तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं
यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्॥

mayā prasannena tavārjunedaṃ
rūpaṃ paraṃ darśitamātmayogāt
tejomayaṃ viśvamanantamādyaṃ
yanme tvadanyena na dṛṣṭapūrvam

अनुवाद

The Blessed Lord said, "Arjuna, in my kindness to you I showed you this supreme form through my own yoga power. It is made of light, universal, endless and primal, and no one but you has seen it before."

हिंदी

श्री भगवान बोले, "हे अर्जुन, तुम पर प्रसन्न होकर मैंने अपनी योगशक्ति से यह परम रूप तुम्हें दिखाया है। यह तेजोमय, विश्वरूप, अनंत और आदि है, और तुम्हारे सिवा किसी ने इसे पहले नहीं देखा।"

शब्दार्थ

मया
mayā
मेरे द्वारा
प्रसन्नेन
prasannena
प्रसन्न होकर
तव
tava
तुम्हें
अर्जुन
arjuna
हे अर्जुन
इदम्
idam
यह
रूपम्
rūpam
रूप
परम्
param
परम
दर्शितम्
darśitam
दिखाया गया
आत्मयोगात्
ātmayogāt
अपनी योगशक्ति से
तेजोमयम्
tejomayam
तेज से भरा
विश्वम्
viśvam
विश्वरूप
अनन्तम्
anantam
अनन्त
आद्यम्
ādyam
आदि
यत्
yat
जो
मे
me
मेरा
त्वदन्येन
tvadanyena
तुम्हारे सिवा किसी और ने
न
na
नहीं
दृष्टपूर्वम्
dṛṣṭapūrvam
पहले देखा गया

व्याख्या

कृष्ण इस दर्शन को अपनी कृपा का उपहार कहते हैं, जो उनकी अपनी शक्ति से दिया गया, अर्जुन के प्रयास से अर्जित नहीं। वे यह भी कहते हैं कि इसे पहले किसी ने नहीं देखा, जिससे यह क्षण अनूठा बन जाता है। अगला श्लोक 11.48 बताता है कि ऐसा दर्शन इतना दुर्लभ क्यों है।

Characters in this verse