भगवद् गीता 11.24
आकाश छूते दीप्त रूप को देखकर अर्जुन का अंतःकरण काँप उठता है और वे धैर्य और शांति खो देते हैं।
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं
व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्।
दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा
धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो॥
nabhaḥspṛśaṃ dīptamanekavarṇaṃ
vyāttānanaṃ dīptaviśālanetram
dṛṣṭvā hi tvāṃ pravyathitāntarātmā
dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇo
अनुवाद
"You touch the sky, blazing, in many colours, with mouths wide open and huge glowing eyes. Seeing you, Vishnu, my inner self shakes and I find neither steadiness nor peace."
हिंदी
"आप आकाश को छूते, दीप्त, अनेक रंगों वाले हैं, मुख फैलाए हुए और विशाल चमकती आँखों वाले। हे विष्णो, आपको देखकर मेरा अंतःकरण काँप उठा है और मुझे न धैर्य मिलता है न शांति।"
शब्दार्थ
- नभःस्पृशम्
- nabhaḥspṛśam
- आकाश को छूता हुआ
- दीप्तम्
- dīptam
- दीप्तिमान
- अनेकवर्णम्
- anekavarṇam
- अनेक रंगों वाला
- व्यात्ताननम्
- vyāttānanam
- खुले मुखों वाला
- दीप्तविशालनेत्रम्
- dīptaviśālanetram
- जलते विशाल नेत्रों वाला
- दृष्ट्वा
- dṛṣṭvā
- देखकर
- हि
- hi
- निश्चय ही
- त्वाम्
- tvām
- आपको
- प्रव्यथितान्तरात्मा
- pravyathitāntarātmā
- व्याकुल अंतरात्मा वाला
- धृतिम्
- dhṛtim
- धैर्य
- न
- na
- नहीं
- विन्दामि
- vindāmi
- पाता हूँ
- शमम्
- śamam
- शांति
- च
- ca
- और
- विष्णो
- viṣṇo
- हे विष्णु
व्याख्या
अर्जुन बताते हैं कि उन्होंने क्या खो दिया है, धैर्य और शांति। जो युद्ध में अडिग खड़ा रहा, वह इस दृश्य के सामने स्वयं को थाम नहीं पाता। यह श्लोक उनके भय का केंद्र है, और वे 11.25 में कृपा माँगते हैं।

