सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 11.33

कृष्ण अर्जुन से उठकर युद्ध करने को कहते हैं और केवल निमित्त बनने को कहते हैं, क्योंकि परिणाम पहले से तय है।

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व
जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम्।
मयैवैते निहताः पूर्वमेव
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्॥

tasmāttvamuttiṣṭha yaśo labhasva
jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyaṃ samṛddham
mayaivaite nihatāḥ pūrvameva
nimittamātraṃ bhava savyasācin

अनुवाद

"So rise up and win glory. Defeat your enemies and enjoy a prosperous kingdom. I have already struck these men down. Be only the instrument, Savyasachin."

हिंदी

"इसलिए उठो और यश प्राप्त करो। शत्रुओं को जीतकर समृद्ध राज्य भोगो। इन्हें मैंने पहले ही मार रखा है। हे सव्यसाची, तुम केवल निमित्त बनो।"

शब्दार्थ

तस्मात्
tasmāt
इसलिए
त्वम्
tvam
तुम
उत्तिष्ठ
uttiṣṭha
उठो
यशः
yaśaḥ
यश
लभस्व
labhasva
प्राप्त करो
जित्वा
jitvā
जीतकर
शत्रून्
śatrūn
शत्रुओं को
भुङ्क्ष्व
bhuṅkṣva
भोगो
राज्यम्
rājyam
राज्य
समृद्धम्
samṛddham
समृद्ध
मया
mayā
मेरे द्वारा
एव
eva
ही
एते
ete
ये सब
निहताः
nihatāḥ
मारे जा चुके
पूर्वम्
pūrvam
पहले
एव
eva
ही
निमित्तमात्रम्
nimittamātram
केवल निमित्त
भव
bhava
बनो
सव्यसाचिन्
savyasācin
हे सव्यसाची

व्याख्या

दर्शन के बाद व्यावहारिक आदेश आता है: उठो और कर्म करो। "निमित्तमात्र" का अर्थ टीकाकार स्वयं को कर्ता न मानकर कर्म करना लेते हैं, जो निष्काम कर्म से जुड़ता है। 11.34 उन योद्धाओं के नाम लेता है जिनसे अर्जुन सबसे अधिक डरते हैं।

Characters in this verse

Key concepts