सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 10.32

कृष्ण कहते हैं कि वे सृष्टियों के आदि, मध्य और अंत, आत्मज्ञान और सत्य खोजने वाले वाद हैं।

सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम्॥

sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna
adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham

अनुवाद

Of creations I am the beginning, the middle and the end, Arjuna. Of knowledges I am the knowledge of the Self, and among debates I am the honest discussion that seeks the truth.

हिंदी

हे अर्जुन, सृष्टियों का आदि, मध्य और अंत मैं ही हूँ। विद्याओं में मैं अध्यात्मविद्या हूँ और वाद करने वालों में सत्य की खोज वाला वाद हूँ।

शब्दार्थ

सर्गाणाम्
sargāṇām
सृष्टियों में
आदिः
ādiḥ
आदि
अन्तः
antaḥ
अंत
च
ca
और
मध्यम्
madhyam
मध्य
च
ca
और
एव
eva
भी
अहम्
aham
मैं
अर्जुन
arjuna
हे अर्जुन
अध्यात्मविद्या
adhyātmavidyā
आत्मज्ञान की विद्या
विद्यानाम्
vidyānām
विद्याओं में
वादः
vādaḥ
तत्त्वचर्चा
प्रवदताम्
pravadatām
वाद करने वालों में
अहम्
aham
मैं

व्याख्या

कृष्ण अर्जुन से कहते हैं कि हर सृष्टि के आरंभ से अंत तक का पूरा विस्तार वे ही हैं। विद्याओं में वे आत्मा के ज्ञान को चुनते हैं। टीकाकार बताते हैं कि तीसरी बात वाद है, यानी सत्य जानने के लिए किया गया विचार, न कि केवल जीतने के लिए किया गया तर्क। यह 10.31 के बाद आता है और आगे 10.33 है।

Characters in this verse

Key concepts