सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 10.26

कृष्ण अश्वत्थ, नारद, चित्ररथ और कपिल मुनि को अपनी विभूतियाँ बताते हैं।

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः॥

aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ

अनुवाद

Among all trees I am the ashvattha, among divine sages I am Narada, among the gandharvas I am Chitraratha, and among the perfected ones I am the sage Kapila.

हिंदी

सब वृक्षों में मैं अश्वत्थ हूँ, देवर्षियों में नारद हूँ, गंधर्वों में चित्ररथ हूँ और सिद्धों में कपिल मुनि हूँ।

शब्दार्थ

अश्वत्थः
aśvatthaḥ
पीपल
सर्ववृक्षाणाम्
sarvavṛkṣāṇām
सब वृक्षों में
देवर्षीणाम्
devarṣīṇām
देवर्षियों में
च
ca
और
नारदः
nāradaḥ
नारद
गन्धर्वाणाम्
gandharvāṇām
गंधर्वों में
चित्ररथः
citrarathaḥ
चित्ररथ
सिद्धानाम्
siddhānām
सिद्धों में
कपिलः
kapilaḥ
कपिल
मुनिः
muniḥ
मुनि

व्याख्या

अश्वत्थ, यानी पीपल, एक पवित्र वृक्ष है जिसे परंपरा सबसे अधिक आदर देती है। नारद वह दिव्य ऋषि हैं जो लोकों के बीच घूमते हैं और चित्ररथ गंधर्वों, यानी स्वर्ग के गायकों, के प्रमुख हैं। कपिल को परंपरा सांख्य के महान आचार्य के रूप में स्मरण करती है। सूची 10.25 से आगे बढ़कर 10.27 में पशुओं और राजाओं तक पहुँचती है।