सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 10.5

अहिंसा से अपयश तक प्राणियों की सारी विविध अवस्थाएँ कृष्ण से ही उत्पन्न होती हैं।

अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः॥

ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ

अनुवाद

Non-violence, evenness of mind, contentment, austerity, giving, fame and disgrace: these varied states of living beings all arise from me alone.

हिंदी

अहिंसा, समभाव, संतोष, तप, दान, यश और अपयश: प्राणियों की ये अलग-अलग अवस्थाएँ मुझसे ही उत्पन्न होती हैं।

शब्दार्थ

अहिंसा
ahiṃsā
अहिंसा
समता
samatā
समभाव
तुष्टिः
tuṣṭiḥ
संतोष
तपः
tapaḥ
तप
दानम्
dānam
दान
यशः
yaśaḥ
यश
अयशः
ayaśaḥ
अपयश
भवन्ति
bhavanti
होते हैं
भावाः
bhāvāḥ
भाव, गुण
भूतानाम्
bhūtānām
प्राणियों के
मत्तः
mattaḥ
मुझसे
एव
eva
ही
पृथग्विधाः
pṛthagvidhāḥ
अनेक प्रकार के

व्याख्या

10.4 में शुरू हुई सूची यहाँ अपने मुख्य दावे पर पूरी होती है: ये सभी अवस्थाएँ कृष्ण से ही उपजती हैं। यश के साथ अपयश भी गिना गया है, इसलिए श्लोक जीवन को केवल सुखद भागों में नहीं बाँटता। आगे 10.6 मनुष्यों को उनके आदि पूर्वजों तक ले जाता है।

Characters in this verse

Key concepts