सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 10.25

कृष्ण भृगु, ओम् अक्षर, जपयज्ञ और हिमालय को अपनी विभूतियाँ बताते हैं।

महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम्।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः॥

maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ

अनुवाद

Among great sages I am Bhrigu, among utterances I am the single syllable Om, among sacrifices I am the sacrifice of silent repetition, and among immovable things I am the Himalaya.

हिंदी

महर्षियों में मैं भृगु हूँ, वाणियों में एक अक्षर ओम् हूँ, यज्ञों में जपयज्ञ हूँ और स्थिर रहने वालों में हिमालय हूँ।

शब्दार्थ

महर्षीणाम्
maharṣīṇām
महर्षियों में
भृगुः
bhṛguḥ
भृगु
अहम्
aham
मैं
गिराम्
girām
वाणियों में
अस्मि
asmi
हूँ
एकम्
ekam
एक
अक्षरम्
akṣaram
अक्षर
यज्ञानाम्
yajñānām
यज्ञों में
जपयज्ञः
japayajñaḥ
जपयज्ञ
अस्मि
asmi
हूँ
स्थावराणाम्
sthāvarāṇām
स्थिर वस्तुओं में
हिमालयः
himālayaḥ
हिमालय

व्याख्या

एक अक्षर ओम् है, जिसे परंपरा ब्रह्म की ध्वनि मानती है। जप, यानी पवित्र नाम का मौन दोहराव, यहाँ भव्य अनुष्ठानों से ऊपर गिना गया है। भृगु आरंभ के महान ऋषियों में हैं और हिमालय अचल वस्तुओं में सबसे ऊँचा है। 10.6 के ऋषियों से तुलना करें। अगला श्लोक 10.26 वृक्षों, ऋषियों और गंधर्वों का नाम लेता है।

Key concepts