सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 10.16

अर्जुन कृष्ण से उन दिव्य विभूतियों का पूरा वर्णन माँगते हैं जिनसे वे लोकों में व्याप्त हैं।

वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि॥

vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ
yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi

अनुवाद

Please tell me in full your divine glories, the very ones by which you pervade these worlds and remain in them.

हिंदी

कृपया अपनी वे दिव्य विभूतियाँ पूरी तरह बताइए, जिनके द्वारा आप इन लोकों में व्याप्त होकर स्थित हैं।

शब्दार्थ

वक्तुम्
vaktum
कहने के लिए
अर्हसि
arhasi
योग्य हैं
अशेषेण
aśeṣeṇa
पूर्णतः
दिव्याः
divyāḥ
दिव्य
हि
hi
निश्चय ही
आत्मविभूतयः
ātmavibhūtayaḥ
आपकी अपनी विभूतियाँ
याभिः
yābhiḥ
जिनसे
विभूतिभिः
vibhūtibhiḥ
विभूतियों से
लोकान्
lokān
लोकों को
इमान्
imān
इन
त्वम्
tvam
आप
व्याप्य
vyāpya
व्याप्त करके
तिष्ठसि
tiṣṭhasi
स्थित हैं

व्याख्या

यही अध्याय का केंद्रीय अनुरोध है। अर्जुन दिव्य विभूतियाँ पूरी तरह माँगते हैं, क्योंकि उन्हीं के द्वारा कृष्ण लोकों में व्याप्त हैं। संसार के अनेक रूपों में उन्हें कैसे देखा जाए, यह प्रश्न तुरंत 10.17 में आता है।

Characters in this verse