सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 10.27

कृष्ण घोड़ों में उच्चैःश्रवा, हाथियों में ऐरावत और मनुष्यों में राजा को अपनी विभूति बताते हैं।

उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम्।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम्॥

uccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam

अनुवाद

Among horses know me as Uchchaihshravas, who arose with the nectar of immortality, among lordly elephants as Airavata, and among men as the king.

हिंदी

घोड़ों में मुझे अमृत के साथ उत्पन्न उच्चैःश्रवा जानो, श्रेष्ठ हाथियों में ऐरावत और मनुष्यों में राजा।

शब्दार्थ

उच्चैःश्रवसम्
uccaiḥśravasam
उच्चैःश्रवा
अश्वानाम्
aśvānām
घोड़ों में
विद्धि
viddhi
जानो
माम्
mām
मुझे
अमृतोद्भवम्
amṛtodbhavam
अमृत से उत्पन्न
ऐरावतम्
airāvatam
ऐरावत
गजेन्द्राणाम्
gajendrāṇām
श्रेष्ठ हाथियों में
नराणाम्
narāṇām
मनुष्यों में
च
ca
और
नराधिपम्
narādhipam
राजा

व्याख्या

श्लोक स्वयं कहता है कि उच्चैःश्रवा घोड़ा अमृत के साथ उत्पन्न हुआ, जो पुराणों में वर्णित समुद्र मंथन का संकेत है। ऐरावत श्रेष्ठतम हाथी है। मनुष्यों में राजा को पहला स्थान इसलिए मिलता है कि उस पर दूसरों की रक्षा का दायित्व है। सूची 10.26 से 10.28 तक जाती है।