सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 5.8

तत्त्वज्ञ योगी देखते, खाते और साँस लेते हुए भी मानता है कि वह स्वयं कुछ नहीं करता।

नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्।
पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन्॥

naiva kiṃcitkaromīti yukto manyeta tattvavit
paśyañśṛṇvanspṛśañjighrannaśnangacchansvapañśvasan

अनुवाद

"I am doing nothing at all," thinks the disciplined knower of truth, even while seeing, hearing, touching, smelling, eating, walking, sleeping and breathing.

हिंदी

तत्त्व को जानने वाला योगी देखते, सुनते, छूते, सूँघते, खाते, चलते, सोते और साँस लेते हुए भी यही मानता है कि "मैं कुछ भी नहीं करता।"

शब्दार्थ

न
na
नहीं
एव
eva
बिल्कुल
किञ्चित्
kiñcit
कुछ भी
करोमि
karomi
मैं करता हूँ
इति
iti
ऐसा
युक्तः
yuktaḥ
योग में स्थित
मन्येत
manyeta
मानता है
तत्त्ववित्
tattvavit
तत्त्व को जानने वाला
पश्यन्
paśyan
देखते हुए
शृण्वन्
śṛṇvan
सुनते हुए
स्पृशन्
spṛśan
छूते हुए
जिघ्रन्
jighran
सूंघते हुए
अश्नन्
aśnan
खाते हुए
गच्छन्
gacchan
चलते हुए
स्वपन्
svapan
सोते हुए
श्वसन्
śvasan
सांस लेते हुए

व्याख्या

इसका अर्थ यह नहीं कि योगी निष्क्रिय है। वह जानता है कि देखना, सुनना और साँस लेना शरीर और इंद्रियों से होता है, और उसका सच्चा स्वरूप केवल साक्षी है। यह वाक्य 5.9 में आगे चलता है, और इसकी पृष्ठभूमि 5.7 है।

Characters in this verse

Key concepts