सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 5.19

समता में स्थित मन वाले इसी जीवन में जन्म के चक्र को जीत लेते हैं, क्योंकि ब्रह्म निर्दोष और सम है।

इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः।
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः॥

ihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ
nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmādbrahmaṇi te sthitāḥ

अनुवाद

Even here in this life, the cycle of birth is conquered by those whose mind rests in sameness. Brahman is flawless and the same in all, so they are established in Brahman.

हिंदी

जिनका मन समता में टिका है, उन्होंने इसी जीवन में जन्म के चक्र को जीत लिया। ब्रह्म निर्दोष और सबमें सम है, इसलिए वे ब्रह्म में ही स्थित हैं।

शब्दार्थ

इह
iha
यहीं
एव
eva
ही
तैः
taiḥ
उनके द्वारा
जितः
jitaḥ
जीता गया
सर्गः
sargaḥ
संसार
येषाम्
yeṣām
जिनका
साम्ये
sāmye
समता में
स्थितम्
sthitam
स्थित
मनः
manaḥ
मन
निर्दोषम्
nirdoṣam
दोषरहित
हि
hi
क्योंकि
समम्
samam
सम
ब्रह्म
brahma
ब्रह्म
तस्मात्
tasmāt
इसलिए
ब्रह्मणि
brahmaṇi
ब्रह्म में
ते
te
वे
स्थिताः
sthitāḥ
स्थित हैं

व्याख्या

मुक्ति केवल मृत्यु के बाद की बात नहीं: जो मन को समता में टिकाते हैं, वे "यहीं" जन्म के चक्र को जीत लेते हैं। कारण यह है कि ब्रह्म स्वयं निर्दोष और सबमें सम है, इसलिए समता में स्थिर मन पहले से ब्रह्म में स्थिर है। यह 5.18 की दृष्टि को 5.20 के स्थिर ज्ञानी से जोड़ता है।

Characters in this verse

Key concepts