सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 17.15

वाणी का तप है सत्य, प्रिय, हितकारी और शांत करने वाले वचन, तथा शास्त्र का नियमित अध्ययन।

अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते॥

anudvega-karaṃ vākyaṃ satyaṃ priya-hitaṃ ca yat
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate

अनुवाद

Words that do not agitate anyone, that are true, pleasant and beneficial, together with regular study of scripture, are called austerity of speech.

हिंदी

जो वाणी किसी को उद्विग्न न करे, जो सत्य, प्रिय और हितकारी हो, और शास्त्र का नियमित अभ्यास, यह वाणी का तप कहा जाता है।

शब्दार्थ

अनुद्वेगकरम्
anudvegakaram
उद्वेग न देने वाला
वाक्यम्
vākyam
वचन
सत्यम्
satyam
सच्चा
प्रियहितम्
priyahitam
प्रिय और हितकारी
च
ca
और
यत्
yat
जो
स्वाध्यायाभ्यसनम्
svādhyāyābhyasanam
शास्त्र का नियमित अभ्यास
च
ca
और
एव
eva
ही
वाङ्मयम्
vāṅmayam
वाणी से संबंधित
तपः
tapaḥ
तप
उच्यते
ucyate
कहलाता है

व्याख्या

वाणी को एक साथ कई कसौटियों पर खरा उतरना होता है: सत्य, मधुर, उपयोगी और शांत करने वाली। केवल चोट पहुँचाने वाली सच्ची बात इस पर खरी नहीं उतरती। शास्त्र के नियमित अध्ययन से जीभ अच्छे शब्दों में सधी रहती है। मन का तप 17.16 में आता है।

Characters in this verse

Key concepts