भगवद् गीता 17.15
वाणी का तप है सत्य, प्रिय, हितकारी और शांत करने वाले वचन, तथा शास्त्र का नियमित अध्ययन।
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते॥
anudvega-karaṃ vākyaṃ satyaṃ priya-hitaṃ ca yat
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate
अनुवाद
Words that do not agitate anyone, that are true, pleasant and beneficial, together with regular study of scripture, are called austerity of speech.
हिंदी
जो वाणी किसी को उद्विग्न न करे, जो सत्य, प्रिय और हितकारी हो, और शास्त्र का नियमित अभ्यास, यह वाणी का तप कहा जाता है।
शब्दार्थ
- अनुद्वेगकरम्
- anudvegakaram
- उद्वेग न देने वाला
- वाक्यम्
- vākyam
- वचन
- सत्यम्
- satyam
- सच्चा
- प्रियहितम्
- priyahitam
- प्रिय और हितकारी
- च
- ca
- और
- यत्
- yat
- जो
- स्वाध्यायाभ्यसनम्
- svādhyāyābhyasanam
- शास्त्र का नियमित अभ्यास
- च
- ca
- और
- एव
- eva
- ही
- वाङ्मयम्
- vāṅmayam
- वाणी से संबंधित
- तपः
- tapaḥ
- तप
- उच्यते
- ucyate
- कहलाता है
व्याख्या
वाणी को एक साथ कई कसौटियों पर खरा उतरना होता है: सत्य, मधुर, उपयोगी और शांत करने वाली। केवल चोट पहुँचाने वाली सच्ची बात इस पर खरी नहीं उतरती। शास्त्र के नियमित अध्ययन से जीभ अच्छे शब्दों में सधी रहती है। मन का तप 17.16 में आता है।
