सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 17.23

कृष्ण ॐ तत् सत् को ब्रह्म का त्रिविध नाम बताते हैं, जिससे वेद, ब्राह्मण और यज्ञ स्थापित हुए।

तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा॥

tat sad iti nirdeśo brahmaṇas trividhaḥ smṛtaḥ
brāhmaṇās tena vedāś ca yajñāś ca vihitāḥ purā

अनुवाद

"Om Tat Sat" is remembered as a threefold name for Brahman. By it, in ancient times, the brahmins, the Vedas and the sacrifices were set in place.

हिंदी

"ॐ तत् सत्" ब्रह्म का तीन प्रकार का नाम-निर्देश माना गया है। उसी से पूर्वकाल में ब्राह्मण, वेद और यज्ञ स्थापित हुए।

शब्दार्थ

तत्
tat
तत्
सत्
sat
सत्
इति
iti
ऐसा
निर्देशः
nirdeśaḥ
संकेत
ब्रह्मणः
brahmaṇaḥ
ब्रह्म का
त्रिविधः
trividhaḥ
तीन प्रकार का
स्मृतः
smṛtaḥ
माना गया है
ब्राह्मणाः
brāhmaṇāḥ
ब्राह्मण
तेन
tena
उसी से
वेदाः
vedāḥ
वेद
च
ca
और
यज्ञाः
yajñāḥ
यज्ञ
च
ca
और
विहिताः
vihitāḥ
स्थापित हुए
पुरा
purā
पूर्वकाल में

व्याख्या

कर्मों को तीन प्रकारों में बाँटने के बाद कृष्ण किसी भी कर्म को पवित्र बनाने का उपाय बताते हैं: उसे "ॐ तत् सत्" से स्मरण करना, जो ब्रह्म का तीन प्रकार का निर्देश है। तीनों शब्दों की भूमिका आगे के श्लोकों में आती है: ॐ 17.24 में, तत् 17.25 में और सत् 17.26 में।

Characters in this verse

Key concepts