सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 7.2

कृष्ण ज्ञान को अनुभव सहित बताने का वचन देते हैं, जिसके बाद जानने को कुछ शेष नहीं रहता।

ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते॥

jñānaṃ te'haṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ
yajjñātvā neha bhūyo'nyajjñātavyamavaśiṣyate

अनुवाद

I will teach you this knowledge in full, together with its direct realisation. Once you know it, there is nothing further here that you will need to know.

हिंदी

मैं तुम्हें यह ज्ञान उसके अनुभव सहित पूरा-पूरा बताऊँगा। इसे जान लेने पर इस संसार में जानने योग्य और कुछ शेष नहीं रहता।

शब्दार्थ

ज्ञानम्
jñānam
ज्ञान
ते
te
तुम्हें
अहम्
aham
मैं
सविज्ञानम्
savijñānam
अनुभव सहित
इदम्
idam
यह
वक्ष्यामि
vakṣyāmi
कहूँगा
अशेषतः
aśeṣataḥ
पूरी तरह
यत्
yat
जिसे
ज्ञात्वा
jñātvā
जानकर
न
na
नहीं
इह
iha
यहाँ
भूयः
bhūyaḥ
फिर
अन्यत्
anyat
और कुछ
ज्ञातव्यम्
jñātavyam
जानने योग्य
अवशिष्यते
avaśiṣyate
शेष रहता है

व्याख्या

दो शब्द इस अध्याय को उसका नाम देते हैं। ज्ञान वह है जो उपदेश से मिलता है, और विज्ञान वही ज्ञान जब अनुभव में उतरकर पक्का हो जाए। कृष्ण कहते हैं कि दोनों मिलकर कुछ और जानना शेष नहीं छोड़ते, और 7.3 में वे ऐसे साधक की दुर्लभता से बात शुरू करते हैं।

Characters in this verse

Key concepts