सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 14.23

गुणातीत साक्षी की तरह अडिग रहता है, यह जानकर कि केवल गुण ही कार्य कर रहे हैं।

उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते।
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते॥

udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate
guṇā vartanta ityeva yo'vatiṣṭhati neṅgate

अनुवाद

He sits like one unconcerned and is not shaken by the gunas. Knowing that it is only the gunas that are at work, he stays steady and does not waver.

हिंदी

जो उदासीन की तरह बैठा रहता है और गुणों से विचलित नहीं होता, यह जानकर कि गुण ही अपना काम कर रहे हैं, वह स्थिर रहता है और डिगता नहीं।

शब्दार्थ

उदासीनवत्
udāsīnavat
उदासीन की तरह
आसीनः
āsīnaḥ
बैठा हुआ
गुणैः
guṇaiḥ
गुणों से
यः
yaḥ
जो
न
na
नहीं
विचाल्यते
vicālyate
विचलित होता
गुणाः
guṇāḥ
गुण
वर्तन्ते
vartante
कार्य करते हैं
इति
iti
ऐसा
एव
eva
ही
यः
yaḥ
जो
अवतिष्ठति
avatiṣṭhati
स्थिर रहता है
न
na
नहीं
इङ्गते
iṅgate
हिलता, डिगता

व्याख्या

यह श्लोक दिखाता है कि साक्षी भाव दैनिक जीवन में कैसा दिखता है। व्यक्ति उपस्थित और सक्रिय रहता है, फिर भी भीतर से अलग बैठा रहता है, क्योंकि वह जानता है कि गुण ही चलते हैं। यह 14.19 की अंतर्दृष्टि का व्यावहारिक रूप है, और 14.24 में और लक्षण गिनाए गए हैं।

Key concepts