श्लोकभगवद् गीता
भगवद् गीता 14.12
लोभ, बेचैन गतिविधि, नए उपक्रम, अशांति और लालसा रजस् के बढ़ने के लक्षण हैं।
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ॥
lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha
अनुवाद
Greed, busy activity, the launching of ventures, restlessness and craving arise when rajas grows strong, O best of the Bharatas.
हिंदी
हे भरतश्रेष्ठ, रजस् के बढ़ने पर लोभ, प्रवृत्ति, कर्मों का आरंभ, अशांति और लालसा उत्पन्न होते हैं।
शब्दार्थ
- लोभः
- lobhaḥ
- लोभ
- प्रवृत्तिः
- pravṛttiḥ
- प्रवृत्ति, दौड़-धूप
- आरम्भः
- ārambhaḥ
- कर्मों का आरम्भ
- कर्मणाम्
- karmaṇām
- कर्मों का
- अशमः
- aśamaḥ
- अशान्ति
- स्पृहा
- spṛhā
- लालसा
- रजसि
- rajasi
- रजोगुण में
- एतानि
- etāni
- ये सब
- जायन्ते
- jāyante
- उत्पन्न होते हैं
- विवृद्धे
- vivṛddhe
- बढ़ने पर
- भरतर्षभ
- bharatarṣabha
- भरतश्रेष्ठ
व्याख्या
रजस् से घिरे व्यक्ति के पाँच लक्षण हैं: लोभ, निरंतर गतिविधि, नए कामों का आरंभ, भीतर की अशांति और इच्छा। ये सब मिलकर ऐसे मन को दिखाते हैं जो स्थिर नहीं बैठ सकता, क्योंकि वह हर समय अगली चीज़ की ओर बढ़ता रहता है। तमस् के लक्षण 14.13 में आते हैं।
