श्लोकभगवद् गीता
भगवद् गीता 14.9
सत्त्व सुख से, रजस् कर्म से और तमस् ज्ञान को ढककर प्रमाद से जोड़ता है।
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत॥
sattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata
jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta
अनुवाद
Sattva attaches one to happiness and rajas to action, O Bharata, while tamas covers knowledge and attaches one to carelessness.
हिंदी
हे भारत, सत्त्व सुख में लगाता है, रजस् कर्म में, और तमस् ज्ञान को ढककर प्रमाद में लगा देता है।
शब्दार्थ
- सत्त्वम्
- sattvam
- सत्त्वगुण
- सुखे
- sukhe
- सुख में
- सञ्जयति
- sañjayati
- लगाता है
- रजः
- rajaḥ
- रजोगुण
- कर्मणि
- karmaṇi
- कर्म में
- भारत
- bhārata
- भरतवंशी
- ज्ञानम्
- jñānam
- ज्ञान को
- आवृत्य
- āvṛtya
- ढककर
- तु
- tu
- परन्तु
- तमः
- tamaḥ
- तमोगुण
- प्रमादे
- pramāde
- प्रमाद में
- सञ्जयति
- sañjayati
- लगाता है
- उत
- uta
- निश्चय ही
व्याख्या
यह श्लोक तीनों गुणों की संक्षिप्त तालिका है: सत्त्व सुख की ओर, रजस् कर्म की ओर, और तमस् प्रमाद की ओर झुकाता है। केवल तमस् को स्पष्ट रूप से ज्ञान को ढकने वाला कहा गया है। गुण व्यक्ति में स्थिर नहीं रहते, यह बात 14.10 उनकी होड़ दिखाकर कहता है।