सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 9.24

प्रभु सब यज्ञों के भोक्ता और स्वामी हैं, और जो यह नहीं जानते वे नीचे लौट आते हैं।

अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च।
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते॥

ahaṃ hi sarva-yajñānāṃ bhoktā ca prabhur eva ca
na tu mām abhijānanti tattvenātaś cyavanti te

अनुवाद

I am the one who enjoys every sacrifice and the master of them all. But they do not know me as I truly am, and so they slip back.

हिंदी

सब यज्ञों का भोक्ता और स्वामी मैं ही हूँ। परंतु वे मुझे यथार्थ रूप में नहीं जानते, इसलिए वे गिर जाते हैं।

शब्दार्थ

अहम्
aham
मैं
हि
hi
ही
सर्वयज्ञानाम्
sarvayajñānām
सब यज्ञों का
भोक्ता
bhoktā
भोक्ता
च
ca
और
प्रभुः
prabhuḥ
स्वामी
एव
eva
ही
च
ca
और
न
na
नहीं
तु
tu
परंतु
माम्
mām
मुझे
अभिजानन्ति
abhijānanti
जानते हैं
तत्त्वेन
tattvena
यथार्थ रूप से
अतः
ataḥ
इसलिए
च्यवन्ति
cyavanti
गिर जाते हैं
ते
te
वे

व्याख्या

यह 9.23 की व्याख्या है। भूल उपासना में नहीं, इस बात में है कि हर अर्पण किसे पहुँचता है यह नहीं पहचाना गया। जो केवल किसी विशेष देवता और विशेष फल को देखते हैं वे फल से बँधे रहते हैं, इसीलिए लौटते हैं। अगला श्लोक 9.25 बताता है कि हर प्रकार की उपासना कहाँ पहुँचाती है।

Characters in this verse

Key concepts