सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 9.2

यह उपदेश विद्याओं और रहस्यों का राजा है: पवित्र, प्रत्यक्ष, धर्मसम्मत, सुखद और अविनाशी।

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम्।
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम्॥

rāja-vidyā rāja-guhyaṃ pavitram idam uttamam
pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ su-sukhaṃ kartum avyayam

अनुवाद

This is the king of sciences and the king of secrets, the purest and highest. It can be known by direct experience, it accords with dharma, it is joyful to practice, and it never runs out.

हिंदी

यह विद्याओं का राजा और रहस्यों का राजा है, अत्यंत पवित्र और सर्वोच्च। इसे प्रत्यक्ष अनुभव से जाना जा सकता है, यह धर्म के अनुकूल है, इसका अभ्यास सुखद है और यह कभी घटता नहीं।

शब्दार्थ

राजविद्या
rājavidyā
विद्याओं का राजा
राजगुह्यम्
rājaguhyam
रहस्यों का राजा
पवित्रम्
pavitram
अत्यंत पवित्र
इदम्
idam
यह
उत्तमम्
uttamam
सर्वोच्च
प्रत्यक्षावगमम्
pratyakṣāvagamam
प्रत्यक्ष अनुभव से जाना जाने वाला
धर्म्यम्
dharmyam
धर्म के अनुकूल
सुसुखम्
susukham
अत्यंत सुखद
कर्तुम्
kartum
अभ्यास करने में
अव्ययम्
avyayam
कभी न घटने वाला

व्याख्या

अध्याय का नाम इसी श्लोक के आरंभिक शब्दों राजविद्या राजगुह्य से आया है। कृष्ण इस उपदेश के गुण गिनाते हैं: यह शुद्ध करता है, अनुभव में परखा जा सकता है, धर्म के अनुकूल है और इसका पालन सुखद है। अधिकतर मार्ग फल को आगे के लिए टालते हैं, पर यह ऐसा फल बताता है जिसे अभी जाँचा जा सके। अगला श्लोक 9.3 उनकी बात करता है जिनमें श्रद्धा नहीं है।

Characters in this verse

Key concepts