सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 9.21

अनुष्ठान के पुण्य से मिला स्वर्ग अस्थायी है, और भोग चाहने वाले जन्म-मृत्यु के चक्र में लौटते रहते हैं।

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं
क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति।
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना
गतागतं कामकामा लभन्ते॥

te taṃ bhuktvā svarga-lokaṃ viśālaṃ
kṣīṇe puṇye martya-lokaṃ viśanti
evaṃ trayī-dharmam anuprapannā
gatāgataṃ kāma-kāmā labhante

अनुवाद

After enjoying that vast heaven, they return to the world of mortals when their merit runs out. Following the way of the three Vedas and craving pleasures, they keep coming and going.

हिंदी

उस विशाल स्वर्गलोक का भोग करके पुण्य क्षीण होने पर वे मृत्युलोक में लौट आते हैं। इस प्रकार तीनों वेदों के कर्मकांड का पालन करने वाले और भोगों की कामना करने वाले आने-जाने के चक्र में ही पड़े रहते हैं।

शब्दार्थ

ते
te
वे
तम्
tam
उस
भुक्त्वा
bhuktvā
भोगकर
स्वर्गलोकम्
svargalokam
स्वर्गलोक को
विशालम्
viśālam
विशाल
क्षीणे
kṣīṇe
समाप्त होने पर
पुण्ये
puṇye
पुण्य के
मर्त्यलोकम्
martyalokam
मर्त्यलोक में
विशन्ति
viśanti
लौट आते हैं
एवम्
evam
इस प्रकार
त्रयीधर्मम्
trayīdharmam
वेदत्रयी का मार्ग
अनुप्रपन्नाः
anuprapannāḥ
अपनाने वाले
गतागतम्
gatāgatam
आवागमन
कामकामाः
kāmakāmāḥ
भोगों के इच्छुक
लभन्ते
labhante
पाते हैं

व्याख्या

इस दृष्टि में स्वर्ग एक ऊँची सीढ़ी है, यात्रा का अंत नहीं। कर्म से कमाया पुण्य सीमित खाता है और खर्च होने पर जीव लौट आता है, इसीलिए यह श्लोक शुभ अनुष्ठानिक कर्म करने वालों के लिए भी संसार का चक्र बताता है। विकल्प 9.22 में आता है।

Characters in this verse

Key concepts