सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 18.63

कृष्ण कहते हैं कि सबसे गोपनीय ज्ञान दे दिया, अब अर्जुन पूरा विचार करके स्वयं निर्णय लें।

इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु॥

iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā
vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru

अनुवाद

So I have told you this knowledge, more secret than any secret. Think it over completely, and then do as you choose.

हिंदी

इस प्रकार मैंने तुम्हें यह ज्ञान बताया, जो हर रहस्य से बढ़कर रहस्य है। इस पर पूरी तरह विचार करो, फिर जैसा चाहो वैसा करो।

शब्दार्थ

इति
iti
इस प्रकार
ते
te
तुम्हें
ज्ञानम्
jñānam
ज्ञान
आख्यातम्
ākhyātam
कहा गया
गुह्यात्
guhyāt
गोपनीय से
गुह्यतरम्
guhyataram
अधिक गोपनीय
मया
mayā
मेरे द्वारा
विमृश्य
vimṛśya
विचार करके
एतत्
etat
इस पर
अशेषेण
aśeṣeṇa
पूरी तरह
यथा
yathā
जैसा
इच्छसि
icchasi
चाहो
तथा
tathā
वैसा
कुरु
kuru
करो

व्याख्या

लंबे उपदेश के बाद कृष्ण निर्णय अर्जुन पर छोड़ देते हैं। वे अंधी स्वीकृति नहीं, मनन माँगते हैं, और यही स्वतंत्रता गीता को संवाद बनाती है। यह श्लोक 18.62 से शुरू हुई बात समेटता है, और 18.64 एक अंतिम बात जोड़ता है।

Characters in this verse

Key concepts