सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 18.13

कृष्ण सांख्य के अनुसार हर कर्म के पीछे के पाँच कारण बताना शुरू करते हैं।

पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे।
सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम्॥

pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me
sāṃkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām

अनुवाद

Mighty-armed one, learn from me these five causes, which the Sankhya system names as the reasons any action is accomplished.

हिंदी

हे महाबाहो, मुझसे इन पाँच कारणों को समझो, जिन्हें सांख्य शास्त्र में सभी कर्मों की सिद्धि के कारण बताया गया है।

शब्दार्थ

पञ्च
pañca
पाँच
एतानि
etāni
ये
महाबाहो
mahābāho
हे महाबाहो
कारणानि
kāraṇāni
कारण
निबोध
nibodha
जानो
मे
me
मुझसे
सांख्ये
sāṃkhye
सांख्य शास्त्र में
कृतान्ते
kṛtānte
अंतिम सिद्धांत में
प्रोक्तानि
proktāni
बताए गए
सिद्धये
siddhaye
सिद्धि के लिए
सर्वकर्मणाम्
sarvakarmaṇām
सब कर्मों की

व्याख्या

कृष्ण अब अर्जुन से देखने को कहते हैं कि कोई भी कर्म वास्तव में कैसे होता है। वे सांख्य के विश्लेषण से पाँच कारण बताते हैं, ताकि अकेले कर्ता होने के भाव की जाँच हो सके। इन पाँचों की सूची 18.14 में है।

Characters in this verse