सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 16.3

तेज, क्षमा, धैर्य और शुद्धता दैवी स्वभाव के गुणों की सूची पूरी करते हैं।

तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत॥

tejaḥ kṣamā dhṛtiḥ śaucamadroho nātimānitā
bhavanti sampadaṃ daivīmabhijātasya bhārata

अनुवाद

Vigor, forgiveness, fortitude, purity, freedom from malice and from excessive pride: these belong to one born with a divine endowment, Bharata.

हिंदी

तेज, क्षमा, धैर्य, शुद्धता, द्रोह का अभाव और अत्यधिक अभिमान का अभाव, हे भारत, ये दैवी संपदा में जन्मे व्यक्ति के गुण हैं।

शब्दार्थ

तेजः
tejaḥ
तेज
क्षमा
kṣamā
क्षमा
धृतिः
dhṛtiḥ
धैर्य
शौचम्
śaucam
शुचिता
अद्रोहः
adrohaḥ
द्रोह का अभाव
न
na
नहीं
अतिमानिता
atimānitā
अति अभिमान
भवन्ति
bhavanti
होते हैं
सम्पदम्
sampadam
सम्पदा को
दैवीम्
daivīm
दैवी
अभिजातस्य
abhijātasya
जन्मे हुए पुरुष के
भारत
bhārata
हे भारत

व्याख्या

सूची यहाँ चरित्र की शक्ति, क्षमा और द्वेष के अभाव के साथ समाप्त होती है। टीकाकार तीनों श्लोकों के गुणों को गिनकर छब्बीस बताते हैं। "दैवी संपदा" इस अध्याय का मुख्य शब्द है, और 16.4 उसके सामने उलटी सूची रखता है।