सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 16.23

जो शास्त्र-विधान छोड़कर मनमानी करता है, उसे न सिद्धि, न सुख, न परम गति मिलती है।

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्॥

yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ
na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim

अनुवाद

One who sets aside the guidance of the scriptures and acts on whim gains neither success, nor happiness, nor the highest goal.

हिंदी

जो शास्त्र के विधान को छोड़कर अपनी इच्छा से चलता है, वह न सिद्धि पाता है, न सुख, न परम गति।

शब्दार्थ

यः
yaḥ
जो
शास्त्रविधिम्
śāstravidhim
शास्त्र की विधि को
उत्सृज्य
utsṛjya
छोड़कर
वर्तते
vartate
व्यवहार करता है
कामकारतः
kāmakārataḥ
इच्छा के अनुसार
न
na
नहीं
सः
saḥ
वह
सिद्धिम्
siddhim
सिद्धि को
अवाप्नोति
avāpnoti
पाता है
न
na
न
सुखम्
sukham
सुख को
न
na
न
पराम्
parām
परम
गतिम्
gatim
गति को

व्याख्या

मुख्य बात मनमाने ढंग से चलना है, यानी इच्छा को ही सही-गलत तय करने देना। श्लोक अंधी आज्ञाकारिता नहीं माँगता; वह कहता है कि भूख के अलावा कोई कसौटी न हो तो सफलता, सुख और मुक्ति तीनों हाथ से निकल जाते हैं। अंतिम श्लोक 16.24 इसे कर्म के नियम में बदल देता है।

Characters in this verse

Key concepts