श्लोकभगवद् गीता
भगवद् गीता 16.23
जो शास्त्र-विधान छोड़कर मनमानी करता है, उसे न सिद्धि, न सुख, न परम गति मिलती है।
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्॥
yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ
na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim
अनुवाद
One who sets aside the guidance of the scriptures and acts on whim gains neither success, nor happiness, nor the highest goal.
हिंदी
जो शास्त्र के विधान को छोड़कर अपनी इच्छा से चलता है, वह न सिद्धि पाता है, न सुख, न परम गति।
शब्दार्थ
- यः
- yaḥ
- जो
- शास्त्रविधिम्
- śāstravidhim
- शास्त्र की विधि को
- उत्सृज्य
- utsṛjya
- छोड़कर
- वर्तते
- vartate
- व्यवहार करता है
- कामकारतः
- kāmakārataḥ
- इच्छा के अनुसार
- न
- na
- नहीं
- सः
- saḥ
- वह
- सिद्धिम्
- siddhim
- सिद्धि को
- अवाप्नोति
- avāpnoti
- पाता है
- न
- na
- न
- सुखम्
- sukham
- सुख को
- न
- na
- न
- पराम्
- parām
- परम
- गतिम्
- gatim
- गति को
व्याख्या
मुख्य बात मनमाने ढंग से चलना है, यानी इच्छा को ही सही-गलत तय करने देना। श्लोक अंधी आज्ञाकारिता नहीं माँगता; वह कहता है कि भूख के अलावा कोई कसौटी न हो तो सफलता, सुख और मुक्ति तीनों हाथ से निकल जाते हैं। अंतिम श्लोक 16.24 इसे कर्म के नियम में बदल देता है।

