सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 12.5

कृष्ण कहते हैं कि देहधारियों के लिए अव्यक्त का मार्ग अधिक कठिन है।

क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम्।
अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते॥

kleśo ’dhikatarasteṣāmavyaktāsaktacetasām
avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate

अनुवाद

The effort is greater for those whose minds are fixed on the unmanifest, because that goal is reached only with difficulty by those who have a body.

हिंदी

जिनका चित्त अव्यक्त में लगा है उनका श्रम अधिक होता है, क्योंकि देहधारियों के लिए अव्यक्त का मार्ग कठिनाई से तय होता है।

शब्दार्थ

क्लेशः
kleśaḥ
कष्ट
अधिकतरः
adhikataraḥ
अधिक
तेषाम्
teṣām
उनके लिए
अव्यक्तासक्तचेतसाम्
avyaktāsaktacetasām
अव्यक्त में मन लगाने वालों के
अव्यक्ता
avyaktā
अव्यक्त
हि
hi
क्योंकि
गतिः
gatiḥ
मार्ग
दुःखम्
duḥkham
कठिनाई से
देहवद्भिः
dehavadbhiḥ
देहधारियों द्वारा
अवाप्यते
avāpyate
प्राप्त होता है

व्याख्या

कृष्ण निराकार मार्ग को नकारते नहीं, केवल उसे कठिन बताते हैं। शरीर में रहने वाले, भावनाओं और चंचल मन वाले व्यक्ति के लिए ऐसी चीज़ को थामना कठिन है जिसका कोई रूप, नाम या आकार नहीं। इसीलिए वे 12.6 में फिर व्यक्तिगत भक्ति की ओर इशारा करते हैं।

Characters in this verse

Key concepts