सामग्री पर जाएँ

भगवद् गीता 8.13

मृत्यु के समय कृष्ण का स्मरण करते हुए एकाक्षर ब्रह्म ओम् का उच्चारण परम गति देता है।

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन्।
यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम्॥

omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran
yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim

अनुवाद

Whoever departs, leaving the body, while uttering the single syllable Om, which is Brahman, and remembering me, reaches the highest goal.

हिंदी

जो ओम् इस एक अक्षर ब्रह्म का उच्चारण करता हुआ और मेरा स्मरण करता हुआ देह त्यागकर जाता है, वह परम गति को प्राप्त होता है।

शब्दार्थ

ओम्
om
ओम्
इति
iti
यह
एकाक्षरम्
ekākṣaram
एक अक्षर
ब्रह्म
brahma
ब्रह्म
व्याहरन्
vyāharan
उच्चारण करता हुआ
माम्
mām
मेरा
अनुस्मरन्
anusmaran
स्मरण करता हुआ
यः
yaḥ
जो
प्रयाति
prayāti
प्रयाण करता है
त्यजन्
tyajan
त्यागता हुआ
देहम्
deham
शरीर को
सः
saḥ
वह
याति
yāti
पाता है
परमाम्
paramām
परम
गतिम्
gatim
गति को

व्याख्या

ओम् को एकाक्षर ब्रह्म कहा गया है, वह ध्वनि जो अविनाशी का प्रतीक है। कृष्ण के स्मरण के साथ उसका उच्चारण ध्वनि को उसके अर्थ से जोड़ देता है, इसलिए 8.12 की साधना परम गति में पूर्ण होती है। ऐसा साधक उन तक कितनी सहजता से पहुँचता है, यह कृष्ण 8.14 में बताते हैं।

Characters in this verse

Key concepts