Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 120 of 131 32 shlokas Journey stop 24
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 120

The Gods Speak to Rama

युद्धकांड, सर्ग 120: देवताओं का राम से संवाद

The gods gather and Brahma reveals to Rama that he is Vishnu himself.

देवता एकत्र होते हैं और ब्रह्मा राम को बताते हैं कि वे स्वयं विष्णु हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.120.1

ततोहिदुर्मनाराम्श्रुत्वैवंवदतांगिरः ।
दध्यौमुहूर्तंधर्मात्माबाष्पव्याकुललोचनः ॥

tatohidurmanārāmśrutvaivaṃvadatāṃgiraḥ |
dadhyaumuhūrtaṃdharmātmābāṣpavyākulalocanaḥ ||

2-4 6.120.2-4

ततोवैश्रवणोराजायमश्चपितृभिःसह ।
सहस्राक्षश्चदेवेशोवरुणश्चजलेश्वरः ।
षडर्धनयन्श्रीमान्महादेवोवृषध्वजः ।
कर्तासर्वस्यलोकस्यब्रह्माब्रह्मविदांवरः ।
एतेसर्वेसमागम्यविमानैस्सूर्यसन्निभैः ।
आगम्यनगरींलङ्कामभिजग्मुश्चराघवम् ॥

tatovaiśravaṇorājāyamaścapitṛbhiḥsaha |
sahasrākṣaścadeveśovaruṇaścajaleśvaraḥ |
ṣaḍardhanayanśrīmānmahādevovṛṣadhvajaḥ |
kartāsarvasyalokasyabrahmābrahmavidāṃvaraḥ |
etesarvesamāgamyavimānaissūryasannibhaiḥ |
āgamyanagarīṃlaṅkāmabhijagmuścarāghavam ||

5 6.120.5

ततःसहस्ताभरणान्प्रगृह्यविपुलान्भुजान् ।
अब्रुवंस्त्रिदशश्रेष्ठाराघवंप्राञ्जलिंस्थितम् ॥

tataḥsahastābharaṇānpragṛhyavipulānbhujān |
abruvaṃstridaśaśreṣṭhārāghavaṃprāñjaliṃsthitam ||

6 6.120.6

कर्तासर्वस्यलोकस्यश्रेष्ठोज्ञानवतांप्रभुः ।
उपेक्षसेकथंसीतांपतन्तींहव्यवाहने ।
कथंदेवगणश्रेष्ठमात्मानंनावबुद्ध्यसे ॥

kartāsarvasyalokasyaśreṣṭhojñānavatāṃprabhuḥ |
upekṣasekathaṃsītāṃpatantīṃhavyavāhane |
kathaṃdevagaṇaśreṣṭhamātmānaṃnāvabuddhyase ||

7 6.120.7

ऋतधामावसुःपूर्वंवसूनां च प्रजापतिः ।
त्रयाणामपिलोकानामादिकर्तास्वयंप्रभुः ॥

ṛtadhāmāvasuḥpūrvaṃvasūnāṃ ca prajāpatiḥ |
trayāṇāmapilokānāmādikartāsvayaṃprabhuḥ ||

8 6.120.8

रुद्राणामष्टमोरुद्रस्साध्यानामपिपञ्चमः ।
अश्विनौचापिकर्णौतेसूर्यचन्द्रामसौदृशौ ॥

rudrāṇāmaṣṭamorudrassādhyānāmapipañcamaḥ |
aśvinaucāpikarṇautesūryacandrāmasaudṛśau ||

9 6.120.9

अन्तेचादौ च लोकानांदृश्यसे च परन्तप ।
उपेक्षसे च वैदेहींमानुषःप्राकृतोयथा ॥

antecādau ca lokānāṃdṛśyase ca parantapa |
upekṣase ca vaidehīṃmānuṣaḥprākṛtoyathā ||

10 6.120.10

इत्युक्तोलोकपालैस्तैस्स्वामीलोकस्यराघवः ।
अब्रवीत्त्रिदशश्रेष्ठान्रामधर्मभृतांवरः ॥

ityuktolokapālaistaissvāmīlokasyarāghavaḥ |
abravīttridaśaśreṣṭhānrāmadharmabhṛtāṃvaraḥ ||

11 6.120.11

आत्मानंमानुषंमन्येरामंदशरथात्मजम् ।
सोऽहंयस्ययतश्चाहंभगववंस्तद्भ्रवीतुमे ॥

ātmānaṃmānuṣaṃmanyerāmaṃdaśarathātmajam |
so'haṃyasyayataścāhaṃbhagavavaṃstadbhravītume ||

12 6.120.12

इतिब्रुवाणंकाकुत्स्थंब्रह्माब्रह्मविदांवरः ।
अब्रवीच्छ्रुणुमेवाक्यंसत्यंसत्यपराक्रम ॥

itibruvāṇaṃkākutsthaṃbrahmābrahmavidāṃvaraḥ |
abravīcchruṇumevākyaṃsatyaṃsatyaparākrama ||

13 6.120.13

भवान्नारायणोदेवःश्रीमांश्चक्रायुधःप्रभुः ।
एकशृङ्गोवराहस्त्वंभूतभव्यसपत्नजित् ॥

bhavānnārāyaṇodevaḥśrīmāṃścakrāyudhaḥprabhuḥ |
ekaśṛṅgovarāhastvaṃbhūtabhavyasapatnajit ||

14 6.120.14

अक्षरंब्रह्मसत्यं च मध्येचान्ते च राघव ।
लोकानांत्वंपरोधर्मोविष्वक्सेनश्चतुर्भुजः ॥

akṣaraṃbrahmasatyaṃ ca madhyecānte ca rāghava |
lokānāṃtvaṃparodharmoviṣvaksenaścaturbhujaḥ ||

15 6.120.15

शार्ङ्गधन्वाहृषीकेशःपुरुषःपुरुषोत्तमः ।
अजितःखङ्गदृग्विष्णुःकृष्णश्चैवमहाबलः ॥

śārṅgadhanvāhṛṣīkeśaḥpuruṣaḥpuruṣottamaḥ |
ajitaḥkhaṅgadṛgviṣṇuḥkṛṣṇaścaivamahābalaḥ ||

16 6.120.16

सेनानीर्ग्रामणीश्चत्वंत्वंबुद्धिस्त्वंक्षमादमः ।
प्रभवश्चाप्ययश्चत्वमुपेन्द्रोमधुसूदनः ॥

senānīrgrāmaṇīścatvaṃtvaṃbuddhistvaṃkṣamādamaḥ |
prabhavaścāpyayaścatvamupendromadhusūdanaḥ ||

17 6.120.17

इन्द्रकर्मामहेन्द्रस्त्वंपद्मनाभोरणान्तकृत् ।
शरण्यंशरणं च त्वामाहुर्दिव्यामहर्षयः ॥

indrakarmāmahendrastvaṃpadmanābhoraṇāntakṛt |
śaraṇyaṃśaraṇaṃ ca tvāmāhurdivyāmaharṣayaḥ ||

18-19 6.120.18-19

सहस्रशृङ्गोवेदात्माशरशीर्षोमहर्षभः ।
त्वंत्रयाणांहिलोकानामादिकर्तास्वयम्प्रभुः ।
सिद्धानामपिसाध्यानामाश्रयश्चासिपूर्वजः ॥

sahasraśṛṅgovedātmāśaraśīrṣomaharṣabhaḥ |
tvaṃtrayāṇāṃhilokānāmādikartāsvayamprabhuḥ |
siddhānāmapisādhyānāmāśrayaścāsipūrvajaḥ ||

20 6.120.20

त्वम्यज्ञस्त्वंवषटकारस्त्वमोङ्कारःपरात्परः ।
प्रभवंनिधनंवातेनोविदुःकोभवानिति ॥

tvamyajñastvaṃvaṣaṭakārastvamoṅkāraḥparātparaḥ |
prabhavaṃnidhanaṃvātenoviduḥkobhavāniti ||

21 6.120.21

दृश्यसेसर्वभूतेषुगोषु च ब्राह्मणेषु च ।
दिक्षुसर्वासुगगनेपर्वतेषुनदीषु च ॥

dṛśyasesarvabhūteṣugoṣu ca brāhmaṇeṣu ca |
dikṣusarvāsugaganeparvateṣunadīṣu ca ||

22 6.120.22

सहस्रचरण्श्रीमान् शतशीर्षस्सहस्रदृक् ।
त्वंधारयसिभूतानिपृथिवीं च सपर्वताम् ॥

sahasracaraṇśrīmān śataśīrṣassahasradṛk |
tvaṃdhārayasibhūtānipṛthivīṃ ca saparvatām ||

23 6.120.23

अन्तेपृथिव्याःसलिलेदृश्यसेत्वंमहोरगः ।
त्रीन्लोकान्धारयन् राम देवगन्धर्वदानवान् ॥

antepṛthivyāḥsaliledṛśyasetvaṃmahoragaḥ |
trīnlokāndhārayan rāma devagandharvadānavān ||

24 6.120.24

अहंतेहृदयंरामजिह्वादेवीसरस्वती ।
देवारोमाणिगात्रेषुब्रह्मणानिर्मिताःप्रभो ॥

ahaṃtehṛdayaṃrāmajihvādevīsarasvatī |
devāromāṇigātreṣubrahmaṇānirmitāḥprabho ||

25 6.120.25

निमेषस्तेस्मृतारात्रिरुन्मेषोदिवसस्तथा ।
संस्कारास्त्वभवन्वेदानैतदस्तित्वयाविना ॥

nimeṣastesmṛtārātrirunmeṣodivasastathā |
saṃskārāstvabhavanvedānaitadastitvayāvinā ||

26 6.120.26

जगत्सर्वंशरीरंतेस्थैर्यंतेवसुथातलम् ।
अग्निःकोपःप्रसादस्तेसोम्श्रीवत्सलक्षणः ॥

jagatsarvaṃśarīraṃtesthairyaṃtevasuthātalam |
agniḥkopaḥprasādastesomśrīvatsalakṣaṇaḥ ||

27 6.120.27

त्वयालोकास्त्रयःक्रान्ताःपुरास्वैर्विक्रमैस्त्रिभिः ।
महेन्ध्रश्चकृतोराजाबलिंबद्ध्वासुदारुणम् ॥

tvayālokāstrayaḥkrāntāḥpurāsvairvikramaistribhiḥ |
mahendhraścakṛtorājābaliṃbaddhvāsudāruṇam ||

28 6.120.28

सीतालक्ष्मीर्भवान् विष्णुर्देवःकृष्णःप्रजापतिः ।
वधार्थंरावणस्येहप्रविष्टोमानुषींतनुम् ॥

sītālakṣmīrbhavān viṣṇurdevaḥkṛṣṇaḥprajāpatiḥ |
vadhārthaṃrāvaṇasyehapraviṣṭomānuṣīṃtanum ||

29 6.120.29

तदिदंनस्त्वयाकार्यंकृतंधर्मभृतांवर ।
निहतोरावणोरामप्रहृष्टोदिवमाक्रम ॥

tadidaṃnastvayākāryaṃkṛtaṃdharmabhṛtāṃvara |
nihatorāvaṇorāmaprahṛṣṭodivamākrama ||

30 6.120.30

अमोघंदेववीर्यंते न तेमोघाःपराक्रमाः ।
अमोघंदर्शनंरामअमोघस्तवसंस्तवः ॥

amoghaṃdevavīryaṃte na temoghāḥparākramāḥ |
amoghaṃdarśanaṃrāmaamoghastavasaṃstavaḥ ||

31-32 6.120.31-32

अमोघास्तेभविष्यन्तिभक्तिमन्तोनराभुवि ।
येत्वांदेवंध्रुवंभक्ताःपुराणंपुरुषोत्तमम् ।
प्राप्नुवन्तिसदाकामनिहलोकेपरत्र च ॥

amoghāstebhaviṣyantibhaktimantonarābhuvi |
yetvāṃdevaṃdhruvaṃbhaktāḥpurāṇaṃpuruṣottamam |
prāpnuvantisadākāmanihalokeparatra ca ||

Next sarga · Yuddha Kanda 121Agni Returns SitaAgni rises from the fire holding Sita unharmed and declares her pure. Rama receives her with joy.

Characters in this sarga

All characters

Retold as a story