महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः ।
सुग्रीवेणसमीक्ष्याथक्रोधात्सम्ररक्तलोचनः ।
अङ्गदस्यचमूंभीमांक्षोभयामाससायकैः ॥
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ |
aṅgadasyacamūṃbhīmāṃkṣobhayāmāsasāyakaiḥ ||
युद्धकांड, सर्ग 99: अंगद द्वारा महापार्श्व वध
Angada kills Mahaparshva, the last of Ravana's great ministers.
अंगद रावण के अंतिम बड़े मंत्री महापार्श्व का वध करते हैं।
महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः ।
सुग्रीवेणसमीक्ष्याथक्रोधात्सम्ररक्तलोचनः ।
अङ्गदस्यचमूंभीमांक्षोभयामाससायकैः ॥
mahodaretunihatemahāpārśvomahābalaḥ |
sugrīveṇasamīkṣyāthakrodhātsamraraktalocanaḥ |
aṅgadasyacamūṃbhīmāṃkṣobhayāmāsasāyakaiḥ ||
सवानराणांमुख्यानामुत्तमाङ्गानिसर्वशः ।
पातयामानकायेभ्यःफलंवृन्तादिवानिलः ॥
savānarāṇāṃmukhyānāmuttamāṅgānisarvaśaḥ |
pātayāmānakāyebhyaḥphalaṃvṛntādivānilaḥ ||
केषांचिदिषुभिर्बाहुन् स्कन्धांश्छिच्छेदराक्षसः च ।
वानराणांसुङ्कृद्धः पार्श्वंकेषांव्यदारयत् ॥
keṣāṃcidiṣubhirbāhun skandhāṃśchicchedarākṣasaḥ ca |
vānarāṇāṃsuṅkṛddhaḥ pārśvaṃkeṣāṃvyadārayat ||
तेऽर्दिताबाणवर्षेणमहापार्श्वेनवानराः ।
विषादविमुखाःसर्वेबभूवुर्गतचेतसः ॥
te'rditābāṇavarṣeṇamahāpārśvenavānarāḥ |
viṣādavimukhāḥsarvebabhūvurgatacetasaḥ ||
निरीक्ष्यबलमुद्विग्नमङ्गदोराक्षसार्दितम् ।
वेगंचक्रेमहावेगमहाबाहुस्समुद्रइवपर्वणि ॥
nirīkṣyabalamudvignamaṅgadorākṣasārditam |
vegaṃcakremahāvegamahābāhussamudraivaparvaṇi ||
आयसंपरिघंगृह्यसूर्यरमशिसमप्रभम् ।
समरेवानरश्रेष्ठोमहापार्श्वेन्यपातयत् ॥
āyasaṃparighaṃgṛhyasūryaramaśisamaprabham |
samarevānaraśreṣṭhomahāpārśvenyapātayat ||
स तुतेनप्रहारेणमहापार्श्वोविचेतनः ।
ससूतस्स्यन्दनात्तस्माद्विसंज्ञश्चापतद्भुवि ॥
sa tutenaprahāreṇamahāpārśvovicetanaḥ |
sasūtassyandanāttasmādvisaṃjñaścāpatadbhuvi ||
स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ।
निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् ।
प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभांक्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ।
अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतम् स्यन्दनं च तम् ॥
sa ṛkṣarājastejasvīnīlāñjanacayopamaḥ |
niṣpatyasumahāvīryassvādvyūhanmeghasannibhāt |
pragṛhyagiriśṛṅgābhāṃkruddhassavipulāṃśilām |
aśvāñjaghānatarasābabhañjatam syandanaṃ ca tam ||
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तुमहापार्श्वोमहाबलः ।
अङ्गदंबहुभिर्बाणैर्भूयस्तंप्रत्यविध्यत ॥
muhūrtāllabdhasaṃjñastumahāpārśvomahābalaḥ |
aṅgadaṃbahubhirbāṇairbhūyastaṃpratyavidhyata ||
जाम्बवन्तंत्रिभिर्बाणैराजघानस्तनान्तरे ।
ऋक्षराजंगवाक्षं च जघानबहुभिश्शरैः ॥
jāmbavantaṃtribhirbāṇairājaghānastanāntare |
ṛkṣarājaṃgavākṣaṃ ca jaghānabahubhiśśaraiḥ ||
जाम्बवन्तंगवाक्षं च स दृष्टवाशरपीडितौ ।
जग्राहपरिघंघोरमङ्गदःक्रोधमूर्छितः ॥
jāmbavantaṃgavākṣaṃ ca sa dṛṣṭavāśarapīḍitau |
jagrāhaparighaṃghoramaṅgadaḥkrodhamūrchitaḥ ||
तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ।
दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वावाभ्यांभुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ।
महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ॥
tasyāṅgadaḥprakupitorākṣasasyatamāyasam |
dūrasthitasyaparighaṃraviraśmisamaprabham |
dvāvābhyāṃbhujābhyāṃsaṅgṛhyabhrāmayitvā ca vegavān |
mahāpārśvasyacikṣepavadhārthaṃvālinassutaḥ ||
स तुक्षिप्तोबलवतापरिघन्तस्यरक्षसः ।
धनुश्चसशरंहस्ताछचिरस्त्रांचाप्यपातयत् ॥
sa tukṣiptobalavatāparighantasyarakṣasaḥ |
dhanuścasaśaraṃhastāchacirastrāṃcāpyapātayat ||
तंसमासाद्यवेगेनवालिपुत्रःप्रतापवान् ।
तलेनाभ्यहनत्क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ॥
taṃsamāsādyavegenavāliputraḥpratāpavān |
talenābhyahanatkruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale ||
स तुक्रुद्धोमहावेगोमहापार्श्वोमहाद्युति ।
करेणैकेनजग्राहसुमहान्तंपरश्वथम् ॥
sa tukruddhomahāvegomahāpārśvomahādyuti |
kareṇaikenajagrāhasumahāntaṃparaśvatham ||
तंम्तैलधौतंविमलंशैलसारमयंदृढम् ।
राक्षसःपरमक्रुद्धोवालिपुत्रेन्यपातयत् ॥
taṃmtailadhautaṃvimalaṃśailasāramayaṃdṛḍham |
rākṣasaḥparamakruddhovāliputrenyapātayat ||
तेनवामांसफलकेभृशंप्रत्यवपादितम् ।
अङ्गदोमोक्ष्यामाससरोषस्सपरश्वधम् ॥
tenavāmāṃsaphalakebhṛśaṃpratyavapāditam |
aṅgadomokṣyāmāsasaroṣassaparaśvadham ||
सवीरोवज्रसङ्काशमङ्गदोमुष्टिमात्मनः ।
संवर्तयत्सुसङ्कृद्धःपितृतुल्यपराक्रमः ॥
savīrovajrasaṅkāśamaṅgadomuṣṭimātmanaḥ |
saṃvartayatsusaṅkṛddhaḥpitṛtulyaparākramaḥ ||
राक्षसस्यस्तनाभ्याशेमर्मज्ञोहृदयंप्रति ।
इन्द्राशनिमस्पर्शं स मुष्टिंविन्यपातयत् ॥
rākṣasasyastanābhyāśemarmajñohṛdayaṃprati |
indrāśanimasparśaṃ sa muṣṭiṃvinyapātayat ||
तेनतस्यनिपातेनराक्षसस्यमहामृधे ।
पफालहृदयंचास्य स पपातहतोभुवि ॥
tenatasyanipātenarākṣasasyamahāmṛdhe |
paphālahṛdayaṃcāsya sa papātahatobhuvi ||
स्मिन्निपतितेभूमौतत्सैन्यंसम्प्रचुक्षुभे ।
अभवच्चमहान्क्रोधस्समरेरावणस्यतु ॥
sminnipatitebhūmautatsainyaṃsampracukṣubhe |
abhavaccamahānkrodhassamarerāvaṇasyatu ||
वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ।
स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।
महेन्द्रेणेवदेवानांनादस्समभवन्महान् ॥
vānarāṇāṃścahṛṣṭānāṃsiṃhanādaḥsupuṣkalaḥ |
spoṭayannivaśabdenalaṅkāṃsāṭṭālagopurām |
mahendreṇevadevānāṃnādassamabhavanmahān ||