महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।
तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।
आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे ।
सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥
mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |
tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale |
āviveśamahān krodhorāvaṇaṃtumahāmṛdhe |
sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha ||
निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।
दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ॥
nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |
duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau ||
रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।
प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।
दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः ।
हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ॥
rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |
praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ |
dividaścaivamaindaścaaṅgadogandamādanaḥ |
hanumāṃścasuṣeṇavcasarve ca hariyūthapāḥ ||
स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।
नादयन् प्रययौतूर्णंराघवंचाभ्यधावत ॥
sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |
nādayan prayayautūrṇaṃrāghavaṃcābhyadhāvata ||
पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।
सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ॥
pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |
sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā ||
तामसंसुमहाघोरंचकारास्त्रंसुदारुणम् ।
निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ॥
tāmasaṃsumahāghoraṃcakārāstraṃsudāruṇam |
nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ ||
उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।
न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ॥
utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |
na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam ||
तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।
दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥
tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |
dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ ||
ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।
स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।
लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।
अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।
पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ॥
tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |
sa dadarśatatorāmaṃtiṣṭhantamaparājitam |
lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |
alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ |
padmapatraviśālākṣaṃdīrghabāhumarindamam ||
ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।
वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।
समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ॥
tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī |
vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |
samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam ||
विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।
महावेगंमहानादंनिर्भन्दन्निवमेदिनीम् ॥
visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |
mahāvegaṃmahānādaṃnirbhandannivamedinīm ||
रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।
शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥
rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |
śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā ||
तयोःशरपथंप्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।
स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ॥
tayoḥśarapathaṃprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |
sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ ||
तमिच्छन् प्रधमम् योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।
मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ॥
tamicchan pradhamam yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |
mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān ||
तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।
बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥
tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |
bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat ||
एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥
ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |
lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam ||
अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।
आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ॥
abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |
āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam ||
स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।
व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ॥
sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |
vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||
शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।
दृष्टवैवापतिताःशीघ्रंभल्लान् जग्राहसत्वरम् ॥
śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |
dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghraṃbhallān jagrāhasatvaram ||
तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।
दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ॥
tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |
dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva ||
राघवोरावणंतूर्णंरावणोराघवंतथा ।
अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ॥
rāghavorāvaṇaṃtūrṇaṃrāvaṇorāghavaṃtathā |
anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ ||
चेरतुश्चचिरंचित्रंमण्डलंसव्यदक्षिणम् ।
बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ॥
ceratuścaciraṃcitraṃmaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |
bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau ||
तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।
रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥
tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |
raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ ||
सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनंतदा ।
घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ॥
satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganaṃtadā |
ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ ||
गवाक्षितमिवाकाशंबभूवशरवृष्टिभिः ।
महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ॥
gavākṣitamivākāśaṃbabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |
mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ ||
शरान्धकारमाकाशंचक्रतुःप्रथमंतदा ।
गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ॥
śarāndhakāramākāśaṃcakratuḥprathamaṃtadā |
gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau ||
तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।
अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥
tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |
anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva ||
उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।
उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ॥
ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |
ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ ||
उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।
ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥
ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |
ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva ||
ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।
नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ॥
tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |
narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata ||
रौद्रचापप्रयुक्तांतांनीलोत्पलदलप्रभाम् ।
शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ॥
raudracāpaprayuktāṃtāṃnīlotpaladalaprabhām |
śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata ||
अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।
शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ।
मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ॥
athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |
śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ |
mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān ||
तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ।
अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथांजनयंस्तदा ॥
temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ |
avadhyerākṣasendrasya na vyathāṃjanayaṃstadā ||
पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ।
ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ॥
punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam |
lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat ||
तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ।
श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ॥
tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ |
śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ ||
निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ।
असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ॥
nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ ||
सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।
गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।
ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।
पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ॥
siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi |
gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |
īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān |
pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān ||
शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।
एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।
रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ॥
śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān |
śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |
etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān |
rāmaṃpratimahātejāḥkruddhassarpaivaśvasan ||
असुरेणसमाविष्टंसोऽस्त्रणरघुपुङ्गवः ।
ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ॥
asureṇasamāviṣṭaṃso'straṇaraghupuṅgavaḥ |
sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ ||
अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।
चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।
ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।
विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ॥
agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi |
candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |
grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān |
vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān ||
तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ।
विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ॥
terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ |
vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ ||
तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।
सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ॥
tadastraṃnihataṃdṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |
sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam ||
