Ravana Turns on Sita

ततःपौलस्त्यसचिवा्श्रुत्वाचेन्द्रजितोवधम् ।
आचचक्षुरभिज्ञायदशग्रीवायसव्यथाः ॥

tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ ||

युद्धेहतोमहाराजलक्ष्मणेनतवात्मजः ।
विभीषणसहायेनमिषतांनोमहाद्युतिः ॥

yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatāṃnomahādyutiḥ ||

शूरंशूरेणसम्गम्यसम्युगेष्वपराजितः ।
लक्ष्मणेनहतश्शूरःपुत्रस्तेमहेन्द्रजित् ।
गतस्सपरमान्लोकान्शरैस्सन्ताप्यलक्ष्मणम् ॥

śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit |
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam ||

स तंप्रतिभयंश्रुत्वावधंपुत्रस्यदारुणम् ।
घोरमिन्द्रजितःसङ्ख्येकश्मलंप्राविशन्महत् ॥

sa taṃpratibhayaṃśrutvāvadhaṃputrasyadāruṇam |
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalaṃprāviśanmahat ||

उपलभ्यचिरात्संज्ञां राजाराक्षसपुङ्गव ।
पुत्रशोकाकुलोदीनोविललापाकुलेन्द्रियः ॥

upalabhyacirātsaṃjñāṃ rājārākṣasapuṅgava |
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ ||

हाराक्षसचमूमुख्यममवत्समहाबल ।
जित्वेन्द्रंकथमद्यत्वंलक्ष्मणस्यवशंगतः ॥

hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala |
jitvendraṃkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṃgataḥ ||

ननुत्वमिषुभिःक्रुद्धोभिन्द्याःकालान्तकावपि ।
मन्दरस्यापिशृङ्गाणिकिंपुनर्लक्ष्मणंयुधि ॥

nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi |
mandarasyāpiśṛṅgāṇikiṃpunarlakṣmaṇaṃyudhi ||

अद्यवैनस्वतोराजाभूयोबहुमतोमम ।
येनाद्यत्वंमहाबाहो संयुक्तःकालधर्मणा ॥

adyavainasvatorājābhūyobahumatomama |
yenādyatvaṃmahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā ||

एषपन्थाःसुयोधानांसर्वामरगणेष्वपि ।
यःकृतेहन्यतेभर्तुस्सपुमान्स्वर्गमृच्छति ॥

eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi |
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati ||

अद्यदेवगणास्सर्वेलोकपालामहर्षयः ।
हतमिन्द्रजितंदृष्टवासुखंस्वप्स्यन्तिनिर्भयाः ॥

adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ |
hatamindrajitaṃdṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ ||

अद्यलोकास्त्रयः कृत्स्नापृथिवी च सकानना ।
एकेनेन्द्रजिताहीनाशून्येवप्रतिभातिमे ॥

adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā |
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime ||

अद्यनैरृतकन्यानांश्रोष्याम्यन्तःपुरेरवम् ।
करेणुसङ्घस्ययथानिनादंगिरिगह्वरे ॥

adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam |
kareṇusaṅghasyayathāninādaṃgirigahvare ||

यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परन्तप ।
मातरंमां च भार्याश्चक्वगतोऽसिविहायनः ॥

yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa |
mātaraṃmāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ ||

ममनामत्वयावीरगतस्ययमसादनम् ।
प्रेतकार्याणिकार्याणिविपरीतेहिवर्तसे ॥

mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam |
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase ||

स त्वंजीवतिसुग्रीवेलक्ष्मणेन च राघवे ।
ममशल्यमनुद्धृत्यक्वगतोऽसिविहायनः ॥

sa tvaṃjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave |
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ ||

एवमादिविलापार्तंरावणंराक्षसाधिपम् ।
आविवेशमहान् कोपःपुत्रव्यसनसम्भवः ॥

evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam |
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ ||

प्रकृत्याकोपनंह्येनंपुत्रस्यपुनराधयः ।
दीप्तंसन्दीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिवरश्मयः ॥

prakṛtyākopanaṃhyenaṃputrasyapunarādhayaḥ |
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ ||

ललाटेभ्रुकुटीभिश्चसङ्गताभिर्व्यरोचत ।
युगान्तेसहनक्रैस्तुमहोर्मिभिरिवोदधिः ॥

lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata |
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ ||

कोपाद्विजृम्भमाणस्यवक्त्राद्व्यक्तमिवज्वलन् ।
उत्पपातसधूमानगिर्वृत्रस्यवदनादिव ॥

kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan |
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva ||

स पुत्रवधसन्तप्तश्शूरःक्रोधवशंगतः ।
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यावैदेह्यारोचयद्वधम् ॥

sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṃgataḥ |
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham ||

तस्यप्रकृत्यारक्ते च रक्तेक्रोथानगिनापि च ।
रावणस्यमहाघोरेदीप्तेनेत्रेबभूवतुः ॥

tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca |
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ ||

घोरंप्रकृत्यारूपंतत्तस्यक्रोधाग्निमूर्छितम् ।
बभूवरूपंक्रुद्धस्यरुद्रस्येवदुरासदम् ॥

ghoraṃprakṛtyārūpaṃtattasyakrodhāgnimūrchitam |
babhūvarūpaṃkruddhasyarudrasyevadurāsadam ||

तस्यक्रुद्धस्यनेत्राभ्यांप्रापतन्नाश्रृबिन्दवः ।
दीपाभ्यामिवदीप्ताभ्यांसार्चिषस्स्नेहबिन्दवः ॥

tasyakruddhasyanetrābhyāṃprāpatannāśrṛbindavaḥ |
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ ||

दन्तावनिदशतस्तस्यश्रूयतेदशनस्वनः ।
यन्त्रस्यावेष्ट्यमाणस्य महतो दानवैरिव ॥

dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ |
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva ||

कालानगिरिवसङ्क्रुद्धोयांयांदिशमवैक्षत ।
तस्यांतस्यांभयत्रस्ताराक्षसास्सन्विलियलिरे ॥

kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāṃdiśamavaikṣata |
tasyāṃtasyāṃbhayatrastārākṣasāssanviliyalire ||

तमन्तकमिवक्रुद्धंचराचरचिखादिषुम् ।
वीक्षमाणंदिशस्सर्वाराक्षसानोपचक्रमुः ॥

tamantakamivakruddhaṃcarācaracikhādiṣum |
vīkṣamāṇaṃdiśassarvārākṣasānopacakramuḥ ||

ततःपरमसङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।
अब्रवीद्रक्षसांमध्येसंस्तम्भयिषुराहवे ॥

tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ |
abravīdrakṣasāṃmadhyesaṃstambhayiṣurāhave ||

मयावर्षसहस्राणिचरित्वापरमंतपः ।
तेषुतेष्ववकाशेषुस्वयम्भूःपरितोषितः ॥

mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamaṃtapaḥ |
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ ||

तस्यैवतपसोव्युष्ट्याप्रसादाच्छस्वयम्भुवः ।
नासुरेभ्यो न देवेभ्योभयंममकदाचन ॥

tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ |
nāsurebhyo na devebhyobhayaṃmamakadācana ||

कवचंब्रह्मदत्तंमेयदादित्यसमप्रभम् ।
देवासुरविमर्धेषु न भिन्नंवज्रमुष्टिभिः ॥

kavacaṃbrahmadattaṃmeyadādityasamaprabham |
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ ||

तेनमामद्यसम्युक्तंरथस्थमिहसम्युगे ।
प्रतीयात्कोऽद्यमामाजौसाक्षादपिपुरन्दरः ॥

tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge |
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ ||

त्तदातिप्रसन्नेनसशरंकार्मुकंमहत् ।
देवासुरविमर्धेषुममदत्तंस्वयम्भुवा ।
अद्यतूर्यशतैर्भीमंधनुरुत्थाप्यतांमम ।
रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे ॥

ttadātiprasannenasaśaraṃkārmukaṃmahat |
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
adyatūryaśatairbhīmaṃdhanurutthāpyatāṃmama |
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave ||

स पुत्रवधसन्तप्तःक्रूरःक्रोधवशंगतः ।
समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यासीतांहन्तुंव्यवस्यत ॥

sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṃgataḥ |
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata ||

प्रत्यवेक्ष्यताम्राक्षस्सुघोरोघोरदर्शनः ।
दीनोदीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाचनिशाचरान् ॥

pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ |
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān ||

माययाममवत्सेनवञ्चनार्थंवनौकसाम् ।
किञ्चिदेवहतंतत्रसीतेयमितिदर्शितम् ॥

māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām |
kiñcidevahataṃtatrasīteyamitidarśitam ||

तदिदंतथ्यमेवाहंकरिष्येप्रियमात्मनः ।
वैदेहींनाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ।
इत्येवमुक्त्वासचिवान्खङ्गमाशुपरामृशत् ॥

tadidaṃtathyamevāhaṃkariṣyepriyamātmanaḥ |
vaidehīṃnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat ||

उत्प्लुत्यगुणसम्पन्नंविमलाम्बरवर्चसम् ।
निष्पपात स वेगेनसभार्यःसचिवैर्वृतः ।
रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः ।
सङ्क्रुद्धःखडगमादायसहसायत्रमैथिली ॥

utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ |
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī ||

व्रजन्तंराक्षसंप्रेक्ष्यसिंहनादंविचक्रुशुः ।
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्यसङ्क्रुद्धंप्रेक्ष्यराक्षसम् ॥

vrajantaṃrākṣasaṃprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhaṃprekṣyarākṣasam ||

अद्यैनंतावुभौदृष्टवाभ्रातरौप्रव्यधिष्यतः ।
लोकपालाहिचत्वारःक्रुद्धेनानेनतर्जिताः ।
बहवःशत्रवश्चान्येसम्युगेष्वभिपातिताः ॥

adyainaṃtāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ |
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ ||

त्रिषुलोकेषुरत्नानिभुङक्तेचाहृत्यरावणः ।
विक्रमे च बलेचैवनास्त्यस्यसदृशोभुवि ॥

triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ |
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi ||

तेषांसञ्जल्पमानामशोकवनिकांगताम् ।
अभिदुद्राववैदेहींरावणःक्रोधमूर्छितः ॥

teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṃgatām |
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ ||

वार्यमाणःसुसङ्क्रुद्धःसुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः ।
अभ्यधावतसङ्क्रुद्धःखेग्रहोरोहिणीमिव ॥

vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ |
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva ||

मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीरनिन्दिता ।
ददर्शराक्षसंक्रुद्धंनिस्त्रिंशवरधारिणम् ।
तंनिशाम्यसविस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा ।
निवार्यमाणंबहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम् ॥

maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā |
dadarśarākṣasaṃkruddhaṃnistriṃśavaradhāriṇam |
taṃniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā |
nivāryamāṇaṃbahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam ||

सीतादुःखसमाविष्टाविलपन्तीदमब्रवीत् ।
यथायंमामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम् ।
वधिष्यतिसनाथांमामनाथामिवदुर्मतिः ॥

sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt |
yathāyaṃmāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
vadhiṣyatisanāthāṃmāmanāthāmivadurmatiḥ ||

बहुशश्चोदयामासभर्तारंमामनुव्रताम् ।
भार्याभवरमस्वेतिप्रत्याख्यातोध्रुवंमया ।
सोऽयंमामनुपस्थानेव्यक्तंनैराश्यमागतः ।
क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुंमांसमुद्यतः ॥

bahuśaścodayāmāsabhartāraṃmāmanuvratām |
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvaṃmayā |
so'yaṃmāmanupasthānevyaktaṃnairāśyamāgataḥ |
krodhamohasamāviṣṭonihantuṃmāṃsamudyataḥ ||

अथवातौनरव्याघ्रौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
मन्निमित्तमनार्येणसमरेऽद्यनिपातितौ ॥

athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau ||

भैरवोहिमहान्नादोराक्षसानांश्रुतोमया ।
बहूनामिहहृष्टानांतथाविक्रोशतांप्रियम् ॥

bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
bahūnāmihahṛṣṭānāṃtathāvikrośatāṃpriyam ||

अहोधिङ्मन्निमित्तोऽयंविनाशोराजपुत्रयोः ।
अथवापुत्रशोकेनअहत्यारामलक्ष्मणौ ।
विधमिष्यतिमांरौद्रोराक्षसःपापनिश्चयः ॥

ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
athavāputraśokenaahatyārāmalakṣmaṇau |
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ ||

हनूमतस्तुतद्वाक्यं न कृतंक्षुद्रयामया ।
यद्यहंतस्यपृष्ठेवतदायासमनिर्जिता ।
नाद्यैवमनुशोचेयंभर्तुरङ्कगतासती ॥

hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṃkṣudrayāmayā |
yadyahaṃtasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
nādyaivamanuśoceyaṃbharturaṅkagatāsatī ||

मन्येतुहृदयंतस्याःकौसल्यायाःफलिष्यति ।
एकपुत्रायदापुत्रंविनष्टंश्रोष्यतेयुधि ॥

manyetuhṛdayaṃtasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi ||

साहिजन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ।
धर्मकार्याणिरूपं च रुदतीसंस्मरिष्यति ॥

sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati ||

निराशानिहतेपुत्रेदत्त्वाश्राद्धमचेतना ।
अग्निमावेक्ष्यतेनूनमापोवापिप्रवेक्ष्यति ॥

nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati ||

धिगस्तुकुब्जामसतींमन्थरांपापनिश्चयाम् ।
यन्निमित्तमिमंशोकंकौसल्याप्रतिपत्स्यते ॥

dhigastukubjāmasatīṃmantharāṃpāpaniścayām |
yannimittamimaṃśokaṃkausalyāpratipatsyate ||

इत्येवंमैथिलींदृष्टवाविलपन्तींतपस्विनीम् ।
रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशंगताम् ।
एतस्मिन्नन्तरेतस्यअमात्यःशीलवान् शुचिः ।
सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ।
निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ॥

ityevaṃmaithilīṃdṛṣṭavāvilapantīṃtapasvinīm |
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṃgatām |
etasminnantaretasyaamātyaḥśīlavān śuciḥ |
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram |
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt ||

कथंनामदशग्रीव साक्षद्वैश्रवणानुज ।
हन्तुमिच्छसिवैदेहींक्रोधाद्धर्ममपास्य च ॥

kathaṃnāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja |
hantumicchasivaidehīṃkrodhāddharmamapāsya ca ||

वेदविद्याव्रतस्नातःस्वकर्मनिरतस्तथा ।
स्त्रियःकस्माद्वधंवीरमन्यसेराक्षसेश्वर ॥

vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā |
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara ||

मैथिलींरूपसम्पन्नांप्रत्यवेक्षस्वपार्थिव ।
तस्मिन्नेवसहास्माभिराहेवक्रोधमुत्सृज ॥

maithilīṃrūpasampannāṃpratyavekṣasvapārthiva |
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja ||

अभ्युत्थानंत्वमद्यैवकृष्णपक्षचतुर्धशीम् ।
कृत्वानिर्याह्यमावास्यांविजयायबलैर्वृतः ॥

abhyutthānaṃtvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm |
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ ||

शूरःधीमान् रथीखडगीरथप्रवमास्थितः ।
हत्वादाशरथिंरामंभवान् प्राप्स्यसिमैथिलीम् ॥

śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ |
hatvādāśarathiṃrāmaṃbhavān prāpsyasimaithilīm ||