Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 69 of 131 95 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 69

Narantaka Falls

युद्धकांड, सर्ग 69: नरांतक वध

Ravana's sons ride out, and Angada kills Narantaka.

रावण के पुत्र युद्ध में आते हैं, और अंगद नरांतक का वध करते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.69.1

एवंविलपमानस्यरावणस्यदुरात्मनः ।
श्रुत्वाशोकाभितप्तस्यत्रिशिरावाक्यमब्रवीत् ॥

evaṃvilapamānasyarāvaṇasyadurātmanaḥ |
śrutvāśokābhitaptasyatriśirāvākyamabravīt ||

2 6.69.2

एवमेवमहावीर्योहतोनस्तातमध्यमः ।
न तुसत्पुरुषाराजन्विलपन्तियथाभवान् ॥

evamevamahāvīryohatonastātamadhyamaḥ |
na tusatpuruṣārājanvilapantiyathābhavān ||

3 6.69.3

नूनंत्रिभुवनस्यापिपर्याप्तस्त्वमसिप्रभो ।
स कस्मात्प्राकृतइवशोचस्यात्मानमीदृशम् ॥

nūnaṃtribhuvanasyāpiparyāptastvamasiprabho |
sa kasmātprākṛtaivaśocasyātmānamīdṛśam ||

4 6.69.4

ब्रह्मदत्ताऽस्तितेशक्तिःकवचस्सायकोधनुः ।
सहस्रखरसंयुक्तोरथोमेघस्वनोमहान् ॥

brahmadattā'stiteśaktiḥkavacassāyakodhanuḥ |
sahasrakharasaṃyuktorathomeghasvanomahān ||

5 6.69.5

त्वयाऽसकृद्विशस्त्रेणविशस्तादेवदानवाः ।
स सर्वायुधसम्पन्नोराघवंशास्तुमर्हसि ॥

tvayā'sakṛdviśastreṇaviśastādevadānavāḥ |
sa sarvāyudhasampannorāghavaṃśāstumarhasi ||

6 6.69.6

कामंतिष्ठमहाराजनिर्गमिष्याम्यहंरणम् ।
उद्धरिष्यामितेशत्रूंन्गरुडःपन्नगानिव ॥

kāmaṃtiṣṭhamahārājanirgamiṣyāmyahaṃraṇam |
uddhariṣyāmiteśatrūṃngaruḍaḥpannagāniva ||

7 6.69.7

शम्बरोदेवराजेननरकोविष्णुवायथा ।
तथाऽद्यशयितारामोमयायुधिनिपातितः ॥

śambarodevarājenanarakoviṣṇuvāyathā |
tathā'dyaśayitārāmomayāyudhinipātitaḥ ||

8 6.69.8

श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।
पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेकालचोदितः ॥

śrutvātriśirasovākyaṃrāvaṇorākṣasādhipaḥ |
punarjātamivātmānaṃmanyatekālacoditaḥ ||

9 6.69.9

श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंदेवान्तकनरान्तकौ ।
अतिकायश्चतेजस्वीबभूवुर्युद्धहर्षिताः ॥

śrutvātriśirasovākyaṃdevāntakanarāntakau |
atikāyaścatejasvībabhūvuryuddhaharṣitāḥ ||

10 6.69.10

ततोऽहमहमित्येवगर्जन्तोनैरृतर्षभाः ।
रावणस्यसुतावीराश्शक्रतुल्यपराक्रमाः ॥

tato'hamahamityevagarjantonairṛtarṣabhāḥ |
rāvaṇasyasutāvīrāśśakratulyaparākramāḥ ||

11 6.69.11

अन्तरिक्षगतास्सर्वेसर्वेमायाविशारदाः ।
सर्वेत्रिदशदर्पघ्नास्सर्वे च रणदुर्जयाः ॥

antarikṣagatāssarvesarvemāyāviśāradāḥ |
sarvetridaśadarpaghnāssarve ca raṇadurjayāḥ ||

12 6.69.12

सर्वेसुबलसम्पन्नास्सर्वेविस्तीर्णकीर्तयः ।
सर्वेसमरमासाद्य न श्रूयन्तेस्मपराजिताः ।
देवैरपिसगन्धर्वैस्सकिन्नरमहोरगैः ॥

sarvesubalasampannāssarvevistīrṇakīrtayaḥ |
sarvesamaramāsādya na śrūyantesmaparājitāḥ |
devairapisagandharvaissakinnaramahoragaiḥ ||

13 6.69.13

सर्वेस्त्रविदुषोवीरास्सर्वेयुद्धविशारदाः ।
सर्वेप्रसवरविज्ञानास्सर्वेलब्धवरास्तथा ॥

sarvestraviduṣovīrāssarveyuddhaviśāradāḥ |
sarveprasavaravijñānāssarvelabdhavarāstathā ||

14 6.69.14

सतैस्तथाभास्करतुल्यवर्चसैःपुस्त्रैर्वृतश्शत्रुबलप्रमार्दनैः ।
रराजराजामघवान्यथामरै ।
र्वृतोमहादानवदर्पनाशनैः ॥

sataistathābhāskaratulyavarcasaiḥpustrairvṛtaśśatrubalapramārdanaiḥ |
rarājarājāmaghavānyathāmarai |
rvṛtomahādānavadarpanāśanaiḥ ||

15 6.69.15

स पुत्रान् सम्परिष्वज्यभूषयित्वा च भूषणैः ।
आशीर्भिश्चप्रशस्ताभिःप्रेषयामाससम्युगे ॥

sa putrān sampariṣvajyabhūṣayitvā ca bhūṣaṇaiḥ |
āśīrbhiścapraśastābhiḥpreṣayāmāsasamyuge ||

16 6.69.16

युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौचापिरावणः ।
रक्षणार्थंकुमाराणांप्रेषयामाससंयुगे ॥

yuddhonmattaṃ ca mattaṃ ca bhrātaraucāpirāvaṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃkumārāṇāṃpreṣayāmāsasaṃyuge ||

17 6.69.17

तेऽभिवाद्यमहात्मानंरावणंरिपुरावणम् ।
कृत्वाप्रदक्षिणंचैवमहाकायाःप्रतस्थिरे ॥

te'bhivādyamahātmānaṃrāvaṇaṃripurāvaṇam |
kṛtvāpradakṣiṇaṃcaivamahākāyāḥpratasthire ||

18 6.69.18

सर्वौषधीभिर्गन्धैश्चसमालभ्यमहाबलाः ।
निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाषडेतेयुद्धकाङ्क्षिणः ॥

sarvauṣadhībhirgandhaiścasamālabhyamahābalāḥ |
nirjagmurnairṛtaśreṣṭhāṣaḍeteyuddhakāṅkṣiṇaḥ ||

19 6.69.19

त्रिशिराश्चातिकायश्चदेवान्तकनरान्तकौ ।
महोदरमहापार्श्वौनिर्जग्मुःकालचोदिताः ॥

triśirāścātikāyaścadevāntakanarāntakau |
mahodaramahāpārśvaunirjagmuḥkālacoditāḥ ||

20 6.69.20

ततस्सुदर्शनंनागंनीलजीमूतसन्निभम् ।
ऐरावतकुलेजातमारुरोहमहोदरः ॥

tatassudarśanaṃnāgaṃnīlajīmūtasannibham |
airāvatakulejātamārurohamahodaraḥ ||

21 6.69.21

सर्वायुधसमायुक्तंतूणीभिश्चस्वलङ्कृतम् ।
रराजगजमास्थायसवितेवास्तमूर्धनि ॥

sarvāyudhasamāyuktaṃtūṇībhiścasvalaṅkṛtam |
rarājagajamāsthāyasavitevāstamūrdhani ||

22 6.69.22

हयोत्तमसमायुक्तंसर्वायुधसमाकुलम् ।
आरुरोहरथश्रेष्ठंत्रिशिरारावणात्मजः ॥

hayottamasamāyuktaṃsarvāyudhasamākulam |
āruroharathaśreṣṭhaṃtriśirārāvaṇātmajaḥ ||

23 6.69.23

त्रिशिरारथमास्थायविरराजधनुर्धरः ।
सविद्युदुल्कश्शैलाग्रेस्सेन्द्रइवाम्बुदः ॥

triśirārathamāsthāyavirarājadhanurdharaḥ |
savidyudulkaśśailāgressendraivāmbudaḥ ||

24 6.69.24

त्रिभिःकिरीटैश्शुशुभेत्रिशिरास्सरथोत्तमे ।
हिमवानिशैलेन्द्रस्त्रिभिःकाञ्चनपर्वतैः ॥

tribhiḥkirīṭaiśśuśubhetriśirāssarathottame |
himavāniśailendrastribhiḥkāñcanaparvataiḥ ||

25 6.69.25

अतिकायोऽपितितेजस्वीराक्षसेन्द्रसुतस्तदा ।
आरुरोहरथश्रेष्ठंश्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ॥

atikāyo'pititejasvīrākṣasendrasutastadā |
āruroharathaśreṣṭhaṃśreṣṭhassarvadhanuṣmatām ||

26 6.69.26

सुचक्राक्षंसुसंयुक्तंस्वनुकर्षंसुकूबरम् ।
तूणीबाणासनैर्दीप्तंप्रासासिपरिघाकुलम् ॥

sucakrākṣaṃsusaṃyuktaṃsvanukarṣaṃsukūbaram |
tūṇībāṇāsanairdīptaṃprāsāsiparighākulam ||

27 6.69.27

सकाञ्चनविचित्रेणमकुटेनविराजता ।
भूषणैश्चबभौमेरुःप्रभाभिरिवभासयन् ॥

sakāñcanavicitreṇamakuṭenavirājatā |
bhūṣaṇaiścababhaumeruḥprabhābhirivabhāsayan ||

28 6.69.28

स रराजरथेतस्मिन् राजसूनुर्महाबलः ।
वृतोनैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ॥

sa rarājarathetasmin rājasūnurmahābalaḥ |
vṛtonairṛtaśārdūlairvajrapāṇirivāmaraiḥ ||

29 6.69.29

हयमुच्चैश्श्रवःप्रख्यंश्वेतंकनकभूषणम् ।
मनोजवंमहाकायमारुरोहनरान्तकः ॥

hayamuccaiśśravaḥprakhyaṃśvetaṃkanakabhūṣaṇam |
manojavaṃmahākāyamārurohanarāntakaḥ ||

30 6.69.30

गृहीत्वाप्रासमुल्काभंविरराजनरान्तकः ।
शक्तिमादायतेजस्वीगुहशशिखिगतोयथा ॥

gṛhītvāprāsamulkābhaṃvirarājanarāntakaḥ |
śaktimādāyatejasvīguhaśaśikhigatoyathā ||

31 6.69.31

देवान्ककस्समादायपरिघंवज्रभूषणम् ।
परिगृह्यगिरिंदोर्भ्यांवपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ॥

devānkakassamādāyaparighaṃvajrabhūṣaṇam |
parigṛhyagiriṃdorbhyāṃvapurviṣṇorviḍambayan ||

32 6.69.32

महापार्श्वोमहाकायोगदामादायवीर्यवान् ।
विरराजगदापाणिःकुबेरइवसंयुगे ॥

mahāpārśvomahākāyogadāmādāyavīryavān |
virarājagadāpāṇiḥkuberaivasaṃyuge ||

33 6.69.33

तेप्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्यास्सुराइव ।
तान् गजैश्चतुरङ्गैश्चरथैश्चाम्बुन्दिस्स्वनैः ।
अनूत्पेतुर्महात्मानोराक्षसाःप्रवरायुधाः ॥

tepratasthurmahātmāno'marāvatyāssurāiva |
tān gajaiścaturaṅgaiścarathaiścāmbundissvanaiḥ |
anūtpeturmahātmānorākṣasāḥpravarāyudhāḥ ||

34 6.69.34

तेविरेजुर्महात्मानःकुमारास्सूर्यवर्चसः ।
किरीटिनश्रशियाजुष्टाग्रहादीप्ताइवाम्बरे ॥

tevirejurmahātmānaḥkumārāssūryavarcasaḥ |
kirīṭinaśraśiyājuṣṭāgrahādīptāivāmbare ||

35 6.69.35

प्रगृहीताबभौतेषांशस्त्राणामावळिस्सिता ।
शारदाभ्रप्रतीकाशाहंसावळिरिवाम्बरे ॥

pragṛhītābabhauteṣāṃśastrāṇāmāvaḷissitā |
śāradābhrapratīkāśāhaṃsāvaḷirivāmbare ||

36 6.69.36

मरणंवापिनिश्चित्यशत्रूणांवापराजयम् ।
इतिकृत्वामतिंवीरानिर्जग्मुस्संयुगार्थिनः ॥

maraṇaṃvāpiniścityaśatrūṇāṃvāparājayam |
itikṛtvāmatiṃvīrānirjagmussaṃyugārthinaḥ ||

37 6.69.37

जगर्जुश्चप्रणेदुश्चचिक्षिपुश्चापिसायकान् ।
जगृहुश्चमहात्मानोनिर्वातायुद्धदुर्मदाः ॥

jagarjuścapraṇeduścacikṣipuścāpisāyakān |
jagṛhuścamahātmānonirvātāyuddhadurmadāḥ ||

38 6.69.38

क्ष्वेळिडितास्फोटिनिनदैश्चचाल च वसुन्दरा ।
रक्षसांसिंहनादैश्चसंस्फोटेवतदाम्बरम् ॥

kṣveḷiḍitāsphoṭininadaiścacāla ca vasundarā |
rakṣasāṃsiṃhanādaiścasaṃsphoṭevatadāmbaram ||

39 6.69.39

अभिनिष्क्रम्यमुदिताराक्षसेन्द्रामहाबलाः ।
ददृशुर्वानरानीकंसमुद्यतशिलानगम् ॥

abhiniṣkramyamuditārākṣasendrāmahābalāḥ |
dadṛśurvānarānīkaṃsamudyataśilānagam ||

40-41 6.69.40-41

हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।
हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।
नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।
दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ॥

harayopimahātmānodadṛśurnerṛtam |
hastyaśvarathasambādhaṃkiṅkiṇīśatanāditam |
nīlajīmūtasaṅkāśaṃsamudyatamahāyudham |
dīptānalaraviprakhyaissarvatonairṛtairvṛtam ||

42-43 6.69.42-43

तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।
समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।
अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ॥

taddṛṣṭavābalamāyāntaṃlabdhalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
samudyatamahāśailāssampraṇedurmahābalā |
amṛṣyamāṇārakṣāṃsipratinardantavānarāḥ ||

44 6.69.44

ततस्समुद्घुष्टरवंनिशम्य ।
रक्षोगणावानरयूथपानाम् ।
अमृष्यमाणाःपरहर्षमुग्रं ।
महाबलाःभीमतरंविनेदुः ॥

tatassamudghuṣṭaravaṃniśamya |
rakṣogaṇāvānarayūthapānām |
amṛṣyamāṇāḥparaharṣamugraṃ |
mahābalāḥbhīmataraṃvineduḥ ||

45 6.69.45

तेराक्षसबलंघोरंप्रविश्यहरियूथपाः ।
विचेरुरुद्यतैश्शैलैर्नगाश्शिखरिणोयथा ॥

terākṣasabalaṃghoraṃpraviśyahariyūthapāḥ |
vicerurudyataiśśailairnagāśśikhariṇoyathā ||

46 6.69.46

केचिदाकाशमाविश्यकेचिदुर्व्यांप्लवङ्गमाः ।
रक्षस्सैन्येषुसङ्कृद्धाःश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः ॥

kecidākāśamāviśyakecidurvyāṃplavaṅgamāḥ |
rakṣassainyeṣusaṅkṛddhāḥścerurdrumaśilāyudhāḥ ||

47 6.69.47

द्रुमांश्चविपुलस्कन्थान् गृह्यवानरपुङ्गवाः ।
तद्युद्धमभवद्घोरंरक्षोवानरसङ्कुलम् ॥

drumāṃścavipulaskanthān gṛhyavānarapuṅgavāḥ |
tadyuddhamabhavadghoraṃrakṣovānarasaṅkulam ||

48 6.69.48

तेपादपशिलाश्शैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम् ।
बाणौघैर्वार्यमाणाश्चहरयोभीमविक्रमाः ॥

tepādapaśilāśśailaiścakrurvṛṣṭimanūpamām |
bāṇaughairvāryamāṇāścaharayobhīmavikramāḥ ||

49 6.69.49

सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसवानराः ।
शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ॥

siṃhanādānvineduścaraṇerākṣasavānarāḥ |
śilābhiścūrṇayāmāsuryātudhānān plavaṅgamāḥ ||

50 6.69.50

नर्जघ्नुस्संयुगेक्रुद्धाःकवचाभरणावृतान् ।
केचिद्रथगतावनीरान्गजवाजिगतानपि ॥

narjaghnussaṃyugekruddhāḥkavacābharaṇāvṛtān |
kecidrathagatāvanīrāngajavājigatānapi ||

51 6.69.51

निर्जघ्नुस्सहसाऽप्लुत्ययातुधानान् प्लवङ्गमाः ।
शैलशृङ्गाचिताङ्गाश्चमुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ।
चेरुःपेतुश्चनेदुश्चतत्रराक्षसपुङ्गवाः ॥

nirjaghnussahasā'plutyayātudhānān plavaṅgamāḥ |
śailaśṛṅgācitāṅgāścamuṣṭibhirvāntalocanāḥ |
ceruḥpetuścaneduścatatrarākṣasapuṅgavāḥ ||

52 6.69.52

राक्षसाश्चशरैस्तीक्ष्णैर्बिदुःकपिकुञ्जरान् ।
शूलमुद्गरखडगैश्चजघ्नुःप्रासैश्चशक्तिभिः ॥

rākṣasāścaśaraistīkṣṇairbiduḥkapikuñjarān |
śūlamudgarakhaḍagaiścajaghnuḥprāsaiścaśaktibhiḥ ||

53 6.69.53

अन्योन्यंपातयामासुःपरस्परजयैषिणः ।
रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्रवानरराक्षसाः ॥

anyonyaṃpātayāmāsuḥparasparajayaiṣiṇaḥ |
ripuśoṇitadigdhāṅgāstatravānararākṣasāḥ ||

54 6.69.54

ततश्शैलैश्चखडगैश्चविसृष्टैर्हरिराक्षसैः ।
मुहूर्तेनावृताभूमिरभवच्छोणिताप्लुता ॥

tataśśailaiścakhaḍagaiścavisṛṣṭairharirākṣasaiḥ |
muhūrtenāvṛtābhūmirabhavacchoṇitāplutā ||

55 6.69.55

विकीर्णैःपर्वताकारैरक्षोभिररिमर्दनैः ।
आसीद्वसुमतीपूर्णातदायुद्धमदान्वितैः ॥

vikīrṇaiḥparvatākārairakṣobhirarimardanaiḥ |
āsīdvasumatīpūrṇātadāyuddhamadānvitaiḥ ||

56 6.69.56

आक्षिप्ताःक्षिप्यमाणाश्चभग्नशूलाश्चवानरैः ।
पुनरङ्गैस्तदाचक्रुरासन्नायुद्धमद्भुतम् ॥

ākṣiptāḥkṣipyamāṇāścabhagnaśūlāścavānaraiḥ |
punaraṅgaistadācakrurāsannāyuddhamadbhutam ||

57 6.69.57

वानरान्वानरैरेवजघ्नुस्तेनैरृतर्षभाः ।
राक्षसान्राक्षसैरेवजघ्नुस्तेवानराअपि ॥

vānarānvānarairevajaghnustenairṛtarṣabhāḥ |
rākṣasānrākṣasairevajaghnustevānarāapi ||

58 6.69.58

आक्षिप्य च शिलास्तेषांनिजघ्नाराक्षसाहरीन् ।
तेषांचाछचिद्यशस्त्राणिजघ्नूरक्षांसिवानराः ॥

ākṣipya ca śilāsteṣāṃnijaghnārākṣasāharīn |
teṣāṃcāchacidyaśastrāṇijaghnūrakṣāṃsivānarāḥ ||

59 6.69.59

निजघ्नुश्शैलशूलार्स्सैर्भिभिदुश्चपरस्परम् ।
सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसावानराः ॥

nijaghnuśśailaśūlārssairbhibhiduścaparasparam |
siṃhanādānvineduścaraṇerākṣasāvānarāḥ ||

60 6.69.60

छिन्नवर्णतनुत्राणाराक्षसावानरैर्हताः ।
रुधिरंप्रसृतास्तत्ररससारमिवद्रुमाः ॥

chinnavarṇatanutrāṇārākṣasāvānarairhatāḥ |
rudhiraṃprasṛtāstatrarasasāramivadrumāḥ ||

61 6.69.61

रथेन च रथंचापिवारणेनैववारणम् ।
हयेन च हयंकेचिन्निजघ्नुर्वानरारणे ॥

rathena ca rathaṃcāpivāraṇenaivavāraṇam |
hayena ca hayaṃkecinnijaghnurvānarāraṇe ||

62 6.69.62

क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्चभल्लैश्चनिशितैश्शरैः ।
राक्षसावानरेन्द्राणांबिभिदुःपादपान् शिलाः ॥

kṣuraprairardhacandraiścabhallaiścaniśitaiśśaraiḥ |
rākṣasāvānarendrāṇāṃbibhiduḥpādapān śilāḥ ||

63 6.69.63

विकीर्णैपर्वताग्रैश्चद्रुमैछशिनैश्चसंयुगे ।
हतैश्चकपिरक्षोभिर्दुर्गमावसुधाऽभवत् ॥

vikīrṇaiparvatāgraiścadrumaichaśinaiścasaṃyuge |
hataiścakapirakṣobhirdurgamāvasudhā'bhavat ||

64 6.69.64

तेवानरागर्वितहृष्टचेष्टास्सङ्ग्राममासाद्यभयंविम ।
युद्धंस्मसर्वेसहराक्षसैस्सैयुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ॥

tevānarāgarvitahṛṣṭaceṣṭāssaṅgrāmamāsādyabhayaṃvima |
yuddhaṃsmasarvesaharākṣasaissaiyudhāścakruradīnasattvāḥ ||

65 6.69.65

तस्मिन्प्रवृत्तेतुमुलेविमर्देप्रहृष्यमाणेषुवलीमुखेषु ।
निपात्यमानेषु च राक्षसेषुमहर्षयोदेवगणाश्चनेदुः ॥

tasminpravṛttetumulevimardeprahṛṣyamāṇeṣuvalīmukheṣu |
nipātyamāneṣu ca rākṣaseṣumaharṣayodevagaṇāścaneduḥ ||

66 6.69.66

ततोहयंमारुततुल्यवेगमारुह्यशक्तिंनिशितांप्रगृह्य ।
नरान्तकोवानरराजसैन्यंमहार्णवंमीनइवाविवेश ॥

tatohayaṃmārutatulyavegamāruhyaśaktiṃniśitāṃpragṛhya |
narāntakovānararājasainyaṃmahārṇavaṃmīnaivāviveśa ||

67 6.69.67

स वानरान् सप्तशतानिवीरःप्रासेनदीप्तेनन्वििर्बिभेद ।
एकःक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्माजघानसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ॥

sa vānarān saptaśatānivīraḥprāsenadīptenanviirbibheda |
ekaḥkṣaṇenendraripurmahātmājaghānasainyaṃharipuṅgavānām ||

68 6.69.68

ददृशुश्चमहात्मानंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।
चरन्तंहरिसैन्येषुविद्याधरमहर्षयः ॥

dadṛśuścamahātmānaṃhayapṛṣṭhepratiṣṭhitam |
carantaṃharisainyeṣuvidyādharamaharṣayaḥ ||

69 6.69.69

स तस्यददृशेमार्गोमांसशोणितकर्दमः ।
पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ॥

sa tasyadadṛśemārgomāṃsaśoṇitakardamaḥ |
patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṃvṛtaḥ ||

70 6.69.70

यावद्विक्रमितुंबुधदिंचक्रुःप्लवगपुङ्गवाः ।
तावदेतानतिक्रम्यनिर्बिभेदनरान्तकः ॥

yāvadvikramituṃbudhadiṃcakruḥplavagapuṅgavāḥ |
tāvadetānatikramyanirbibhedanarāntakaḥ ||

71 6.69.71

ददाहहरिसैन्यानिवनानीवविभावसुः ।
यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान्शैलान्वनौकसः ।
तावत्प्रासहताःपेतुर्वज्रकृत्ताइवाचलाः ॥

dadāhaharisainyānivanānīvavibhāvasuḥ |
yāvadutpāṭayāmāsurvṛkṣānśailānvanaukasaḥ |
tāvatprāsahatāḥpeturvajrakṛttāivācalāḥ ||

72-73 6.69.72-73

ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।
दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।
प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ॥

jvalantamprāsamudyamyasaṅgrāmāntenarāntakaḥ |
dikṣusarvāsubalavān vicacāranarāntakaḥ |
pramṛdnansarvatoyuddheprāvṛṭakāleyathānilaḥ ||

74 6.69.74

न शेकुर्भाषितुंवीरा न स्थातुंस्पन्दितुंभयात् ।
उत्पतन्तंस्थितंयान्तंसर्वान्विव्याधवीर्यवान् ॥

na śekurbhāṣituṃvīrā na sthātuṃspandituṃbhayāt |
utpatantaṃsthitaṃyāntaṃsarvānvivyādhavīryavān ||

75 6.69.75

एकेनानन्तकल्पेनप्रासेनादित्यतेजसा ।
भग्नानिहरिसैन्यानिनिपेतुर्धरणीतले ॥

ekenānantakalpenaprāsenādityatejasā |
bhagnāniharisainyāninipeturdharaṇītale ||

76 6.69.76

वज्रनिष्पेषदृशंप्रासस्याभिनिपातनम् ।
न शेकुर्वानरास्सोढुंतेविनेदुर्महास्वनम् ॥

vajraniṣpeṣadṛśaṃprāsasyābhinipātanam |
na śekurvānarāssoḍhuṃtevinedurmahāsvanam ||

77 6.69.77

पततांहरिवीराणांरूपाणिप्रचकाशिरे ।
वज्रभिन्नाग्रकूटानांशैलानांपततामिव ॥

patatāṃharivīrāṇāṃrūpāṇipracakāśire |
vajrabhinnāgrakūṭānāṃśailānāṃpatatāmiva ||

78 6.69.78

येतुपूर्वंमहात्मानःकुम्भकर्णेनपातिताः ।
तेस्वस्थावानरश्रेष्ठास्सुग्रीवमुपतस्थिरे ॥

yetupūrvaṃmahātmānaḥkumbhakarṇenapātitāḥ |
tesvasthāvānaraśreṣṭhāssugrīvamupatasthire ||

79 6.69.79

विप्रेक्षमाणस्सुग्रीवोददर्शहरिवाहिनीम् ।
नरान्तकभयत्रस्तांविद्रवन्तीमितस्ततः ॥

viprekṣamāṇassugrīvodadarśaharivāhinīm |
narāntakabhayatrastāṃvidravantīmitastataḥ ||

80 6.69.80

विद्रुतांवाहिनींदृष्टवा स ददर्शनरान्तकम् ।
गृहीतप्रासमायान्तंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ॥

vidrutāṃvāhinīṃdṛṣṭavā sa dadarśanarāntakam |
gṛhītaprāsamāyāntaṃhayapṛṣṭhepratiṣṭhitam ||

81 6.69.81

अथोवाचमहातेजास्सुग्रीवोवानराधिपः ।
कुमारमङ्गदंवीरंशक्रतुल्यपराक्रमम् ॥

athovācamahātejāssugrīvovānarādhipaḥ |
kumāramaṅgadaṃvīraṃśakratulyaparākramam ||

82 6.69.82

गच्छत्वंराक्षसंवीरोयोऽसौतुरगमास्थितः ।
क्षोभयन्तहरिबलंक्षिप्रंप्राणैर्वियोजय ॥

gacchatvaṃrākṣasaṃvīroyo'sauturagamāsthitaḥ |
kṣobhayantaharibalaṃkṣipraṃprāṇairviyojaya ||

83 6.69.83

स भर्तुर्वचनंश्रुत्वानिष्पपाताङ्गदतः ।
अनीकान्मेघसङ्काशादंशुमानिववीर्यवान् ॥

sa bharturvacanaṃśrutvāniṣpapātāṅgadataḥ |
anīkānmeghasaṅkāśādaṃśumānivavīryavān ||

84 6.69.84

शैलसङ्घातसङ्काशोहरीणामुत्तमोऽङ्गदः ।
रराजाङ्गदसन्नद्धस्सधातुरिवपर्वतः ॥

śailasaṅghātasaṅkāśoharīṇāmuttamo'ṅgadaḥ |
rarājāṅgadasannaddhassadhāturivaparvataḥ ||

85 6.69.85

निरायुधोमहातेजाःकेवलंनखदंष्ट्रवान् ।
नरान्तकमभिक्रम्यवालिपुत्रोऽब्रवीद्वचः ॥

nirāyudhomahātejāḥkevalaṃnakhadaṃṣṭravān |
narāntakamabhikramyavāliputro'bravīdvacaḥ ||

86 6.69.86

तिष्ठकिंप्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वंकरिष्यसि ।
अस्मिन्वज्रसमस्पर्शंप्रासंक्षिपममोरसि ॥

tiṣṭhakiṃprākṛtairebhirharibhistvaṃkariṣyasi |
asminvajrasamasparśaṃprāsaṃkṣipamamorasi ||

87-88 6.69.87-88

अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।
सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।
अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।
प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।
स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ॥

aṅgadasyavacaśśrutvāpracukrodhanarāntakaḥ |
sandaśyadaśanairoṣṭhaṃnviiśśvasyabhujaṅgavat |
abhigamyāṅgadaṃkruddhovāliputraṃnarāntakaḥ |
prāsaṃsamāvidhyatadāṅgadāyasamujjvalantaṃsahasotsasarja |
sa vāliputrorasivajrakalpebabhūvabhagnonyapataccabhūmau ||

89 6.69.89

तंप्रासमालोक्यतदाविभग्नंसुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम् ।
तलंसमुद्यम्य स वालिपुत्रस्तुरङ्गमतस्यजघानमूर्ध्नि ॥

taṃprāsamālokyatadāvibhagnaṃsuparṇakṛttoragabhogakalpam |
talaṃsamudyamya sa vāliputrasturaṅgamatasyajaghānamūrdhni ||

90 6.69.90

निमग्नतालुस्फ्सुटिताक्षितारोनिष्क्रान्तजिह्वोऽचलसन्निकाशः ।
स तस्यवाजीनिपपातभूमौतलप्रहारेणविशीर्णमूर्धा ॥

nimagnatālusphsuṭitākṣitāroniṣkrāntajihvo'calasannikāśaḥ |
sa tasyavājīnipapātabhūmautalaprahāreṇaviśīrṇamūrdhā ||

91 6.69.91

नरान्तकःक्रोधवशंजगामहतंतुरङ्गंपतितंनिरीक्ष्य ।
स मुष्टिमुद्यम्यमहाप्रभावोजघानशीर्षेयुधि वालिपुत्रम् ॥

narāntakaḥkrodhavaśaṃjagāmahataṃturaṅgaṃpatitaṃnirīkṣya |
sa muṣṭimudyamyamahāprabhāvojaghānaśīrṣeyudhi vāliputram ||

92 6.69.92

अथाङ्गदोमुष्टिविशीर्णमूर्धासुस्रावतीव्रंरुधिरंभृशोष्णम् ।
मुहुर्विजज्वालमुमोहचापिसंज्ञांसमासाद्यविसिष्मिये च ॥

athāṅgadomuṣṭiviśīrṇamūrdhāsusrāvatīvraṃrudhiraṃbhṛśoṣṇam |
muhurvijajvālamumohacāpisaṃjñāṃsamāsādyavisiṣmiye ca ||

93 6.69.93

अथाङ्गदोमृत्युसमानवेगंसंवर्त्यमुष्टिंगिरिशृङ्गकल्पम् ।
निपातयामासतदामहात्मानरान्तकस्योरसिवालिपुत्रः ॥

athāṅgadomṛtyusamānavegaṃsaṃvartyamuṣṭiṃgiriśṛṅgakalpam |
nipātayāmāsatadāmahātmānarāntakasyorasivāliputraḥ ||

94 6.69.94

स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नवक्षाज्वालावमन्शोणितदिग्धगात्रः ।
नरान्तकोभूमितलेपपातयथाऽचलोवज्रनिपातभग्नः ॥

sa muṣṭiniṣpiṣṭavibhinnavakṣājvālāvamanśoṇitadigdhagātraḥ |
narāntakobhūmitalepapātayathā'calovajranipātabhagnaḥ ||

95 6.69.95

अथान्तरिक्षेत्रिदशोत्तमानांवनौकसांचैवमहाप्रणादः ।
बभूवतस्मिन्निहतेऽग्य्रवीर्येनरान्तकेवालिसुतेनसंख्ये ॥

athāntarikṣetridaśottamānāṃvanaukasāṃcaivamahāpraṇādaḥ |
babhūvatasminnihate'gyravīryenarāntakevālisutenasaṃkhye ||

Next sarga · Yuddha Kanda 70Four More FallHanuman kills Devantaka and Trishira, Nila kills Mahodara and Rishabha kills Mahaparshva.

Characters in this sarga

All characters