Vibhishana on Kumbhakarna

ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान् ।
किरीटिनंमहाकायंकुम्भकर्णंददर्श ह ॥

tatorāmomahātejādhanurādāyavīryavān |
kirīṭinaṃmahākāyaṃkumbhakarṇaṃdadarśa ha ||

तंदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंपर्वताकारदर्शनम् ।
क्रममाणमिवाकाशंपुरानारायणंप्रभुम् ॥

taṃdṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃparvatākāradarśanam |
kramamāṇamivākāśaṃpurānārāyaṇaṃprabhum ||

सतोयाम्बुदसङ्काशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम् ।
दृष्टवापुनःप्रदुद्रवावानराणांमहाचमूः ॥

satoyāmbudasaṅkāśaṃkāñcanāṅgadabhūṣaṇam |
dṛṣṭavāpunaḥpradudravāvānarāṇāṃmahācamūḥ ||

विद्रुतांवाहिनींदृष्टवावर्धमानं च राक्षसम् ।
सविस्मयमिदंरामोविभीषणमुवाच ह ॥

vidrutāṃvāhinīṃdṛṣṭavāvardhamānaṃ ca rākṣasam |
savismayamidaṃrāmovibhīṣaṇamuvāca ha ||

कोऽसौपर्वतसङ्काशःकिरीटीहरिलोचनः ।
लङ्कायांदृश्यतेवीरःसविद्युदिवतोयदः ॥

ko'sauparvatasaṅkāśaḥkirīṭīharilocanaḥ |
laṅkāyāṃdṛśyatevīraḥsavidyudivatoyadaḥ ||

पृथिव्यांकेतुभूतोऽसौमहानेकोऽत्रदृश्यते ।
यंदृष्टवावानरास्सर्वेविद्रवन्तिततस्ततः ॥

pṛthivyāṃketubhūto'saumahāneko'tradṛśyate |
yaṃdṛṣṭavāvānarāssarvevidravantitatastataḥ ||

आचक्षवसुमहान् कोऽसौरक्षोवायदिवाऽसुरः ।
न मयैवंविधंभूतंदृष्टपूर्वंकदाचन ॥

ācakṣavasumahān ko'saurakṣovāyadivā'suraḥ |
na mayaivaṃvidhaṃbhūtaṃdṛṣṭapūrvaṃkadācana ||

संपृष्टोराजपुत्रेणरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
विभीषणोमहाप्राज्ञःकाकुत्थ्समिदमब्रवीत् ॥

saṃpṛṣṭorājaputreṇarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
vibhīṣaṇomahāprājñaḥkākutthsamidamabravīt ||

येनवैवस्वतोयुद्धेवासवश्चपराजितः ।
सैषविश्रवसःपुत्रःकुम्भकर्णःप्रतापवान् ।
अस्यप्रमाणसदृशोराक्षसाऽन्यो न विद्यते ॥

yenavaivasvatoyuddhevāsavaścaparājitaḥ |
saiṣaviśravasaḥputraḥkumbhakarṇaḥpratāpavān |
asyapramāṇasadṛśorākṣasā'nyo na vidyate ||

एतेनदेवायुधिदानवाश्चयक्षाभुजङ्गाःपिशिताशनाश्च ।
गन्धर्वविद्याधरकिन्नरैश्चसहस्रशोराघवसम्प्रभग्नाः ॥

etenadevāyudhidānavāścayakṣābhujaṅgāḥpiśitāśanāśca |
gandharvavidyādharakinnaraiścasahasraśorāghavasamprabhagnāḥ ||

शूलपाणिंविरूपाक्षंकुम्भकर्णंमहाबलम् ।
हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाःकालोऽयमितिमोहिताः ॥

śūlapāṇiṃvirūpākṣaṃkumbhakarṇaṃmahābalam |
hantuṃ na śekustridaśāḥkālo'yamitimohitāḥ ||

प्रकृत्याह्येषतेजस्वीकुम्भकर्णोमहाबलः ।
अन्येषांराक्षसेन्द्राणांवरदानकृतंबलम् ॥

prakṛtyāhyeṣatejasvīkumbhakarṇomahābalaḥ |
anyeṣāṃrākṣasendrāṇāṃvaradānakṛtaṃbalam ||

एतेनजातमात्रेणक्षुधार्तेनमहात्मना ।
भक्षितानिसहस्राणिसत्त्वानांसुबहून्यपि ॥

etenajātamātreṇakṣudhārtenamahātmanā |
bhakṣitānisahasrāṇisattvānāṃsubahūnyapi ||

तेषुसंभक्षयमाणेषुप्रजाभयनिपीडिताः ।
यान्तिस्मशरणंशक्रंतमप्यर्थंन्यवेदयन् ॥

teṣusaṃbhakṣayamāṇeṣuprajābhayanipīḍitāḥ |
yāntismaśaraṇaṃśakraṃtamapyarthaṃnyavedayan ||

सकुन्भकर्णंकुपितोमहेन्द्रोजघानवज्रेणशितेनवज्री ।
सशक्रवज्राभिहतोमहात्माचचालकोपाच्चभृशंननाद ॥

sakunbhakarṇaṃkupitomahendrojaghānavajreṇaśitenavajrī |
saśakravajrābhihatomahātmācacālakopāccabhṛśaṃnanāda ||

तस्यनानद्यमानस्यकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।
श्रुत्वानिनादंवित्रस्ताःभूमिभूयोवितत्रसे ॥

tasyanānadyamānasyakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
śrutvāninādaṃvitrastāḥbhūmibhūyovitatrase ||

तत्रकोपान्महेन्द्रस्यकुम्भकर्णोमहाबलः ।
विकृष्यैरावताद्धन्तंजघानोरसिवासवम् ॥

tatrakopānmahendrasyakumbhakarṇomahābalaḥ |
vikṛṣyairāvatāddhantaṃjaghānorasivāsavam ||

कुम्भकर्णप्रहारार्तोविजज्वाल स वासवः ।
ततोविषेदुस्सहसादेवाब्रह्मर्षिदानवाः ।
प्रजाभिस्सहशक्रश्चययौस्थानंस्वयम्भुवः ॥

kumbhakarṇaprahārārtovijajvāla sa vāsavaḥ |
tatoviṣedussahasādevābrahmarṣidānavāḥ |
prajābhissahaśakraścayayausthānaṃsvayambhuvaḥ ||

कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः ।
प्रजानांभक्षणंचापिधर्षणं च दिवौकसाम् ।
आश्रमध्वंसनंचापिपरस्त्रीहरणंभृशम् ॥

kumbhakarṇasyadaurātmyaṃśaśaṃsusteprajāpateḥ |
prajānāṃbhakṣaṇaṃcāpidharṣaṇaṃ ca divaukasām |
āśramadhvaṃsanaṃcāpiparastrīharaṇaṃbhṛśam ||

एवंप्रजायदित्वेषभक्षयिष्यतिनित्यशः ।
अचिरेणैवकालेनशून्योलोकोभविष्यति ॥

evaṃprajāyaditveṣabhakṣayiṣyatinityaśaḥ |
acireṇaivakālenaśūnyolokobhaviṣyati ||

वासवस्यवचश्श्रुत्वासर्वलोकपितामहः ।
रक्षांस्यावाहयामासकुम्भकर्णंददर्श ह ॥

vāsavasyavacaśśrutvāsarvalokapitāmahaḥ |
rakṣāṃsyāvāhayāmāsakumbhakarṇaṃdadarśa ha ||

कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैववितत्रासप्रजापतिः ।
दृष्टवाविश्वास्यचैवैनंस्वयम्भूरिदमब्रवीत् ॥

kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivavitatrāsaprajāpatiḥ |
dṛṣṭavāviśvāsyacaivainaṃsvayambhūridamabravīt ||

ध्रुवंलोकविनाशायपौलस्त्येनासिनिर्मितः ।
तस्मात्त्वमद्यप्रभृतिमृतकल्पःशयिष्यसे ॥

dhruvaṃlokavināśāyapaulastyenāsinirmitaḥ |
tasmāttvamadyaprabhṛtimṛtakalpaḥśayiṣyase ||

ब्रह्मशापाभिभूतोऽथनिपपाताग्रतःप्रभोः ।
ततःपरमसम्भ्रान्तोरावणोवाक्यमब्रवीत् ॥

brahmaśāpābhibhūto'thanipapātāgrataḥprabhoḥ |
tataḥparamasambhrāntorāvaṇovākyamabravīt ||

विवृद्धःकाञ्चनोवृक्षःफलकालेनिकृत्यते ।
न नप्तारंस्वकंन्यायंशप्तुमेवंप्रजापते ॥

vivṛddhaḥkāñcanovṛkṣaḥphalakālenikṛtyate |
na naptāraṃsvakaṃnyāyaṃśaptumevaṃprajāpate ||

न मिथ्यावचनश्चत्वंस्वप्स्यत्येष न संशयः ।
कालस्तुक्रियतामस्यशयनेजागरेतथा ॥

na mithyāvacanaścatvaṃsvapsyatyeṣa na saṃśayaḥ |
kālastukriyatāmasyaśayanejāgaretathā ||

रावणस्यवचश्श्रुत्वास्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।
शयिताह्येषषण्मासानेकाहंजागरिष्यति ॥

rāvaṇasyavacaśśrutvāsvayambhūridamabravīt |
śayitāhyeṣaṣaṇmāsānekāhaṃjāgariṣyati ||

एकेनाह्नात्वसौवीरश्चरन् भूमिंबुभुक्षितः ।
व्यात्तास्योभक्षयेल्लोकान् सङ्कृद्धइवपावकः ॥

ekenāhnātvasauvīraścaran bhūmiṃbubhukṣitaḥ |
vyāttāsyobhakṣayellokān saṅkṛddhaivapāvakaḥ ||

सोऽसौव्यसमापन्नःकुम्भकर्णमबोधयत् ।
त्वत्पराक्रमभीतश्चराजासम्प्रतिरावणः ॥

so'sauvyasamāpannaḥkumbhakarṇamabodhayat |
tvatparākramabhītaścarājāsampratirāvaṇaḥ ||

स एषनिर्गतोवीरःशिबिराद्भीमविक्रमः ।
वानरान्भृशसङ्कृद्धोभक्षयन्परिधावति ॥

sa eṣanirgatovīraḥśibirādbhīmavikramaḥ |
vānarānbhṛśasaṅkṛddhobhakṣayanparidhāvati ||

कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैवहरयोऽद्यप्रविद्रुतुः ।
कथमेनंरणेक्रुद्धंवारयिष्यन्तिवानराः ॥

kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivaharayo'dyapravidrutuḥ |
kathamenaṃraṇekruddhaṃvārayiṣyantivānarāḥ ||

उच्यन्तांवानराःसर्वेयन्त्रमेतत्समुच्छ्रितम् ।
इतिविज्ञायहरयोभविष्यन्तीहनिर्भयाः ॥

ucyantāṃvānarāḥsarveyantrametatsamucchritam |
itivijñāyaharayobhaviṣyantīhanirbhayāḥ ||

विभीषणवचश्श्रुत्वाहेतुमत्सुमुखेरितम् ।
उवाचराघवोवाक्यंनीलंसेनापतिंतदा ॥

vibhīṣaṇavacaśśrutvāhetumatsumukheritam |
uvācarāghavovākyaṃnīlaṃsenāpatiṃtadā ||

गच्छसैन्यानिसर्वाणिव्यूह्यतिष्ठस्वपावके ।
द्वाराण्यादायलङ्कायाश्चर्याश्चाप्यथसङ्क्रमान् ॥

gacchasainyānisarvāṇivyūhyatiṣṭhasvapāvake |
dvārāṇyādāyalaṅkāyāścaryāścāpyathasaṅkramān ||

शैलशृङ्गाणिवृक्षांश्चशिलाश्चाप्युपसंहर ।
तिष्ठन्तुसायुधास्सर्वेसायुधाश्शैलपाणयः ॥

śailaśṛṅgāṇivṛkṣāṃścaśilāścāpyupasaṃhara |
tiṣṭhantusāyudhāssarvesāyudhāśśailapāṇayaḥ ||

राघवेणसमादिष्टोनीलोहरिचमूपतिः ।
शशासवानरानीकंयथावत्कपिकुञ्जरः ॥

rāghaveṇasamādiṣṭonīloharicamūpatiḥ |
śaśāsavānarānīkaṃyathāvatkapikuñjaraḥ ||

ततोगवाक्षश्शरभोहनूमानङ्गदस्तथा ।
शैलशृङ्गाणिशैलाभागृहीत्वाद्वारमभ्ययुः ॥

tatogavākṣaśśarabhohanūmānaṅgadastathā |
śailaśṛṅgāṇiśailābhāgṛhītvādvāramabhyayuḥ ||

रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः ।
पादपैरर्दयवनीरावानराःपरवाहिनीम् ॥

rāmavākyamupaśrutya harayo jitakāśinaḥ |
pādapairardayavanīrāvānarāḥparavāhinīm ||

ततोहरीणांतदनीकमुग्रंरराजशैलोद्यतदीप्तहस्तम् ।
गिरेःसमीपानुगतंयथैवहन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ॥

tatoharīṇāṃtadanīkamugraṃrarājaśailodyatadīptahastam |
gireḥsamīpānugataṃyathaivahanmahāmbhodharajālamugram ||