Shuka Describes Rama

साराणस्यवचश्श्रुत्वारावणंराक्षसाधिपम् ।
बलमादिश्यतत्सर्वंशुकोवाक्यमथाब्रवीत् ॥

sārāṇasyavacaśśrutvārāvaṇaṃrākṣasādhipam |
balamādiśyatatsarvaṃśukovākyamathābravīt ||

स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।
न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।
एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।
दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ॥

sthitānpaśyasiyānetānmattānivamahādvipān |
nyagrodhānivagāṅgeyān sālān haimavatāniva |
eteduṣprasahārājanbalinaḥkāmarūpiṇaḥ |
daityadānavasaṅkāśāyuddhedevaparākramāḥ ||

एषांकोटिसहस्राणिनवपञ्चचसप्तच ।
तथाशङ्खुसहस्राणितथाबृन्दशतानिच ॥

eṣāṃkoṭisahasrāṇinavapañcacasaptaca |
tathāśaṅkhusahasrāṇitathābṛndaśatānica ||

एतेसुग्रीवसचिवाःकिष्किन्धानिलयास्सदा ।
हरयोदेवगन्धर्वैरुत्पन्नाःकामरूपिणः ॥

etesugrīvasacivāḥkiṣkindhānilayāssadā |
harayodevagandharvairutpannāḥkāmarūpiṇaḥ ||

यौतौपश्यसितिष्ठन्तौकुमारौदेवरूपिणौ ।
मैन्दश्चद्विविदश्चोभौताभ्यांनास्तिसमोयुधि ॥

yautaupaśyasitiṣṭhantaukumāraudevarūpiṇau |
maindaścadvividaścobhautābhyāṃnāstisamoyudhi ||

ब्राह्मणासममज्ञातावमृतप्राशिनापुभौ ।
आशंसेतेयुथालङ्कामेतौमर्दितुमोजसा ॥

brāhmaṇāsamamajñātāvamṛtaprāśināpubhau |
āśaṃseteyuthālaṅkāmetaumarditumojasā ||

यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।
योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।
एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभोः ।
एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ॥

yaṃtupaśyasitiṣṭantaṃprabhinnamivakuñjaram |
yobalāt kṣobhayet kruddhassamudramapivānaraḥ |
eṣo'bhigantālaṅkāyāvaidehyāstavacaprabhoḥ |
enaṃpaśyapurādṛṣṭaṃvānaraṃpunarāgatam ||

ज्येष्ठःकेसरिणःपुत्त्रोवातात्मजइतिश्रुतः ।
हनूमानितिविख्यातोलङ्घितोयेनसागरः ॥

jyeṣṭhaḥkesariṇaḥputtrovātātmajaitiśrutaḥ |
hanūmānitivikhyātolaṅghitoyenasāgaraḥ ||

कामरूपीहरिश्रेष्टोबलरूपसमन्वितः ।
अनिवार्यगतिश्चैवयथासततगःप्रभुः ॥

kāmarūpīhariśreṣṭobalarūpasamanvitaḥ |
anivāryagatiścaivayathāsatatagaḥprabhuḥ ||

उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।
त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।
आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।
इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ॥

udyantabhāskaraṃdṛṣṭavābālaḥkilapipāsitaḥ |
triyojanasahasraṃtuadhvānamavatīryahi |
ādityamāhariṣyāminamekṣutpratiyāsyati |
itisañcintyamanasāpuraiṣabaladarpitaḥ ||

अनाधृष्यतमंदेवमपिदेवर्षिदानवैः ।
अनासाघैवपतितोभास्करोदयनेगिरौ ॥

anādhṛṣyatamaṃdevamapidevarṣidānavaiḥ |
anāsāghaivapatitobhāskarodayanegirau ||

पतितस्यकपेरस्यहनुरेकाशिलातले ।
किञ्चिद्भिन्नादृढहनोर्हनूमानेषतेनवै ॥

patitasyakaperasyahanurekāśilātale |
kiñcidbhinnādṛḍhahanorhanūmāneṣatenavai ||

सत्यमागमयोगेनममैषविदितोहरिः ।
नास्यशक्यंबलंरूपंप्रभावोवाऽपिभाषितम् ॥

satyamāgamayogenamamaiṣaviditohariḥ |
nāsyaśakyaṃbalaṃrūpaṃprabhāvovā'pibhāṣitam ||

एषआशंसतेलङ्कामेकोमर्दितुमोजसा ।
येवजाज्वल्यतेऽपौवैधूमकेतुस्तवाद्यवै ।
लङ्कायांनिहितश्चापिकथंविस्मरसेकपिम् ॥

eṣaāśaṃsatelaṅkāmekomarditumojasā |
yevajājvalyate'pauvaidhūmaketustavādyavai |
laṅkāyāṃnihitaścāpikathaṃvismarasekapim ||

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।
इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।
यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।
योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।
योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।
यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।
यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।
सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ॥

yaścaiṣo'nantaraśśūraśśyāmaḥpadmanibhekṣaṇaḥ |
ikṣvākūṇāmatiratholokevikhyātapauruṣa |
yasminnacalatedharmoyodharmaṃnātivartate |
yobrāhmamastraṃvedāṃścavedavedavidāṃvaraḥ |
yobhindyādgaganaṃbāṇaiḥparvatāṃścāpidārayet |
yasyamṛtyorivakrodhaśśakrasyevaparākramaḥ |
yasyabhāryājanasthānātsītācāpihṛtātvayā |
saeṣarāmastvāṃyoddhuṃrājansamabhivartate ||

यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।
विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।
एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।
नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ॥

yasyaiṣadakṣiṇepārśveśuddhajāmbūnadaprabhaḥ |
viśālavakṣāstāmrākṣonīlakuñjitamūrdhajaḥ |
eṣo'syalakṣmaṇonāmabhrātāprāṇasamaḥpriyaḥ |
nayeyuddhecakuśalassarvaśastrabhṛtaṃvaraḥ ||

अमर्षीदुर्जयोजेताविक्रान्तोबुद्धिमान् बली ।
रामस्यदक्षिणोबाहुर्नित्यंप्राणोबहिश्चरः ॥

amarṣīdurjayojetāvikrāntobuddhimān balī |
rāmasyadakṣiṇobāhurnityaṃprāṇobahiścaraḥ ||

नह्येषराघवस्यार्थेजीवितंपरिरक्षति ।
एषैवाशंसतेयुद्धेनिहन्तुंसर्वराक्षसान् ॥

nahyeṣarāghavasyārthejīvitaṃparirakṣati |
eṣaivāśaṃsateyuddhenihantuṃsarvarākṣasān ||

यस्तुसव्यमसौपक्षंरामस्याश्रित्यतिष्ठति ।
रक्षोगणपरिक्षिप्तोराजाह्येषविभीषणः ॥

yastusavyamasaupakṣaṃrāmasyāśrityatiṣṭhati |
rakṣogaṇaparikṣiptorājāhyeṣavibhīṣaṇaḥ ||

श्रीमताराजराजेनलङ्कायामभिषेचितः ।
त्वामेवप्रतिसंरब्दोयुद्धायैषोऽभिवर्तते ॥

śrīmatārājarājenalaṅkāyāmabhiṣecitaḥ |
tvāmevapratisaṃrabdoyuddhāyaiṣo'bhivartate ||

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।
सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।
तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।
यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।
किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।
दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।
यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।
कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।
एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।
सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ॥

yaṃtupasyasitiṣṭhantaṃmadhyegirimivācalam |
sarvaśākhāmṛgendrāṇāṃbhartāramamitaujasam |
tejayaśasābud dhyājñānenābhijanenaca |
yaḥkapīnatibabhrājahimavānivaparvatān |
kiṣkindhāṃyassamadhyāsteguhāṃsagahanadrumām |
durgāṃparvatadurgastāṃpradhānaissahayūthapaiḥ |
yasyaiṣākāñcanīmālāśobhiteśatapuṣkarā |
kāntādevamanuṣyāṇāṃyasyāṃlakṣmīpratiṣṭhitā |
etāṃcamālāṃtārāṃcakapirājyaṃcaśāśvatam |
sugrīvovālinaṃhatvārāmeṇapratipāditaḥ ||

शतंशतसहस्राणांकोटिमाहुर्मनीषिणः ।
शतंकोटिसहस्राणांशङ्कुः इत्यभिधीयते ॥

śataṃśatasahasrāṇāṃkoṭimāhurmanīṣiṇaḥ |
śataṃkoṭisahasrāṇāṃśaṅkuḥ ityabhidhīyate ||

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कुः इतिस्मृतः ।
महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।
शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।
महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।
शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।
महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।
शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।
महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।
तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।
शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ॥

śataṃśaṅkusahasrāṇāṃmahāśaṅkuḥ itismṛtaḥ |
mahāśaṅkusahasrāṇāṃśataṃbṛndamihocyate |
śataṃbṛndasahasrāṇāṃmahāvṛndamitismṛtam |
mahābṛndasahasrāṇāṃśataṃpadmamihocyate |
śataṃpadmasahasrāṇāṃmahāpadmamitismṛtim |
mahāpadmasahasrāṇāṃśataṃkharvamihocyate |
śataṃkharvasahasrāṇāṃmahākharvamivocyate |
mahākharvasahasrāṇāṃsamudramabhidhīyate |
taṃsamudrasāhasramoghaityabhidhīyate |
śatamoghasahasrāṇāṃmahaughaitiviśrutaḥ ||

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।
महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।
महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।
हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।
समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।
एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।
विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।
सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।
महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ॥

evaṃkoṭisahasreṇaśaṅkūnāṃcaśatenaca |
mahāśaṅkusahasreṇatathābṛndaśatenaca |
mahābṛndasahasreṇatathāpadmaśatenaca |
hāpadmasahasreṇatathākharvaśatenaca |
samudreṇacatenaivamahaughenatathaivaca |
eṣakoṭimahaughenasamudrasadṛśenaca |
vibhīṣaṇenasacivaiḥrākṣasaiḥparivāritaḥ |
sugrīvovānarendrastvāṃyuddhārthamamavartate |
mahābalavṛtonityaṃmahābalaparākramaḥ ||

इमांमहाराजसमीक्ष्यवाहिनीमुपस्थितांप्रज्वलितग्रहोपमाम् ।
ततःप्रयत्नःपरमोविधीयतांयथाजयस्स्यान्नपरैःपराजयः ॥

imāṃmahārājasamīkṣyavāhinīmupasthitāṃprajvalitagrahopamām |
tataḥprayatnaḥparamovidhīyatāṃyathājayassyānnaparaiḥparājayaḥ ||