Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 27 of 131 48 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 27

More Heroes of the Army

युद्धकांड, सर्ग 27: सेना के और वीर

Sarana describes still more vanara chiefs and their strength.

सारण और भी वानर सरदारों और उनकी शक्ति का वर्णन करता है।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.27.1

तांस्तुतेऽहंप्रवक्ष्यामिप्रेक्षमाणस्ययूथपान् ।
राघवार्थेपराक्रान्तायेनरक्षन्तिजीवितम् ॥

tāṃstute'haṃpravakṣyāmiprekṣamāṇasyayūthapān |
rāghavārtheparākrāntāyenarakṣantijīvitam ||

2-3 6.27.2-3

स्निग्धायस्यबहुव्यामावालालाङ्गूलमाश्रिताः ।
ताम्राःपीतास्सिताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः ।
प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः ।
पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः ॥

snigdhāyasyabahuvyāmāvālālāṅgūlamāśritāḥ |
tāmrāḥpītāssitāśśvetāḥprakīrṇāghorakarmaṇaḥ |
pragṛhītāḥprakāśantesūryasyevamarīcayaḥ |
pṛthivyāṃcānukṛṣyanteharonāmaiṣayūthapaḥ ||

4 6.27.4

यंपृष्ठतोऽनुगच्छन्तिशतशोऽथसहस्रशः ।
द्रुमानुद्यम्यसहसालङ्कारोहणतत्पराः ।
यूथपाहरिराजस्यकिङ्करास्समुपस्थिताः ॥

yaṃpṛṣṭhato'nugacchantiśataśo'thasahasraśaḥ |
drumānudyamyasahasālaṅkārohaṇatatparāḥ |
yūthapāharirājasyakiṅkarāssamupasthitāḥ ||

5-7 6.27.5-7

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।
असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।
असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।
पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।
एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ॥

nīlānivamahāmeghāṃstiṣṭhatoyāṃstupaśyasi |
asitāñjanasaṅkāśān yuddhesatyaparākramān |
asaṅ khyeyānanirdeśyānparaṃpāramivodadheḥ |
parvateṣucayekecidviṣameṣunadīṣuca |
etetvāmabhivartanterājannṛkṣāssudāruṇāḥ ||

8-9 6.27.8-9

एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः ।
पर्जन्यइवजीमूतैस्समन्तात्परिवारितः ।
ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन् ।
सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः ॥

eṣāṃmadhyesthitorājanbhīmākṣobhīmadarśanaḥ |
parjanyaivajīmūtaissamantātparivāritaḥ |
ṛkṣavantaṃgiriśreṣṭhamadhyāstenarmadāṃpiban |
sarvaṛkṣāṇāmadhipatirdhūmronāmaiṣayūthapaḥ ||

10-11 6.27.10-11

यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम् ।
भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमैः ।
सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः ।
प्रक्रान्तोगुरुवर्तीचसम्प्रहारेष्वमर्षण ॥

yavīyānasyatubhrātāpaśyainaṃparvatopamam |
bhrātrāsamānorūpeṇaviśiṣṭastuparākramaiḥ |
saeṣajāmbavānnāmamahāyūthapayūthapaḥ |
prakrāntoguruvartīcasamprahāreṣvamarṣaṇa ||

12 6.27.12

एतेनसाह्यंसुमहत्कृतंशक्रस्यधीमता ।
देवासुरेजाम्बवतालब्धाश्चबहवोवराः ॥

etenasāhyaṃsumahatkṛtaṃśakrasyadhīmatā |
devāsurejāmbavatālabdhāścabahavovarāḥ ||

13-14 6.27.13-14

आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुलाः शिलाः ।
मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच ।
राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः ।
एतस्यसैन्याबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः ॥

āruhyaparvatāgrebhyomahābhravipulāḥ śilāḥ |
muñcantivipulākārānamṛtyorudvijantica |
rākṣasānāṃcasadṛśāḥpiśācānāṃcaromaśāḥ |
etasyasainyābahavovicarantyagnitejasaḥ ||

15-16 6.27.15-16

यंत्वेनमभिसम्रब्धंप्लवमानमिवस्थितम् ।
प्रेक्षन्तेवानरास्सर्वेस्थितायूथपयूथपम् ।
एषराजन् सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः ।
बलेनबलसम्पन्नोदम्भोनामैषयूथपः ॥

yaṃtvenamabhisamrabdhaṃplavamānamivasthitam |
prekṣantevānarāssarvesthitāyūthapayūthapam |
eṣarājan sahasrākṣaṃparyupāsteharīśvaraḥ |
balenabalasampannodambhonāmaiṣayūthapaḥ ||

17-19 6.27.17-19

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।
ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।
यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।
श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।
येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।
पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ॥

yaḥsthitaṃyojaneśailaṃgacchanpārśvenasevate |
ūrdhvaṃtathaivakāyenagataḥprāpnotiyojanam |
yasmānnaparamaṃrūpaṃcatuṣpādeṣuvidyate |
śrutassaṃnnādanonāmavānarāṇāṃpitāmahāḥ |
yenayuddhaṃpurādattaṃraṇeśakrasyadhīmatā |
parājayaścanaprāptasso'yaṃyūthapayūthapaḥ ||

20 6.27.20

यस्यविक्रममाणस्यशक्रस्येवपराक्रमः ।
एषगन्धर्वकन्यायामुत्पन्नःकृष्णवर्त्मनः ।
तदादेवासुरेयुद्धेसाह्यार्थंत्रिदिवौकसाम् ॥

yasyavikramamāṇasyaśakrasyevaparākramaḥ |
eṣagandharvakanyāyāmutpannaḥkṛṣṇavartmanaḥ |
tadādevāsureyuddhesāhyārthaṃtridivaukasām ||

21-23 6.27.21-23

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।
योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।
विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।
तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।
युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ॥

yasyavaiśravaṇorājājambūmupaniṣevate |
yorājāparvatendrāṇāṃbahukinnarasevinām |
vihārasukhadonityaṃbhrātusterākṣasādhipa |
tatraiṣavasatiśrīmānbalavānvānararṣabhaḥ |
yuddheṣvakatthanonityaṃkrodhanonāmayūthapaḥ ||

24 6.27.24

वृतःकोटिसहस्रेणहरीणांसमुपस्थितः ।
एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ॥

vṛtaḥkoṭisahasreṇaharīṇāṃsamupasthitaḥ |
eṣaivāśaṃsatelaṅkāṃsvenānīkenamarditum ||

25-26 6.27.25-26

योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्गजयूथपान् ।
हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन् ।
एषयूथपतिर्नेतागच्छन् गिरिगुहाशयः ।
गजान्योधयतेवन्यान्गिरींश्चैवमहीरुहान् ॥

yogaṅgāmanuparyetitrāsayangajayūthapān |
hastināṃvānarāṇāṃcapūrvavairamanusmaran |
eṣayūthapatirnetāgacchan giriguhāśayaḥ |
gajānyodhayatevanyāngirīṃścaivamahīruhān ||

27 6.27.27

हरीणांवाहिनीमुख्योनदींहैमवतीमनु ।
उशीरबीजमाश्रित्यपर्वतंमन्दरोपमम् ।
रमतेवानरश्रेष्ठोदिविशक्रइवस्वयम् ॥

harīṇāṃvāhinīmukhyonadīṃhaimavatīmanu |
uśīrabījamāśrityaparvataṃmandaropamam |
ramatevānaraśreṣṭhodiviśakraivasvayam ||

28 6.27.28

एनंशतसहस्राणांसहस्रमनुवर्तते ।
वीर्यविक्रमदृप्तानांनर्दतांबलशालिनाम् ॥

enaṃśatasahasrāṇāṃsahasramanuvartate |
vīryavikramadṛptānāṃnardatāṃbalaśālinām ||

29 6.27.29

सएषनेताचैतेषांवानराणांमहात्मनाम् ।
सएषदुर्धरोराजन्प्रमाथीनामयूथपः ॥

saeṣanetācaiteṣāṃvānarāṇāṃmahātmanām |
saeṣadurdharorājanpramāthīnāmayūthapaḥ ||

30-31 6.27.30-31

वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि ।
अनीकमभिसंरब्धंवानराणांतरस्विनाम् ।
उद्दूतमरुणाभासंपवनेनसमन्ततः ।
विवर्तमानंबहुधायत्रैतद्बहुळंरजः ॥

vātenevoddhataṃmeghaṃyamenamanupaśyasi |
anīkamabhisaṃrabdhaṃvānarāṇāṃtarasvinām |
uddūtamaruṇābhāsaṃpavanenasamantataḥ |
vivartamānaṃbahudhāyatraitadbahuḷaṃrajaḥ ||

32-33 6.27.32-33

एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः ।
शतंशतहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम् ।
गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूधपम् ।
परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा ॥

ete'sitamukhāghorāgolāṅgūlāmahābalāḥ |
śataṃśatahasrāṇidṛṣṭvāvaisetubandhanam |
golāṅgūlaṃmahāvegaṃgavākṣaṃnāmayūdhapam |
parivāryābhivartantelaṅkāṃmarditumojasā ||

34-37 6.27.34-37

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।
यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।
यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।
यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।
सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।
मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।
तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।
मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ॥

bhramarācaritāyatrasarvakālaphaladrumāḥ |
yaṃsūryastulyaparṇābhamanuparyetiparvatam |
yasyabhāsāsadābhāntitadvarṇāmṛgapakṣiṇaḥ |
yasyaprasthaṃmahātmānonatyajantimaharṣayaḥ |
sarvakālaphalāvṛkṣāssadāphalasamanvitāḥ |
madhūnicamahārhāṇiyasminparvatasattame |
tatraivaramaterājanramyekāñcanaparvate |
mukhyovānaramukhyānāṃkesarīnāmayūthapaḥ ||

38-42 6.27.38-42

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।
तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।
तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।
निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।
सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।
सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।
सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।
महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।
वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।
मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ॥

ṣaṣṭirgirisahasrāṇāṃramyāḥkāñcanaparvatā |
teṣāṃmadhyegirivarastvamivānagharakṣasām |
tatraitekapilāśśvetāstāmrāsyāmadhupiṅgalāḥ |
nivasantyuttamagirautīkṣṇadaṃṣṭrānakhāyudhāḥ |
siṃhāivacaturdaṃṣṭrāvyāghrāivadurāsadāḥ |
sarvevaiśvānarasamājvalitāśīviṣopamāḥ |
sudīrghāñcitalāṅgūlāmattamātaṅgasannibhāḥ |
mahāparvatasaṅkāśāmahājīmūtanissvanāḥ |
vṛttapiṅgalaraktākṣābhīmābhīmagatisvarāḥ |
mardayantīvatesarvetasthurlaṅakāsamīkṣyate ||

43-44 6.27.43-44

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।
जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।
नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।
एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ॥

eṣacaiṣāmadhipatirmadhyetiṣṭhativīryavān |
jayārthīnityamādityamupatiṣṭhatibuddhimān |
nāmnāpṛthivyāṃvikhyātorājan śatabalītiyaḥ |
eṣaivāśaṃsatelaṅkāṃsvenānīkenamarditum ||

45 6.27.45

विक्रान्तोबलवान् शूरःपौरुषेस्वेव्यवस्थितः ।
रामप्रियार्थंप्राणानांदयांनकुरुतेहरिः ॥

vikrāntobalavān śūraḥpauruṣesvevyavasthitaḥ |
rāmapriyārthaṃprāṇānāṃdayāṃnakurutehariḥ ||

46 6.27.46

गजोगवाक्षोगवयोनलोनीलश्चवानरः ।
एकैकएवयोधानांकोटीभिर्दशभिर्वृतः ॥

gajogavākṣogavayonalonīlaścavānaraḥ |
ekaikaevayodhānāṃkoṭībhirdaśabhirvṛtaḥ ||

47 6.27.47

तथाऽऽन्येवानरश्रेष्ठाविन्ध्यपर्वतवासिनः ।
नशक्यन्तेबहुत्वात्तुसङ् ख्यातुंलघुविक्रमाः ॥

tathā''nyevānaraśreṣṭhāvindhyaparvatavāsinaḥ |
naśakyantebahutvāttusaṅ khyātuṃlaghuvikramāḥ ||

48 6.27.48

सर्वेमहाराजमहाप्रभावास्सर्वेमहाशैलनिकाशकायाः ।
सर्वेसमर्थापृथिवींक्षणेनकर्तुंप्रविध्वस्तविकीर्णशैलाम् ॥

sarvemahārājamahāprabhāvāssarvemahāśailanikāśakāyāḥ |
sarvesamarthāpṛthivīṃkṣaṇenakartuṃpravidhvastavikīrṇaśailām ||

Next sarga · Yuddha Kanda 28Shuka Describes RamaShuka describes Hanuman, Jambavan, Sugriva, Lakshmana and Rama himself.

Characters in this sarga

All characters