Skip to content
Bala Kanda Sarga 70 of 77 43 shlokas Journey stop 3
Valmiki Ramayana · Bala Kanda · Sarga 70

The Ikshvaku Lineage

बालकांड, सर्ग 70: इक्ष्वाकु वंश का वर्णन

Janaka sends for his brother Kushadhwaja. At the wedding council Vasishtha recites the line of Rama's ancestors from Brahma through Ikshvaku, Sagara, Bhagiratha, Raghu and Aja to Dasharatha.

जनक अपने भाई कुशध्वज को बुलवाते हैं। विवाह सभा में वसिष्ठ ब्रह्मा से इक्ष्वाकु, सगर, भगीरथ, रघु और अज होते हुए दशरथ तक राम के पूर्वजों का वर्णन करते हैं।

1 1.70.1

ततः प्रभाते जनकः कृतकर्मा महर्षिभिः ।
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञ श्शतानन्दं पुरोहितम् ॥

tataḥ prabhāte janakaḥ kṛtakarmā maharṣibhiḥ |
uvāca vākyaṃ vākyajña śśatānandaṃ purohitam ||

हिंदी अर्थ

फिर प्रभात में महर्षियों के साथ कर्म करके वाक्पटु जनक ने अपने पुरोहित शतानंद से कहा:

English meaning

Then at dawn, having done his rites with the great sages, Janaka, skilled in speech, said to his priest Shatananda:

2-3 1.70.2-3

भ्राता मम महातेजा यवीयानतिधार्मिकः ।
कुशध्वज इति ख्यातः पुरीमध्यवसच्छुभाम् ।
वार्याफलकपर्यन्तां पिबन्निक्षुमतीं नदीम् ।
साङ्काश्यां पुण्यसङ्काशां विमानमिव पुष्पकम् ॥

bhrātā mama mahātejā yavīyānatidhārmikaḥ |
kuśadhvaja iti khyātaḥ purīmadhyavasacchubhām |
vāryāphalakaparyantāṃ pibannikṣumatīṃ nadīm |
sāṅkāśyāṃ puṇyasaṅkāśāṃ vimānamiva puṣpakam ||

हिंदी अर्थ

मेरे महातेजस्वी और परम धार्मिक छोटे भाई कुशध्वज सुंदर सांकाश्या नगरी में रहते हैं, जो पवित्र और पुष्पक विमान जैसी है, खूँटों वाली खाई से घिरी, और इक्षुमती नदी का जल पीती है।

English meaning

My radiant and most righteous younger brother, known as Kushadhvaja, lives in the fine city of Sankashya, holy and like the Pushpaka chariot, bounded by a moat with stakes, drinking from the river Ikshumati.

4 1.70.4

तमहं द्रष्टुमिच्छामि यज्ञगोप्ता स मे मतः ।
प्रीतिं सोऽपि महातेजा इमां भोक्ता मया सह ॥

tamahaṃ draṣṭumicchāmi yajñagoptā sa me mataḥ |
prītiṃ so'pi mahātejā imāṃ bhoktā mayā saha ||

हिंदी अर्थ

मैं उन्हें देखना चाहता हूँ; मैं उन्हें अपने यज्ञ का रक्षक मानता हूँ। वे तेजस्वी भी इस आनंद में मेरे साथ भागीदार हों।

English meaning

I wish to see him; I count him as the guardian of my sacrifice. That radiant one too should share this joy with me.

5 1.70.5

एवमुक्ते तु वचने शतानन्दस्य सन्निधौ ।
आगताः केचिदव्यग्रा जनकस्तान् समादिशत् ॥

evamukte tu vacane śatānandasya sannidhau |
āgatāḥ kecidavyagrā janakastān samādiśat ||

हिंदी अर्थ

शतानंद के सामने यह कहने पर कुछ स्थिर चित्त लोग आए, और जनक ने उन्हें आदेश दिया।

English meaning

When he said this in Shatananda's presence, some men came forward, steady and ready, and Janaka gave them orders.

6 1.70.6

शासनात्तु नरेन्द्रस्य प्रययुश्शीघ्रवाजिभिः ।
समानेतुं नरव्याघ्रं विष्णुमिन्द्राज्ञया यथा ॥

śāsanāttu narendrasya prayayuśśīghravājibhiḥ |
samānetuṃ naravyāghraṃ viṣṇumindrājñayā yathā ||

हिंदी अर्थ

राजा की आज्ञा से वे तेज घोड़ों पर उस पुरुषव्याघ्र को लाने चल पड़े, मानो इंद्र की आज्ञा से विष्णु को लाने जा रहे हों।

English meaning

At the king's command they set off on swift horses to bring that tiger among men, as if bringing Vishnu at Indra's command.

7 1.70.7

साङ्काश्यां ते समागत्य ददृशुश्च कुशध्वजम् ।
न्यवेदयन्यथावृत्तं जनकस्य च चिन्तितम् ॥

sāṅkāśyāṃ te samāgatya dadṛśuśca kuśadhvajam |
nyavedayanyathāvṛttaṃ janakasya ca cintitam ||

हिंदी अर्थ

सांकाश्या पहुँचकर उन्होंने कुशध्वज को देखा, और उन्हें सब वृत्तांत तथा जनक का विचार बताया।

English meaning

Reaching Sankashya they saw Kushadhvaja, and told him what had happened and what Janaka had in mind.

8 1.70.8

तद्वृत्तं नृपति श्शृत्वा दूतश्रेष्ठैर्महाबलैः ।
अज्ञायाऽथ नरेन्द्रस्य आजगाम कुशध्वजः ॥

tadvṛttaṃ nṛpati śśṛtvā dūtaśreṣṭhairmahābalaiḥ |
ajñāyā'tha narendrasya ājagāma kuśadhvajaḥ ||

हिंदी अर्थ

उन बलवान श्रेष्ठ दूतों से यह सब सुनकर राजा की आज्ञा से कुशध्वज आ गए।

English meaning

Hearing all this from those mighty, excellent messengers, Kushadhvaja came at the king's command.

9 1.70.9

स ददर्श महात्मानं जनकं धर्मवत्सलम् ।
सोऽभिवाद्य शतानन्दं राजानं चापि धार्मिकम् ।
राजार्हं परमं दिव्यमासनं चाऽध्यरोहत ॥

sa dadarśa mahātmānaṃ janakaṃ dharmavatsalam |
so'bhivādya śatānandaṃ rājānaṃ cāpi dhārmikam |
rājārhaṃ paramaṃ divyamāsanaṃ cā'dhyarohata ||

हिंदी अर्थ

उन्होंने धर्मप्रेमी महात्मा जनक को देखा, शतानंद और धर्मात्मा राजा को प्रणाम किया, और राजा के योग्य अत्यंत दिव्य आसन पर बैठे।

English meaning

He saw the great souled Janaka, lover of dharma, saluted Shatananda and the righteous king, and took his seat on a most splendid throne fit for a king.

10 1.70.10

उपविष्टावुभौ तौ तु भ्रातरावतितेजसौ ।
प्रेषयामासतुर्वीरौ मन्त्रिश्रेष्ठं सुदामनम् ॥

upaviṣṭāvubhau tau tu bhrātarāvatitejasau |
preṣayāmāsaturvīrau mantriśreṣṭhaṃ sudāmanam ||

हिंदी अर्थ

जब दोनों अत्यंत तेजस्वी भाई बैठ गए, तब उन वीरों ने श्रेष्ठ मंत्री सुदामन को भेजा:

English meaning

When the two most radiant brothers were seated, the heroes sent Sudamana, the best of ministers:

11 1.70.11

गच्छ मन्त्रिपते शीघ्रमैक्ष्वाकुममितप्रभम् ।
आत्मजैस्सह दुर्धर्षमानयस्व समन्त्रिणम् ॥

gaccha mantripate śīghramaikṣvākumamitaprabham |
ātmajaissaha durdharṣamānayasva samantriṇam ||

हिंदी अर्थ

हे मंत्रिश्रेष्ठ, शीघ्र जाकर अपार तेजस्वी, दुर्जय इक्ष्वाकु राजा को उनके पुत्रों और मंत्रियों के साथ ले आओ।

English meaning

Lord of ministers, go quickly and bring the Ikshvaku king of boundless splendour, invincible, with his sons and ministers.

12 1.70.12

औपकार्यां स गत्वा तु रघूणां कुलवर्धनम् ।
ददर्श शिरसा चैनमभिवाद्येदमब्रवीत् ॥

aupakāryāṃ sa gatvā tu raghūṇāṃ kulavardhanam |
dadarśa śirasā cainamabhivādyedamabravīt ||

हिंदी अर्थ

डेरे पर जाकर उन्होंने रघुकुल को बढ़ाने वाले को देखा, सिर झुकाकर प्रणाम किया और कहा:

English meaning

Going to the lodging, he saw the one who increases the line of the Raghus, saluted him with his head, and said:

13 1.70.13

अयोध्याधिपते वीर वैदेहो मिथिलाधिपः ।
स त्वां द्रष्टुं व्यवसितस्सोपाध्यायपुरोहितम् ॥

ayodhyādhipate vīra vaideho mithilādhipaḥ |
sa tvāṃ draṣṭuṃ vyavasitassopādhyāyapurohitam ||

हिंदी अर्थ

हे अयोध्या के वीर स्वामी, विदेहराज, मिथिलाधिपति आपको आपके उपाध्यायों और पुरोहित के साथ देखना चाहते हैं।

English meaning

Heroic lord of Ayodhya, the king of Videha, lord of Mithila, wishes to see you with your teachers and priest.

14 1.70.14

मंत्रिश्रेष्ठवच श्शृत्वा राजा सर्षिगणस्तदा ।
सबंधुरगमत्तत्र जनको यत्र वर्तते ॥

maṃtriśreṣṭhavaca śśṛtvā rājā sarṣigaṇastadā |
sabaṃdhuragamattatra janako yatra vartate ||

हिंदी अर्थ

मंत्रिश्रेष्ठ के वचन सुनकर राजा ऋषिगणों और बंधुओं के साथ वहाँ गए जहाँ जनक थे।

English meaning

Hearing the chief minister's words, the king went with the hosts of sages and his kinsmen to where Janaka was.

15 1.70.15

स राजा मन्त्रिसहित स्सोपाध्यायः सबान्धवः ।
वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो वैदेहमिदमब्रवीत् ॥

sa rājā mantrisahita ssopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ |
vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭho vaidehamidamabravīt ||

हिंदी अर्थ

वाक्पटुओं में श्रेष्ठ राजा ने अपने मंत्रियों, उपाध्यायों और बंधुओं के साथ विदेहराज से कहा:

English meaning

The king, best of those skilled in speech, with his ministers, teachers and kinsmen, said to the king of Videha:

16 1.70.16

विदितं ते महाराज इक्ष्वाकुकुलदैवतम् ।
वक्ता सर्वेषु कृत्येषु वसिष्ठो भगवानृषिः ॥

viditaṃ te mahārāja ikṣvākukuladaivatam |
vaktā sarveṣu kṛtyeṣu vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ ||

हिंदी अर्थ

हे महाराज, आप जानते हैं कि भगवान ऋषि वसिष्ठ इक्ष्वाकु कुल के देवता हैं, सब कार्यों में हमारे वक्ता।

English meaning

Great king, you know that the holy sage Vasishtha is the god of the Ikshvaku line, our spokesman in all affairs.

17 1.70.17

विश्वामित्राभ्यनुज्ञातस्सह सर्वैर्महर्षिभिः ।
एष वक्ष्यति धर्मात्मा वसिष्ठो मे यथाक्रमम् ॥

viśvāmitrābhyanujñātassaha sarvairmaharṣibhiḥ |
eṣa vakṣyati dharmātmā vasiṣṭho me yathākramam ||

हिंदी अर्थ

विश्वामित्र की अनुमति से और सब महर्षियों के साथ धर्मात्मा वसिष्ठ क्रम से मेरी ओर से बोलेंगे।

English meaning

With Vishvamitra's leave and with all the great sages, the righteous Vasishtha will speak for me in due order.

18-19 1.70.18-19

एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठे राज्ञां मध्ये महात्मनाम् ।
तूष्णींभूते दशरथे वसिष्ठो भगवानृषिः ।
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो वैदेहं सपुरोधसम् ॥

evamuktvā naraśreṣṭhe rājñāṃ madhye mahātmanām |
tūṣṇīṃbhūte daśarathe vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ |
uvāca vākyaṃ vākyajño vaidehaṃ sapurodhasam ||

हिंदी अर्थ

जब नरश्रेष्ठ दशरथ महात्मा राजाओं के बीच यह कहकर चुप हो गए, तब वाक्पटु भगवान ऋषि वसिष्ठ ने विदेहराज और उनके पुरोहित से कहा:

English meaning

When the best of men, Dasharatha, had said this among the great souled kings and fallen silent, the holy sage Vasishtha, skilled in speech, said to the king of Videha and his priest:

20 1.70.20

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचि स्संजज्ञे मरीचेः काश्यपः सुतः ॥

avyaktaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīci ssaṃjajñe marīceḥ kāśyapaḥ sutaḥ ||

हिंदी अर्थ

अव्यक्त से उत्पन्न ब्रह्मा शाश्वत, नित्य और अविनाशी हैं। उनसे मरीचि उत्पन्न हुए, और मरीचि के पुत्र कश्यप थे।

English meaning

Brahma, born of the unmanifest, is eternal, everlasting and imperishable. From him was born Marichi, and Kashyapa was Marichi's son.

21 1.70.21

विवस्वान् काश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वत स्स्मृतः ।
मनुः प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोस्सुतः ॥

vivasvān kāśyapājjajñe manurvaivasvata ssmṛtaḥ |
manuḥ prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manossutaḥ ||

हिंदी अर्थ

कश्यप से विवस्वान उत्पन्न हुए, और विवस्वान के पुत्र मनु कहलाते हैं। मनु पहले प्रजापति थे, और इक्ष्वाकु मनु के पुत्र थे।

English meaning

From Kashyapa was born Vivasvan, and Vivasvan's son is known as Manu. Manu was the first Prajapati, and Ikshvaku was Manu's son.

22 1.70.22

तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ।
इक्ष्वाकोस्तु सुतश्श्रीमान् कुक्षिरित्येव विश्रुतः ॥

tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam |
ikṣvākostu sutaśśrīmān kukṣirityeva viśrutaḥ ||

हिंदी अर्थ

जानिए कि इक्ष्वाकु अयोध्या के पहले राजा थे। इक्ष्वाकु के पुत्र श्रीमान कुक्षि नाम से प्रसिद्ध थे।

English meaning

Know that Ikshvaku was the first king of Ayodhya. Ikshvaku's son was the glorious one known as Kukshi.

23 1.70.23

कुक्षेरथात्मजः श्रीमान् विकुक्षिरुदपद्यत ।
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान् ॥

kukṣerathātmajaḥ śrīmān vikukṣirudapadyata |
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putraḥ pratāpavān ||

हिंदी अर्थ

कुक्षि के पुत्र श्रीमान विकुक्षि हुए, और विकुक्षि के पुत्र महातेजस्वी और प्रतापी बाण थे।

English meaning

Kukshi's son was the glorious Vikukshi, and Vikukshi's son was the radiant and valiant Bana.

24 1.70.24

बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान् ।
अनरण्यात्पृथुर्जज्ञे त्रिशङ्कुस्तु पृथोस्सुतः ॥

bāṇasya tu mahātejā anaraṇyaḥ pratāpavān |
anaraṇyātpṛthurjajñe triśaṅkustu pṛthossutaḥ ||

हिंदी अर्थ

बाण के पुत्र महातेजस्वी और प्रतापी अनरण्य थे। अनरण्य से पृथु उत्पन्न हुए, और पृथु के पुत्र त्रिशंकु थे।

English meaning

Bana's son was the radiant and valiant Anaranya. From Anaranya was born Prithu, and Trishanku was Prithu's son.

25 1.70.25

त्रिशङ्कोरभवत्पुत्रो दुन्दुमारो महायशाः ।
युवनाश्वसुतस्त्वासीन्मान्धाता पृथिवीपतिः ॥

triśaṅkorabhavatputro dundumāro mahāyaśāḥ |
yuvanāśvasutastvāsīnmāndhātā pṛthivīpatiḥ ||

हिंदी अर्थ

त्रिशंकु के पुत्र महायशस्वी धुंधुमार थे। युवनाश्व के पुत्र पृथ्वीपति मांधाता थे।

English meaning

Trishanku's son was the renowned Dhundhumara. The son of Yuvanashva was Mandhata, lord of the earth.

26 1.70.26

मान्धातुस्तु सुत श्श्रीमान् सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥

māndhātustu suta śśrīmān susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit ||

हिंदी अर्थ

मांधाता के पुत्र श्रीमान सुसंधि हुए, और सुसंधि के दो पुत्र थे, ध्रुवसंधि और प्रसेनजित।

English meaning

Mandhata's son was the glorious Susandhi, and Susandhi had two sons, Dhruvasandhi and Prasenajit.

27 1.70.27

यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो नाम नामतः ।
भरतात्तु महातेजा असितो नाम जातवान् ॥

yaśasvī dhruvasandhestu bharato nāma nāmataḥ |
bharatāttu mahātejā asito nāma jātavān ||

हिंदी अर्थ

ध्रुवसंधि के पुत्र भरत नाम के यशस्वी राजा थे, और भरत से असित नाम के महातेजस्वी उत्पन्न हुए।

English meaning

Dhruvasandhi's son was the renowned one named Bharata, and from Bharata was born the radiant one named Asita.

28 1.70.28

यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।
हैहयास्तालजंघाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥

yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṃghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ ||

हिंदी अर्थ

उनके विरुद्ध ये प्रतिद्वंद्वी राजा शत्रु बनकर खड़े हुए: हैहय, तालजंघ, शूर और शशबिंदु।

English meaning

Against him rose these rival kings as enemies: the Haihayas, the Talajanghas, the Shuras and the Shashabindus.

29 1.70.29

तांस्तु स प्रतियुध्यन् वै युद्धे राजा प्रवासितः ।
हिमवन्तमुपागम्य भृगुप्रस्रवणेऽवसत् ।
असितोऽल्पबलो राजा मन्त्रिभिस्सहितस्तदा ॥

tāṃstu sa pratiyudhyan vai yuddhe rājā pravāsitaḥ |
himavantamupāgamya bhṛguprasravaṇe'vasat |
asito'lpabalo rājā mantribhissahitastadā ||

हिंदी अर्थ

उनसे युद्ध करते हुए राजा राज्य से निकाल दिए गए। अल्पबल राजा असित अपने मंत्रियों के साथ हिमालय जाकर भृगुप्रस्रवण पर्वत पर रहने लगे।

English meaning

Fighting them in battle, the king was driven out. King Asita, his strength small, went with his ministers to the Himalaya and lived on Mount Bhriguprasravana.

30 1.70.30

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतम् ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै सगरं ददौ ॥

dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutam |
ekā garbhavināśāya sapatnyai sagaraṃ dadau ||

हिंदी अर्थ

कहा जाता है कि उनकी दोनों पत्नियाँ गर्भवती थीं। एक ने अपनी सौत को उसका गर्भ नष्ट करने के लिए विष दे दिया।

English meaning

It is said that his two wives were with child. One of them gave poison to her co wife to destroy her unborn child.

31 1.70.31

तत श्शैलवरं रम्यं बभूवाभिरतो मुनिः ।
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ॥

tata śśailavaraṃ ramyaṃ babhūvābhirato muniḥ |
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ ||

हिंदी अर्थ

वहाँ उस सुंदर श्रेष्ठ पर्वत पर भृगुवंशी च्यवन नाम के मुनि हिमालय पर रहते थे।

English meaning

There, on that lovely best of mountains, a sage of the Bhrigu line named Chyavana had made his home on the Himalaya.

32 1.70.32

तत्रैका तु महाभागा भार्गवं देववर्चसम् ।
ववन्दे पद्मपत्राक्षी काङ्क्षन्ती सुतमात्मनः ॥

tatraikā tu mahābhāgā bhārgavaṃ devavarcasam |
vavande padmapatrākṣī kāṅkṣantī sutamātmanaḥ ||

हिंदी अर्थ

वहाँ एक महाभागा, कमलनयनी रानी ने पुत्र की इच्छा से देवताओं जैसे तेजस्वी भार्गव को प्रणाम किया।

English meaning

There one of the queens, fortunate and lotus eyed, longing for a son, bowed to the Bhargava who shone like a god.

33 1.70.33

तमृषिं साऽभ्युपागम्य कालिंदी चाभ्यवादयत् ।
स तामभ्यवदद्विप्रः पुत्रेप्सुं पुत्रजन्मनि ॥

tamṛṣiṃ sā'bhyupāgamya kāliṃdī cābhyavādayat |
sa tāmabhyavadadvipraḥ putrepsuṃ putrajanmani ||

हिंदी अर्थ

कालिंदी ने उन ऋषि के पास जाकर प्रणाम किया, और ब्राह्मण ने पुत्र चाहने वाली उससे पुत्र के जन्म के विषय में कहा:

English meaning

Kalindi went up to that sage and saluted him, and the brahmin spoke to her, who longed for a son, about the birth of a son:

34-35 1.70.34-35

तव कुक्षौ महाभागे सुपुत्रस्सुमहाबलः ।
महावीर्यो महातेजा अचिरात्सञ्जनिष्यति ।
गरेण सहित श्श्रीमान् मा शुचः कमलेक्षणे ॥

tava kukṣau mahābhāge suputrassumahābalaḥ |
mahāvīryo mahātejā acirātsañjaniṣyati |
gareṇa sahita śśrīmān mā śucaḥ kamalekṣaṇe ||

हिंदी अर्थ

हे महाभागा, तुम्हारे गर्भ से शीघ्र ही महाबली, महापराक्रमी, महातेजस्वी सुपुत्र विष के साथ जन्म लेगा। हे कमलनयनी, शोक मत करो।

English meaning

Fortunate one, in your womb a fine son of great strength, valour and radiance will soon be born, a glorious son together with the poison. Do not grieve, lotus eyed one.

36 1.70.36

च्यवनं तु नमस्कृत्य राजपुत्री पतिव्रता ।
पतिशोकातुरा तस्मात्पुत्रं देवी व्यजायत ॥

cyavanaṃ tu namaskṛtya rājaputrī pativratā |
patiśokāturā tasmātputraṃ devī vyajāyata ||

हिंदी अर्थ

च्यवन को प्रणाम करके पति के शोक से व्याकुल उस पतिव्रता राजकुमारी ने पुत्र को जन्म दिया।

English meaning

Bowing to Chyavana, the princess, devoted to her husband and stricken with grief for him, gave birth to a son.

37 1.70.37

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
सह तेन गरेणैव जातः स सगरोऽभवत् ॥

sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
saha tena gareṇaiva jātaḥ sa sagaro'bhavat ||

हिंदी अर्थ

उसकी सौत ने गर्भ नष्ट करने के लिए उसे विष, गर, दिया था; उस विष के साथ जन्म लेने के कारण वह सगर कहलाया।

English meaning

Her co wife had given her poison to kill the child in her womb; because he was born together with that poison, gara, he became Sagara.

38 1.70.38

सगरस्यासमञ्जस्तु असमञ्जात्तथांऽशुमान् ।
दिलीपोंऽशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥

sagarasyāsamañjastu asamañjāttathāṃ'śumān |
dilīpoṃ'śumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ ||

हिंदी अर्थ

सगर के पुत्र असमंज, असमंज के अंशुमान, अंशुमान के पुत्र दिलीप, और दिलीप के भगीरथ थे।

English meaning

Sagara's son was Asamanja, Asamanja's was Amshuman, Amshuman's son was Dilipa, and Dilipa's was Bhagiratha.

39 1.70.39

भगीरथात्ककुत्स्थश्च ककुत्स्थस्य रघुस्सुतः ।
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।
कल्माषपादो ह्यभवत्तस्माज्जातस्तु शंखणः ॥

bhagīrathātkakutsthaśca kakutsthasya raghussutaḥ |
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapādo hyabhavattasmājjātastu śaṃkhaṇaḥ ||

हिंदी अर्थ

भगीरथ से ककुत्स्थ हुए, और ककुत्स्थ के पुत्र रघु थे। रघु के पुत्र तेजस्वी प्रवृद्ध थे, जो नरभक्षी कल्माषपाद हो गए, और उनसे शंखण उत्पन्न हुए।

English meaning

From Bhagiratha came Kakutstha, and Kakutstha's son was Raghu. Raghu's son was the radiant Pravriddha, who became a man eater, Kalmashapada, and from him Shankhana was born.

40-41 1.70.40-41

सुदर्शनः शङ्घणस्य अग्निवर्ण स्सुदर्शनात् ।
शीघ्रगस्त्वग्निवर्णस्य शीघ्रगस्य मरु स्सुतः ।
मरोः प्रशुश्रुकस्त्वासीदम्बरीषः प्रशुश्रृकात् ॥

sudarśanaḥ śaṅghaṇasya agnivarṇa ssudarśanāt |
śīghragastvagnivarṇasya śīghragasya maru ssutaḥ |
maroḥ praśuśrukastvāsīdambarīṣaḥ praśuśrṛkāt ||

हिंदी अर्थ

शंखण के पुत्र सुदर्शन थे, और सुदर्शन से अग्निवर्ण हुए। अग्निवर्ण के पुत्र शीघ्रग थे, और शीघ्रग के पुत्र मरु थे। मरु के पुत्र प्रशुश्रुक थे, और प्रशुश्रुक से अंबरीष हुए।

English meaning

Shankhana's son was Sudarshana, and from Sudarshana came Agnivarna. Agnivarna's son was Shighraga, and Shighraga's son was Maru. Maru's son was Prashushruka, and from Prashushruka came Ambarisha.

42 1.70.42

अम्बरीषस्य पुत्रोऽभून्नहुषः पृथिवीपतिः ।
नहुषस्य ययातिस्तु नाभागस्तु ययातिजः ॥

ambarīṣasya putro'bhūnnahuṣaḥ pṛthivīpatiḥ |
nahuṣasya yayātistu nābhāgastu yayātijaḥ ||

हिंदी अर्थ

अंबरीष के पुत्र पृथ्वीपति नहुष थे। नहुष के पुत्र ययाति थे, और ययाति से नाभाग उत्पन्न हुए।

English meaning

Ambarisha's son was Nahusha, lord of the earth. Nahusha's son was Yayati, and Nabhaga was born of Yayati.

43 1.70.43

नाभागस्य बभूवाजः अजाद्दशरथोऽभवत् ।
अस्माद्दशरथाज्जातौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥

nābhāgasya babhūvājaḥ ajāddaśaratho'bhavat |
asmāddaśarathājjātau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

हिंदी अर्थ

नाभाग के पुत्र अज थे, और अज से दशरथ हुए। इन्हीं दशरथ से भाई राम और लक्ष्मण उत्पन्न हुए।

English meaning

Nabhaga's son was Aja, and from Aja came Dasharatha. From this Dasharatha were born the brothers Rama and Lakshmana.

Next sarga · Bala Kanda 71Janaka's Lineage and ConsentJanaka recites his own line from King Nimi and gives Sita to Rama and his daughter Urmila to Lakshmana.

Characters in this sarga

All characters