The Years of Rule

रजन्यां तु प्रभातायां समानीय महामुनीन् ।
गीयतामविशङ्काभ्यां रामः पुत्रावुवाच ह ॥

rajanyāṃ tu prabhātāyāṃ samānīya mahāmunīn |
gīyatāmaviśaṅkābhyāṃ rāmaḥ putrāvuvāca ha ||

ततः समुपविष्टेषु ब्रह्मर्षिषु महात्मसु ।
भविष्यदुत्तरं काव्यं जगतुस्तौ कुशीलवौ ॥

tataḥ samupaviṣṭeṣu brahmarṣiṣu mahātmasu |
bhaviṣyaduttaraṃ kāvyaṃ jagatustau kuśīlavau ||

प्रविष्टायां तु सीतायां भूतलं सत्यसम्पदा ।
तस्यावसाने यज्ञस्य रामः परमदुर्मनाः ॥

praviṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ bhūtalaṃ satyasampadā |
tasyāvasāne yajñasya rāmaḥ paramadurmanāḥ ||

अपश्यमानो वैदेहीं मेने शून्यमिदं जगत् ।
शोकेन परमायस्तो न शान्तिं मनसा ऽगमत् ॥

apaśyamāno vaidehīṃ mene śūnyamidaṃ jagat |
śokena paramāyasto na śāntiṃ manasā 'gamat ||

विसृज्य पार्थिवान्सर्वानृक्षवानरराक्षसान् ।
जनौघं विप्रमुख्यानां वित्तपूर्वं विसृज्य च ॥

visṛjya pārthivānsarvānṛkṣavānararākṣasān |
janaughaṃ vipramukhyānāṃ vittapūrvaṃ visṛjya ca ||

एवं समाप्य यज्ञं तु विधिवत्स तु राघवः ।
ततो विसृज्य तान्सर्वान्रामो राजीवलोचनः ॥

evaṃ samāpya yajñaṃ tu vidhivatsa tu rāghavaḥ |
tato visṛjya tānsarvānrāmo rājīvalocanaḥ ||

हृदि कृत्वा तदा सीतामयोध्यां प्रविवेश ह ।
इष्टयज्ञो नरपतिः पुत्रद्वयसमन्वितः ॥

hṛdi kṛtvā tadā sītāmayodhyāṃ praviveśa ha |
iṣṭayajño narapatiḥ putradvayasamanvitaḥ ||

न सीतायाः परां भार्यां वव्रे स रघुनन्दनः ।
यज्ञे यज्ञे च पत्न्यर्थं जानकी काञ्चनी भवत् ॥

na sītāyāḥ parāṃ bhāryāṃ vavre sa raghunandanaḥ |
yajñe yajñe ca patnyarthaṃ jānakī kāñcanī bhavat ||

दशवर्षसहस्राणि वाजिमेघानथाकरोत् ।
वाजपेयान्दशगुणांस्तथा बहुसुवर्णकान् ॥

daśavarṣasahasrāṇi vājimeghānathākarot |
vājapeyāndaśaguṇāṃstathā bahusuvarṇakān ||

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां गोसवैश्च महाधनैः ।
ईजे क्रतुभिरन्यैश्च स श्रीमानाप्तदक्षिणैः ॥

agniṣṭomātirātrābhyāṃ gosavaiśca mahādhanaiḥ |
īje kratubhiranyaiśca sa śrīmānāptadakṣiṇaiḥ ||

एवं स कालः सुमहान्राज्यस्थस्य महात्मनः ।
धर्मे प्रयतमानस्य व्यतीयाद्राघवस्य तु ॥

evaṃ sa kālaḥ sumahānrājyasthasya mahātmanaḥ |
dharme prayatamānasya vyatīyādrāghavasya tu ||

अनुरञ्जन्ति राजानमहन्यहनि राघवम् ।
ऋक्षवानररक्षांसि स्थिता रामस्य शासने ॥

anurañjanti rājānamahanyahani rāghavam |
ṛkṣavānararakṣāṃsi sthitā rāmasya śāsane ||

काले वर्षति पर्जन्यः सुभिक्षं विमला दिशः ।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णं पुरं जनपदास्तथा ॥

kāle varṣati parjanyaḥ subhikṣaṃ vimalā diśaḥ |
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ puraṃ janapadāstathā ||

नाकाले म्रियते कश्चिन्न व्याधिः प्राणिनां तथा ।
नानर्थो विद्यते कश्चिद्रामे राज्यं प्रशासति ॥

nākāle mriyate kaścinna vyādhiḥ prāṇināṃ tathā |
nānartho vidyate kaścidrāme rājyaṃ praśāsati ||

अथ दीर्घस्य कालस्य राममाता यशस्विनी ।
पुत्रपौत्रैः परिवृता कालधर्ममुपागमत् ॥

atha dīrghasya kālasya rāmamātā yaśasvinī |
putrapautraiḥ parivṛtā kāladharmamupāgamat ||

अन्वियाय सुमित्रा च कैकेयी च यशस्विनी ।
धर्मं कृत्वा बहुविधं त्रिदिवे पर्यवस्थिता ॥

anviyāya sumitrā ca kaikeyī ca yaśasvinī |
dharmaṃ kṛtvā bahuvidhaṃ tridive paryavasthitā ||

सर्वाः प्रमुदिताः स्वर्गे राज्ञा दशरथेन च ।
समागता महाभागाः सर्वधर्मं च लेभिरे ॥

sarvāḥ pramuditāḥ svarge rājñā daśarathena ca |
samāgatā mahābhāgāḥ sarvadharmaṃ ca lebhire ||

तासां रामो महादानं काले काले प्रयच्छति ।
मातऽणामविशेषेण ब्राह्मणेषु तपस्विषु ॥

tāsāṃ rāmo mahādānaṃ kāle kāle prayacchati |
māta'ṇāmaviśeṣeṇa brāhmaṇeṣu tapasviṣu ||

पित्र्याणि ब्रह्मरत्नानि यज्ञान्परमदुस्तरान् ।
चकार रामो धर्मात्मा पितऽन्देवान्विवर्धयन् ॥

pitryāṇi brahmaratnāni yajñānparamadustarān |
cakāra rāmo dharmātmā pita'ndevānvivardhayan ||

एवं वर्षसहस्राणि बहून्यथ ययुः सुखम् ।
यज्ञैर्बहुविधं धर्मं वर्धयानस्य सर्वदा ॥

evaṃ varṣasahasrāṇi bahūnyatha yayuḥ sukham |
yajñairbahuvidhaṃ dharmaṃ vardhayānasya sarvadā ||