उत्तरकांड, सर्ग 100: केकय का संदेश
कस्यचित्त्वथ कालस्य युधाजित्केकयो नृपः ।
स्वगुरुं प्रेषयामास राघवाय महात्मने ।
गार्ग्यमङ्गिरसः पुत्रं ब्रह्मर्षिममितप्रभम् ॥
kasyacittvatha kālasya yudhājitkekayo nṛpaḥ |
svaguruṃ preṣayāmāsa rāghavāya mahātmane |
gārgyamaṅgirasaḥ putraṃ brahmarṣimamitaprabham ||
दश चाश्वसहस्राणि प्रीतिदानमनुत्तमम् ॥
daśa cāśvasahasrāṇi prītidānamanuttamam ||
कम्बलानि च रत्नानि चित्रवस्त्रमथोत्तमम् ।
रामाय प्रददौ राजा शुभान्याभरणानि च ॥
kambalāni ca ratnāni citravastramathottamam |
rāmāya pradadau rājā śubhānyābharaṇāni ca ||
श्रुत्वा तु राघवो धीमान्महर्षिं गार्ग्यमागतम् ।
मातुलस्याश्वपतिनः प्रहितं तन्महाधनम् ॥
śrutvā tu rāghavo dhīmānmaharṣiṃ gārgyamāgatam |
mātulasyāśvapatinaḥ prahitaṃ tanmahādhanam ||
प्रत्युद्गम्य च काकुत्स्थः क्रोशमात्रं सहानुजः ।
गार्ग्यं सम्पूजयामास यथा शक्रो बृहस्पतिम् ॥
pratyudgamya ca kākutsthaḥ krośamātraṃ sahānujaḥ |
gārgyaṃ sampūjayāmāsa yathā śakro bṛhaspatim ||
तथा सम्पूज्य तमृषिं तद्धनं प्रतिगृह्य च ।
पृष्ट्वा प्रतिपदं सर्वं कुशलं मातुलस्य च ।
उपविष्टं महाभागं रामः प्रष्टुं प्रचक्रमे ॥
tathā sampūjya tamṛṣiṃ taddhanaṃ pratigṛhya ca |
pṛṣṭvā pratipadaṃ sarvaṃ kuśalaṃ mātulasya ca |
upaviṣṭaṃ mahābhāgaṃ rāmaḥ praṣṭuṃ pracakrame ||
किमाह मातुलो वाक्यं यदर्थं भगवानिह ।
प्राप्तो वाक्यविदां श्रेष्ठः साक्षादिव बृहस्पतिः ॥
kimāha mātulo vākyaṃ yadarthaṃ bhagavāniha |
prāpto vākyavidāṃ śreṣṭhaḥ sākṣādiva bṛhaspatiḥ ||
रामस्य भाषितं श्रुत्वा महर्षिः कार्यविस्तरम् ।
वक्तुमद्भुतसङ्काशं राघवायोपचक्रमे ॥
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā maharṣiḥ kāryavistaram |
vaktumadbhutasaṅkāśaṃ rāghavāyopacakrame ||
मातुलस्ते महाबाहो वाक्यमाह नरर्षभः ।
युधाजित्प्रीतिसंयुक्तं श्रूयतां यदि रोचते ॥
mātulaste mahābāho vākyamāha nararṣabhaḥ |
yudhājitprītisaṃyuktaṃ śrūyatāṃ yadi rocate ||
अयं गन्धर्वविषयः फलमूलोपशोभितः ।
सिन्धोरुभयतः पार्श्वे देशः परमशोभनः ॥
ayaṃ gandharvaviṣayaḥ phalamūlopaśobhitaḥ |
sindhorubhayataḥ pārśve deśaḥ paramaśobhanaḥ ||
तं च रक्षन्ति गन्धर्वाः सायुधा युद्धकोविदाः ।
शैलूषस्य सुता वीर त्रिकोट्यो वै महाबलाः ॥
taṃ ca rakṣanti gandharvāḥ sāyudhā yuddhakovidāḥ |
śailūṣasya sutā vīra trikoṭyo vai mahābalāḥ ||
तान्विनिर्जित्य काकुत्स्थ गन्धर्वनगरं शुभम् ।
निवेशय महाबोहो स्वे पुरे सुसमाहिते ॥
tānvinirjitya kākutstha gandharvanagaraṃ śubham |
niveśaya mahāboho sve pure susamāhite ||
अन्यस्य न गतिस्तत्र देशः परमशोभनः ।
रोचतां ते महाबाहो नाहं त्वामहितं वदे ॥
anyasya na gatistatra deśaḥ paramaśobhanaḥ |
rocatāṃ te mahābāho nāhaṃ tvāmahitaṃ vade ||
तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतो महर्षेर्मातुलस्य च ।
उवाच बाढमित्येव भरतं चान्ववैक्षत ॥
tacchrutvā rāghavaḥ prīto maharṣermātulasya ca |
uvāca bāḍhamityeva bharataṃ cānvavaikṣata ||
सो ऽब्रवीद्राघवः प्रीतः साञ्जलिप्रग्रहो द्विजम् ।
इमौ कुमारौ तं देशं ब्रह्मर्षे विचरिष्यतः ॥
so 'bravīdrāghavaḥ prītaḥ sāñjalipragraho dvijam |
imau kumārau taṃ deśaṃ brahmarṣe vicariṣyataḥ ||
भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कल एव च ।
मातुलेन सुगुप्तौ तु धर्मेण सुसमाहितौ ॥
bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkala eva ca |
mātulena suguptau tu dharmeṇa susamāhitau ||
भरतं चाग्रतः कृत्वा कुमारौ सबलानुगौ ।
निहत्य गन्धर्वसुतान्द्वे पुरे विभजिष्यतः ॥
bharataṃ cāgrataḥ kṛtvā kumārau sabalānugau |
nihatya gandharvasutāndve pure vibhajiṣyataḥ ||
निवेश्य ते पुरवरे आत्मजौ सन्निवेश्य च ।
आगमिष्यति मे भूयः सकाशमतिधार्मिकः ॥
niveśya te puravare ātmajau sanniveśya ca |
āgamiṣyati me bhūyaḥ sakāśamatidhārmikaḥ ||
ब्रह्मर्षिमेवमुक्त्वा तु भरतं सबलानुगम् ।
आज्ञापयामास तदा कुमारौ चाभ्यषेचयत् ॥
brahmarṣimevamuktvā tu bharataṃ sabalānugam |
ājñāpayāmāsa tadā kumārau cābhyaṣecayat ||
नक्षत्रेण च सौम्येन पुरस्कृत्याङ्गिरस्सुतम् ।
भरतः सह सैन्येन कुमाराभ्यां विनिर्ययौ ॥
nakṣatreṇa ca saumyena puraskṛtyāṅgirassutam |
bharataḥ saha sainyena kumārābhyāṃ viniryayau ||
सा सेना शक्रयुक्तेव नगरान्निर्ययावथ ।
राघवानुगता दूरं दुराधर्षा सुरैरपि ॥
sā senā śakrayukteva nagarānniryayāvatha |
rāghavānugatā dūraṃ durādharṣā surairapi ||
मांसादानि च सत्त्वानि रक्षांसि सुमहान्ति च ।
अनुजग्मुर्हि भरतं रुधिरस्य पिपासया ॥
māṃsādāni ca sattvāni rakṣāṃsi sumahānti ca |
anujagmurhi bharataṃ rudhirasya pipāsayā ||
भूतग्रामाश्च बहवो मांसभक्षाः सुदारुणाः ।
गन्धर्वपुत्रमांसानि भोक्तुकामाः सहस्रशः ॥
bhūtagrāmāśca bahavo māṃsabhakṣāḥ sudāruṇāḥ |
gandharvaputramāṃsāni bhoktukāmāḥ sahasraśaḥ ||
सिंहव्याघ्रवराहाणां खेचराणां च पक्षिणाम् ।
बहूनि वै सहस्राणि सेनाया ययुरग्रतः ॥
siṃhavyāghravarāhāṇāṃ khecarāṇāṃ ca pakṣiṇām |
bahūni vai sahasrāṇi senāyā yayuragrataḥ ||
अध्यर्धमासमुषिता पथि सेना निरामया ।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा केकयं समुपागमत् ॥
adhyardhamāsamuṣitā pathi senā nirāmayā |
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā kekayaṃ samupāgamat ||
