श्लोकभगवद् गीता
भगवद् गीता 15.9
जीव पाँच इंद्रियों और मन पर अधिष्ठित होकर उनके द्वारा विषयों का भोग करता है।
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते॥
śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca
adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate
अनुवाद
Presiding over the ear, eye, skin, tongue and nose, and over the mind as well, this soul enjoys the objects of the senses.
हिंदी
कान, आँख, त्वचा, जीभ और नाक, तथा मन पर अधिष्ठित होकर यह जीव विषयों का भोग करता है।
व्याख्या
श्लोक पाँच इंद्रियों और मन को साधन बताता है और जीव को उनका उपयोग करने वाला। भाव यह है कि अनुभव के लिए साधन और उनके पीछे खड़ा कोई व्यक्ति, दोनों चाहिए। चूँकि वह व्यक्ति आसानी से भुला दिया जाता है, 15.10 कहता है कि मोहग्रस्त लोग उसे कार्य करते नहीं देख पाते।