युद्धकांड, सर्ग 37: राम की युद्ध योजना
नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।
जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।
अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।
सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।
गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।
अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ॥
naravānararājautausatuvāyusutaḥkapiḥ |
jāmbavānṛkṣarājaścarākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |
aṅgadovāliputraścasaumitriśśarabhaḥkapiḥ |
suṣeṇassahadāyādomaindodvividaevaca |
gajogavākṣaḥkumudonalo'thapanasastathā |
amitraviṣayaṃprāptāssamavetāssamardhayan ||
इयंसालक्षयतेलङ्कापुरीरावणपालिता ।
सासुरोरगगन्धर्वैरमरैरपिदुर्जया ॥
iyaṃsālakṣayatelaṅkāpurīrāvaṇapālitā |
sāsuroragagandharvairamarairapidurjayā ||
कार्यसिद्धिंपुरस्कृत्यमन्द्रयध्वंविनिर्णये ।
नित्यंसन्निहितोह्यत्ररावणोराक्षसाधिपः ॥
kāryasiddhiṃpuraskṛtyamandrayadhvaṃvinirṇaye |
nityaṃsannihitohyatrarāvaṇorākṣasādhipaḥ ||
तथातेषुब्रुवाणेषुरावणावरजोऽब्रवीत् ।
वाक्यमग्राम्यपदवत्पुष्कलार्धंविभीषणः ॥
tathāteṣubruvāṇeṣurāvaṇāvarajo'bravīt |
vākyamagrāmyapadavatpuṣkalārdhaṃvibhīṣaṇaḥ ||
अनलश्शरभश्चैवसम्पातिःप्रघसस्तथा ।
गत्वालङ्कांममामात्याःपुरींपुनरिहागताः ॥
analaśśarabhaścaivasampātiḥpraghasastathā |
gatvālaṅkāṃmamāmātyāḥpurīṃpunarihāgatāḥ ||
भूत्वाशकुनयस्सर्वेप्रविष्टाश्चरिपोर्भलम् ।
विधानंविहितंयच्चतद्धृष्टवासमुपस्थिताः ॥
bhūtvāśakunayassarvepraviṣṭāścariporbhalam |
vidhānaṃvihitaṃyaccataddhṛṣṭavāsamupasthitāḥ ||
संविधानंयथाहुस्तेरावणस्यदुरात्मनः ।
राम तद्ब्रुवतस्सर्वंयथात्त्वेनमेशृणु ॥
saṃvidhānaṃyathāhusterāvaṇasyadurātmanaḥ |
rāma tadbruvatassarvaṃyathāttvenameśṛṇu ||
पूर्वंप्रहस्तस्सबलोद्वारमासाद्यतिष्ठति ।
दक्षिणंचमहावीर्यौमहापार्श्वमहोदरौ ॥
pūrvaṃprahastassabalodvāramāsādyatiṣṭhati |
dakṣiṇaṃcamahāvīryaumahāpārśvamahodarau ||
इन्द्रजित्पश्चिमंद्वारंराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।
पट्टसासिधनुष्मद्भिश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।
नानाप्रहरणैश्शूरैरावृतोरावणात्मजः ॥
indrajitpaścimaṃdvāraṃrākṣasairbhahubhirvṛtaḥ |
paṭṭasāsidhanuṣmadbhiśśūlamudgarapāṇibhiḥ |
nānāpraharaṇaiśśūrairāvṛtorāvaṇātmajaḥ ||
राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिश्शस्त्रपाणिभिः ।
युक्तःपरमसंविग्नोराक्षर्भहुभिर्वृतः ।
उत्तरंनगरद्वारंरावणस्स्वयमास्थितः ॥
rākṣasānāṃsahasraistubahubhiśśastrapāṇibhiḥ |
yuktaḥparamasaṃvignorākṣarbhahubhirvṛtaḥ |
uttaraṃnagaradvāraṃrāvaṇassvayamāsthitaḥ ||
विरूपाक्षस्तुमहताशूलखडगधनुष्मता ।
बलेनराक्षसैस्सार्थंमध्यमंगुल्ममास्थितः ॥
virūpākṣastumahatāśūlakhaḍagadhanuṣmatā |
balenarākṣasaissārthaṃmadhyamaṃgulmamāsthitaḥ ||
एतानेवंविधान्गुल्मान् लङ्कायांसमुदीक्ष्यते ।
मामकामन्त्रिणस्सर्वेपुनशशीघ्रमिहागताः ॥
etānevaṃvidhāngulmān laṅkāyāṃsamudīkṣyate |
māmakāmantriṇassarvepunaśaśīghramihāgatāḥ ||
गजानांचसाहस्रंचरथानामयुतंपुरे ।
हयानामयुतेद्वेचसाग्राकोटीचरक्षसाम् ।
विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः ।
इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः ॥
gajānāṃcasāhasraṃcarathānāmayutaṃpure |
hayānāmayutedvecasāgrākoṭīcarakṣasām |
vikrāntābalavantaścasaṃyugeṣvātatāyinaḥ |
iṣṭārākṣasarājasyanityameteniśācarāḥ ||
एकैकस्यात्रयुद्धार्थेराक्षसस्यविशाम्पते ।
परीवारस्सहस्राणांसहस्रमुपतिष्ठते ॥
ekaikasyātrayuddhārtherākṣasasyaviśāmpate |
parīvārassahasrāṇāṃsahasramupatiṣṭhate ||
एतांप्रवृत्तिंलङ्कायांमन्त्रिप्रोक्तांविभीषणः ।
एवमुक्त्वामहाबाहूराक्षसांस्तानदर्शयत् ॥
etāṃpravṛttiṃlaṅkāyāṃmantriproktāṃvibhīṣaṇaḥ |
evamuktvāmahābāhūrākṣasāṃstānadarśayat ||
लङ्कायांसचिवैस्सर्वंरामायप्रत्यवेदयत् ।
रामंकमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ।
रावणावरजःश्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया ॥
laṅkāyāṃsacivaissarvaṃrāmāyapratyavedayat |
rāmaṃkamalapatrākṣamidamuttaramabravīt |
rāvaṇāvarajaḥśrīmān rāmapriyacikīrṣayā ||
कुबेरंतुयदाराम रावणःप्रत्ययुध्यत ।
षष्टिश्शतसहस्राणितदानिर्यान्तिरक्षसाः ।
राक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात् ।
सदृशाय्येऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः ॥
kuberaṃtuyadārāma rāvaṇaḥpratyayudhyata |
ṣaṣṭiśśatasahasrāṇitadāniryāntirakṣasāḥ |
rākrameṇavīryeṇatejasāsattvagauravāt |
sadṛśāyye'tradarpeṇarāvaṇasyadurātmanaḥ ||
अत्रमन्युर्नकर्तव्योरोषयेत्वांनभीषये ।
समर्थोह्यसिवीर्येणसुराणामपिनिग्रहे ॥
atramanyurnakartavyoroṣayetvāṃnabhīṣaye |
samarthohyasivīryeṇasurāṇāmapinigrahe ||
तद्भवांश्चतुरङ्गेणबलेनमहातावृतः ।
व्यूह्येदंवानरानीकंनिर्मथिष्यतिरावणम् ॥
tadbhavāṃścaturaṅgeṇabalenamahātāvṛtaḥ |
vyūhyedaṃvānarānīkaṃnirmathiṣyatirāvaṇam ||
रावणावरजेवाक्यमेवंब्रुवतिराघवः ।
शत्रूणांप्रतिघातार्थमिदंवचनमब्रवीत् ॥
rāvaṇāvarajevākyamevaṃbruvatirāghavaḥ |
śatrūṇāṃpratighātārthamidaṃvacanamabravīt ||
पूर्वद्वारेतुलङ्कायानीलोवानरपुङ्गवः ।
प्रहस्तप्रतियोद्धास्याद्वानरैर्बहुभिर्वृतः ॥
pūrvadvāretulaṅkāyānīlovānarapuṅgavaḥ |
prahastapratiyoddhāsyādvānarairbahubhirvṛtaḥ ||
अङ्गदोवालिपुत्रस्तुबलेनमहतावृतः ।
दक्षिणेबाधतांद्वारेमहापार्श्वमहोदरौ ॥
aṅgadovāliputrastubalenamahatāvṛtaḥ |
dakṣiṇebādhatāṃdvāremahāpārśvamahodarau ||
हनुमान्पश्चिमद्वारंनिपीड्यपवनात्मजः ।
प्रविशत्वप्रमेयात्माबहुभिःकपिभिर्वृतः ॥
hanumānpaścimadvāraṃnipīḍyapavanātmajaḥ |
praviśatvaprameyātmābahubhiḥkapibhirvṛtaḥ ||
दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।
विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।
परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।
तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।
उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।
निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ॥
daityadāvanasaṅghānāmṛṣīṇāṃcamahātmanām |
viprakārapriyaḥkṣudrovaradānabalānvitaḥ |
parikramatiyaḥsarvānlokānsantāpayanprajāḥ |
tasyāhaṃrākṣasendrasyasvayamevavadhedhṛtaḥ |
uttaraṃnagaradvāramahaṃsaumitriṇāsaha |
nipīḍyābhipravekṣyāmisabaloyatrarāvaṇaḥ ||
वानरेन्द्रश्चबलवानृक्षराजश्चवीर्यवान् ।
राक्षसेन्द्रानुजश्चैवगुलोभवतुमध्यमः ॥
vānarendraścabalavānṛkṣarājaścavīryavān |
rākṣasendrānujaścaivagulobhavatumadhyamaḥ ||
नचैवमानुषंरूपंकार्यंहरिभिराहवे ।
एषाभवतुसंङञान् युद्धेऽस्मिन् वानरेबले ॥
nacaivamānuṣaṃrūpaṃkāryaṃharibhirāhave |
eṣābhavatusaṃṅañān yuddhe'smin vānarebale ||
वानराएवनश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन् भविष्यति ।
वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्प्यामहेपरान् ।
अहमेषममभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसौ ।
आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः ॥
vānarāevanaścihnaṃsvajane'smin bhaviṣyati |
vayaṃtumānuṣeṇaivasaptayotpyāmaheparān |
ahameṣamamabhrātrālakṣmaṇenamahaujasau |
ātmanāpañcamaścāyaṃsakhāmamavibhīṣaṇaḥ ||
सरामःकृत्यसिध्यर्थएवमुक्त्वाविभीषणम् ।
सुवेलारोहणेबुद्धिश्चकारमतिमान्मतिम् ।
रमणीयतरंदृष्टवासुवेलस्यगिरेस्तटम् ॥
sarāmaḥkṛtyasidhyarthaevamuktvāvibhīṣaṇam |
suvelārohaṇebuddhiścakāramatimānmatim |
ramaṇīyataraṃdṛṣṭavāsuvelasyagirestaṭam ||
