The Army Before Lanka

सावीरसमितीराज्ञाविरराजव्यवस्थिता ।
शशिनाशुभनक्षत्रापौर्णमासीवशारदी ॥

sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |
śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī ||

प्रचचालचवेगेनत्रस्ताचैववसुन्धरा ।
पीड्यमानाबलौघेनतेनसागरवर्चसा ॥

pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |
pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā ||

ततश्शुश्रुवुराक्रुष्टंलङ्कायांकाननौकसः ।
भेरीमृदङ्गसङ्घुष्टंतुमुलंरोमहर्षणम् ॥

tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṃkānanaukasaḥ |
bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭaṃtumulaṃromaharṣaṇam ||

बभूवुस्तेनघोषेणसंहृष्टाहरियूथपाः ।
अमृष्यमाणास्तंघोषंविनेदुर्घोषवत्तरम् ॥

babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |
amṛṣyamāṇāstaṃghoṣaṃvinedurghoṣavattaram ||

राक्षसास्तुप्लवङ्गानांशुश्रुवुश्चाऽपिगर्जितम् ।
नर्दतामिवदृप्तानांमेघानामम्बरेस्वनम् ॥

rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |
nardatāmivadṛptānāṃmeghānāmambaresvanam ||

दृष्टवादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् ।
जगाममनसासीतंदूयमानेनचेतसा ॥

dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāṃcitradhvajapatākinīm |
jagāmamanasāsītaṃdūyamānenacetasā ||

अत्रसामृगशाबाक्षीरावणेनोपरुध्यते ।
अभिभूताग्रहेणेवलोहिताङ्गेनरोहिणी ॥

atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī ||

दीर्घमुष्णंचनिश्वस्यसमुद्वीक्ष्यचलक्ष्मणम् ।
उवाचवचनंवीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥

dīrghamuṣṇaṃcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |
uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ ||

आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थितांपश्यलक्ष्मण ।
मनसेवकृतांलङ्कांनगाग्रेविश्वकर्मणा ॥

ālikhantīmivākāśamutthitāṃpaśyalakṣmaṇa |
manasevakṛtāṃlaṅkāṃnagāgreviśvakarmaṇā ||

विमानैर्बहुभिर्लङ्कासङ्कीर्णाभुविराजते ।
विष्णोःपदमिवाकाशंछादितंपाण्डुभिर्घनैः ॥

vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |
viṣṇoḥpadamivākāśaṃchāditaṃpāṇḍubhirghanaiḥ ||

पुष्पितैश्शोभितालङ्कावनैश्चत्ररथोपमैः ।
नानापतगसङ्घुष्टैः फलपुष्पोपगैश्शुभैः ॥

puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |
nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ ||

पश्यमत्तविहाङ्गानिप्रलीनभ्रमराणिच ।
कोकिलाकुलषण्डानिदोधवीतिशिवोऽनिलः ॥

paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |
kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ ||

इतिदाशरथीरामोलक्ष्मणंसमभाषत ।
बलंचतद्वैविभजन् शास्त्रदृष्टेनकर्मणा ॥

itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |
balaṃcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā ||

शशासकपिसेनायांबलमादायवीर्यवान् ।
अङ्गदस्सहनीलेनतिष्ठेदुरसिदुर्जयः ॥

śaśāsakapisenāyāṃbalamādāyavīryavān |
aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ ||

तिष्ठेद्वानरवाहिन्यावानरौघसमावृतः ।
आश्रित्यदक्षिणंपार्श्वमृषभोवानरर्षभः ॥

tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |
āśrityadakṣiṇaṃpārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ ||

गन्धहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगन्धमादनः ।
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यास्सव्यंपार्श्वंसमाश्रितः ॥

gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |
tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyaṃpārśvaṃsamāśritaḥ ||

मूर्ध्निस्थास्याम्यहंयुक्तोलक्ष्मणेनसमन्वितः ।
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः ।
ऋक्षमुख्यामहात्मानःकुक्षिंरक्षन्तुतेत्रयः ॥

mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |
jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ |
ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ ||

जघनंकपिसेनायाःकपिराजोऽभिरक्षतु ।
पश्चार्धमिवलोकस्यप्रचेतास्तेजसावृतः ॥

jaghanaṃkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |
paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ ||

सुविभक्तमहाव्यूहामहावानररक्षिता ।
अनीकिनीसाविबभौयथाद्यौस्साभ्रसम्प्लवा ॥

suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |
anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā ||

प्रगृह्यगिरिशृङ्गाणिमहातश्चमहीरुहन् ।
लङ्कांविमर्दयिषवोरणे ॥

pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |
laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe ||

शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टभिरेववा ।
इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरिपुङ्गवाः ॥

śikharairvikirāmaināṃlaṅkāṃmuṣṭabhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ ||

ततोरामोमहातेजास्सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।
सुविभक्तानिसैन्यानिशुकएषविमुच्यताम् ॥

tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |
suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām ||

रामस्यतुवचश्श्रुत्वावानरेन्द्रोमहाबलः ।
मोचयामासतंदूतंशुकंरामस्यशासनात् ॥

rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |
mocayāmāsataṃdūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt ||

मोचितोरामवाक्येनवानरैश्चनिपीडितः ।
शुकःपरमसन्त्रस्तोरक्षोधिपमुपागमत् ॥

mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |
śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat ||

रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ।
किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।
कच्चिन्नानेकचित्तानांतेषांत्वंवशमागतः ॥

rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha |
kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |
kaccinnānekacittānāṃteṣāṃtvaṃvaśamāgataḥ ||

ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।
वचनंप्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ।
सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवंतेवचनंतथा ।
यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ॥

tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |
vacanaṃpratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam |
sāgarasyottaretīre'bravaṃtevacanaṃtathā |
yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā ||

क्रुद्धैस्सैरहमुत्प्लुतदृष्टमात्रःप्लवङ्गमैः ।
गृहीतोऽस्म्यपिचारब्दोहन्तुंलोप्तुंचमुष्टिभि ॥

kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |
gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuṃcamuṣṭibhi ||

नैवसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।
प्रकृत्याकोपनास्तीक्ष्णानानराराक्षसाधिप ॥

naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |
prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa ||

सचहन्ताविराधस्यकबन्धस्यखरस्यच ।
सुग्रीवसहितोरामस्सीतायाः पदमागतः ॥

sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |
sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ ||

सकृत्वासागरेसेतुंतीर्त्वाचलवणोदधिम् ।
एषरक्षांसिनिर्दूयधन्वीतिष्ठतिराघवः ॥

sakṛtvāsāgaresetuṃtīrtvācalavaṇodadhim |
eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ ||

ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानिसहस्रशः ।
गिरिमेघनिकाशानांछादयन्तिवसुन्धराम् ॥

ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |
girimeghanikāśānāṃchādayantivasundharām ||

राक्षसानांबलौघस्यवानरेन्द्रबलस्यच ।
नैतयोर्विद्यतेसन्धिर्देवदानवयोरिव ॥

rākṣasānāṃbalaughasyavānarendrabalasyaca |
naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva ||

पुराप्राकारमायान्तिक्षिप्रमेकतरंकुरु ।
सीतांवास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवापिप्रदीयताम् ॥

purāprākāramāyāntikṣipramekataraṃkuru |
sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām ||

शुकस्यवचनंश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ।
रोषसंरक्तनयनोनिर्दहन्निनचक्षुषा ॥

śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |
roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā ||

यदिमांप्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः ।
नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ॥

yadimāṃpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |
naivasītāṃpradāsyāmisarvalokabhayādapi ||

कदासमभिधावन्तिराघवंमामकाश्शराः ।
वसन्तेपुष्पितंमत्ताभ्रमराइवपादपम् ॥

kadāsamabhidhāvantirāghavaṃmāmakāśśarāḥ |
vasantepuṣpitaṃmattābhramarāivapādapam ||

कदातूणीयशैर्दीप्तैर्गणशः कार्मुकच्युतैः ।
शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिवकुञ्जरम् ॥

kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |
śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram ||

तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।
ज्योतिषामिवसर्वेषांप्रभामुद्यन्दिवाकरः ॥

taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
jyotiṣāmivasarveṣāṃprabhāmudyandivākaraḥ ||

सागरस्येवमेवेगोमारुतस्येवमेगतिः ।
नहिदाशरथिर्वेदतेनमांयोद्धुमिच्छति ॥

sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |
nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati ||

नमेतूणीशयान्बाणान् सविषानिवपन्नगान् ।
रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमांयोध्दुमिच्छति ॥

nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati ||

नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।
ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ।
ज्याशब्दतुमुलांघोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।
नाराचतलसन्नादांतांममाहितवाहिनीम् ।
अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ॥

najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |
mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām |
jyāśabdatumulāṃghorāmārtabhītamahāsvanām |
nārācatalasannādāṃtāṃmamāhitavāhinīm |
avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe ||

नवासवेनापिसहस्रचक्षुषायथास्मिशक्योवरुणेनवास्वयम् ।
यमेनवाधर्षयितुंशराग्निनामहाहवेवैश्रवणेनवापुनः ॥

navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |
yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ ||