The Healing Herb

शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।
लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।
स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।
विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥

śaktyāvinihataṃdṛṣṭavārāvaṇenabalīyasā |
lakṣmaṇaṃsamareśūraṃrūdhiraughapariplutam |
sa dattvātumulaṃyuddhaṃrāvaṇasyadurātmanaḥ |
visṛjannevabāṇaughān suṣeṇamidamabravīt ||

एषरावणवीर्येणलक्ष्मणःपतितोभुविः ।
सर्पवच्चेष्टतेवीरोभूमौशोकमुदिरीयन् ॥

eṣarāvaṇavīryeṇalakṣmaṇaḥpatitobhuviḥ |
sarpavacceṣṭatevīrobhūmauśokamudirīyan ||

शोणितार्द्रमिमंवीरंप्राणैःप्रियतरंमम ।
पश्यतोममकाशक्तिर्योद्धुंपर्याकुलात्मनः ॥

śoṇitārdramimaṃvīraṃprāṇaiḥpriyataraṃmama |
paśyatomamakāśaktiryoddhuṃparyākulātmanaḥ ||

अ यं स समरश्लाघीभ्रातामेशुभलक्षणः ।
यदिपञ्चत्वमापन्नःप्राणैर्मेकिंसुखेनवा ॥

a yaṃ sa samaraślāghībhrātāmeśubhalakṣaṇaḥ |
yadipañcatvamāpannaḥprāṇairmekiṃsukhenavā ||

लज्जतीवहिवीर्यंभ्रश्यतीवकराद्धनुः ।
सायकाव्यवसीदन्तिदृष्टिर्भाष्पवशंगता ॥

lajjatīvahivīryaṃbhraśyatīvakarāddhanuḥ |
sāyakāvyavasīdantidṛṣṭirbhāṣpavaśaṃgatā ||

अवसीदन्तिगात्राणिस्वप्नयानेनृणामिव ।
चिन्तामेवर्ततेतीव्रामुमूर्षापि च जायते ॥

avasīdantigātrāṇisvapnayānenṛṇāmiva |
cintāmevartatetīvrāmumūrṣāpi ca jāyate ||

भ्रातरंनिहतंदृष्टवारावणेनदुरात्मना ।
विष्टनन्तंतुदुःखार्तंमर्मण्यभिहतंभृशम् ॥

bhrātaraṃnihataṃdṛṣṭavārāvaṇenadurātmanā |
viṣṭanantaṃtuduḥkhārtaṃmarmaṇyabhihataṃbhṛśam ||

राघवोभ्रातरंदृष्टवाप्रियंप्राणंबहिश्चरम् ।
दुःखेनमहताविष्टोध्यानशोकपरायणः ॥

rāghavobhrātaraṃdṛṣṭavāpriyaṃprāṇaṃbahiścaram |
duḥkhenamahatāviṣṭodhyānaśokaparāyaṇaḥ ||

परंविषादमापन्नोविललापाकुलेन्द्रियः ।
भ्रातरंनिहतंदृष्टवालक्ष्मणंरणपांसुषु ॥

paraṃviṣādamāpannovilalāpākulendriyaḥ |
bhrātaraṃnihataṃdṛṣṭavālakṣmaṇaṃraṇapāṃsuṣu ||

विजयोऽपिहिमेशूर न प्रियायोपकल्पते ।
अचक्षुर्विषयश्चन्द्रःकांप्रीतिंजनयिष्यति ॥

vijayo'pihimeśūra na priyāyopakalpate |
acakṣurviṣayaścandraḥkāṃprītiṃjanayiṣyati ||

किंमेयुद्धेनकिंप्राणैर्युद्धकार्यं न विद्यते ।
यत्रायंनिहतश्शेतेरणमूर्धनिलक्ष्मणः ॥

kiṃmeyuddhenakiṃprāṇairyuddhakāryaṃ na vidyate |
yatrāyaṃnihataśśeteraṇamūrdhanilakṣmaṇaḥ ||

यथैवमांवनंयान्तमनुयातिमहाद्युतिः ।
अहमप्युपयास्यामितथैवैनंयमक्षयम् ॥

yathaivamāṃvanaṃyāntamanuyātimahādyutiḥ |
ahamapyupayāsyāmitathaivainaṃyamakṣayam ||

इष्टबन्धुजनोनित्यंमां स नित्यमनुव्रतः ।
इमामवस्थांगमितोराक्षसैःकूटयोधिभिः ॥

iṣṭabandhujanonityaṃmāṃ sa nityamanuvrataḥ |
imāmavasthāṃgamitorākṣasaiḥkūṭayodhibhiḥ ||

देशेदेशेकलत्राणिदेशेदेशे च बान्दवाः ।
तंतुदेशं न पश्यामियत्रभ्रातासहोदरः ॥

deśedeśekalatrāṇideśedeśe ca bāndavāḥ |
taṃtudeśaṃ na paśyāmiyatrabhrātāsahodaraḥ ||

इत्येवंविलपन्तंतंशोकविह्वलितेद्रनियम् ।
विवेष्टमानंकरुणमच्छवसन्तंपुनःपुनः ।
राममाश्वासयनवीरसुषेनोवाक्यमब्रवीत ॥

ityevaṃvilapantaṃtaṃśokavihvalitedraniyam |
viveṣṭamānaṃkaruṇamacchavasantaṃpunaḥpunaḥ |
rāmamāśvāsayanavīrasuṣenovākyamabravīta ||

किनुराज्येनदुर्धर्षलक्ष्मणेनविनामम ।
कथंवक्ष्याम्यहंत्वम्बांसुमित्रांपुत्रवत्सलाम् ॥

kinurājyenadurdharṣalakṣmaṇenavināmama |
kathaṃvakṣyāmyahaṃtvambāṃsumitrāṃputravatsalām ||

न मृथोयंमहाबाहो लक्ष्मणोलक्षमिवर्धनः ।
न चास्यविक्रतंवक्त्रानापिशस्वासं न निष्प्रभं ॥

na mṛthoyaṃmahābāho lakṣmaṇolakṣamivardhanaḥ |
na cāsyavikrataṃvaktrānāpiśasvāsaṃ na niṣprabhaṃ ||

सुप्रभंसुप्रसन्नं च मुखमस्यनिरीक्ष्यताम् ।
पद्मपत्रतलौहस्तौसुप्रसन्ने च लोचने ॥

suprabhaṃsuprasannaṃ ca mukhamasyanirīkṣyatām |
padmapatratalauhastausuprasanne ca locane ||

ऐ वं न विद्यतेरूपंगतासूनांविशम्पते ।
माविषादंमृकृथावीरसप्राणोऽयमरिन्दम ॥

ai vaṃ na vidyaterūpaṃgatāsūnāṃviśampate |
māviṣādaṃmṛkṛthāvīrasaprāṇo'yamarindama ||

आ ख्यासतितुप्रसुप्तस्यस्रस्तगात्रस्यभूतले ।
सोच्छवासंहृदयंवीरकम्पमानंमुहुर्मुहुः ॥

ā khyāsatituprasuptasyasrastagātrasyabhūtale |
socchavāsaṃhṛdayaṃvīrakampamānaṃmuhurmuhuḥ ||

एवमुक्त्वामहाप्राज्ञःसुषेणोराघवंवचः ।
समीपस्थमुवाचेदंहनूमन्तंमहाकपिम् ॥

evamuktvāmahāprājñaḥsuṣeṇorāghavaṃvacaḥ |
samīpasthamuvācedaṃhanūmantaṃmahākapim ||

सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।
पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभः ।
दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।
सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।
सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।
सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ॥

saumya śīghramitogatvāśailamauṣadhiparvatam |
pūrvaṃtukathitoyo'sauvīra jāmbavatāśubhaḥ |
dakṣiṇeśikharejātāmoṣadhimānaya |
savarṇakaraṇīṃnāmnāsāvarṇyakaraṇīṃtathā |
sañjīvakaraṇīṃvīrasandhānīṃ ca mahauṣadhīm |
sañjīvanārdhaṃvīrasyalakṣmaṇasyamahātmanaḥ ||

इत्येवमुक्तोहनुमान्गत्वाचौषथिपर्वतम् ।
चिन्तामभ्यगमछ्रचीमानजानं स्ता महौषधीः ॥

ityevamuktohanumāngatvācauṣathiparvatam |
cintāmabhyagamachracīmānajānaṃ stā mahauṣadhīḥ ||

तस्यबुद्धिः समुत्पन्नामारुतेरमितौजसः ।
इदमेवगमिष्यामिगृहीत्वाशिखरंगिरेः ॥

tasyabuddhiḥ samutpannāmāruteramitaujasaḥ |
idamevagamiṣyāmigṛhītvāśikharaṃgireḥ ||

अस्मिंस्तुशिखरेजातामोषधिंतांसुखावहाम् ।
प्रतर्केणावगच्छामिसुषेणोह्यवमब्रवीत् ॥

asmiṃstuśikharejātāmoṣadhiṃtāṃsukhāvahām |
pratarkeṇāvagacchāmisuṣeṇohyavamabravīt ||

अगृह्ययदिगच्छामिविशल्यकरणीमहम् ।
कालात्ययेनदोषःस्याद्वैक्लब्यं च महद्भवेत् ॥

agṛhyayadigacchāmiviśalyakaraṇīmaham |
kālātyayenadoṣaḥsyādvaiklabyaṃ ca mahadbhavet ||

इतिसञ्चिन्त्यहनूमान्गत्वाक्षिप्रंमहाबलः ।
आसाद्यपर्वतश्रेष्ठंप्रक्रम्यगिरेश्शिरः ।
फुल्लनानातरुगणंसमुत्पाट्यमहाबलः ।
गृहीत्वाहरिशार्दूलोहस्ताभ्यांसमतोलयत् ॥

itisañcintyahanūmāngatvākṣipraṃmahābalaḥ |
āsādyaparvataśreṣṭhaṃprakramyagireśśiraḥ |
phullanānātarugaṇaṃsamutpāṭyamahābalaḥ |
gṛhītvāhariśārdūlohastābhyāṃsamatolayat ||

सनीलमिवजीमूतंतोयपूर्णंनभस्तलात् ।
उत्पपातगृहीत्वातुहनूमान् शिखरंगिरेः ॥

sanīlamivajīmūtaṃtoyapūrṇaṃnabhastalāt |
utpapātagṛhītvātuhanūmān śikharaṃgireḥ ||

समागम्यमहावेगःसंन्यस्यशिखरंगिरेः ।
विश्रम्यकिञ्चिद्धनुमान्सुषेणमिदमब्रवीत् ॥

samāgamyamahāvegaḥsaṃnyasyaśikharaṃgireḥ |
viśramyakiñciddhanumānsuṣeṇamidamabravīt ||

ओषधीर्नावगच्छामिताअहंहरिपुङ्गव ।
तदिदंशिखरंकृत्स्नंगिरेस्तस्याहृतंमया ॥

oṣadhīrnāvagacchāmitāahaṃharipuṅgava |
tadidaṃśikharaṃkṛtsnaṃgirestasyāhṛtaṃmayā ||

एवंकथयमानंतुप्रशस्यपवनात्मजम् ।
सुषेणोवानरश्रेष्ठोजग्राहोत्पाट्यचौषधीः ॥

evaṃkathayamānaṃtupraśasyapavanātmajam |
suṣeṇovānaraśreṣṭhojagrāhotpāṭyacauṣadhīḥ ||

विस्मितास्तुबभूवुस्तेसर्वेवानरपुङ्गवाः ।
दृष्टवाहनूमतःकर्मसुरैरपिसुदुष्करम् ॥

vismitāstubabhūvustesarvevānarapuṅgavāḥ |
dṛṣṭavāhanūmataḥkarmasurairapisuduṣkaram ||

ततःसङ्क्षोदयित्वातामोषधिंवानरोत्तमः ।
लक्ष्मणस्यददौनस्तस्सुषेणस्सुमहाद्युतिः ॥

tataḥsaṅkṣodayitvātāmoṣadhiṃvānarottamaḥ |
lakṣmaṇasyadadaunastassuṣeṇassumahādyutiḥ ||

विशल्यस्ससमाघ्रायलक्ष्मणःपरवीरहा ।
विशल्योविरुजश्शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात् ॥

viśalyassasamāghrāyalakṣmaṇaḥparavīrahā |
viśalyovirujaśśīghramudatiṣṭhanmahītalāt ||

तमुत्थितंतुहरयोभूतलात्प्रेक्ष्यलक्ष्मणम् ।
साधुसावधितिसुप्रीतालक्ष्मणंप्रत्यपूजयन् ॥

tamutthitaṃtuharayobhūtalātprekṣyalakṣmaṇam |
sādhusāvadhitisuprītālakṣmaṇaṃpratyapūjayan ||

एह्येहीत्यब्रवीद्रामोलक्ष्मणंपरवीरहा ।
सस्वजेस्नेहगाढं च बाष्पपर्याकुलेक्षणः ॥

ehyehītyabravīdrāmolakṣmaṇaṃparavīrahā |
sasvajesnehagāḍhaṃ ca bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ ||

ब्रवीच्छपरिष्वज्यसौमित्रिंराघवस्तदा ।
दिष्ट्यात्वांवीरपश्यामिमरणात्पुनरागतम् ॥

bravīcchapariṣvajyasaumitriṃrāghavastadā |
diṣṭyātvāṃvīrapaśyāmimaraṇātpunarāgatam ||

न हिमेजीवितेनार्थस्सीतयाविजयनेवा ।
कोहिमेवदतेनार्धस्त्वयिपञ्चत्वमागते ॥

na himejīvitenārthassītayāvijayanevā |
kohimevadatenārdhastvayipañcatvamāgate ||

इत्येवंवदतस्तस्यराघवस्यमहात्मनः ।
भिन्नश्शिथिलयावाचालक्ष्मणोवाक्यमब्रवीत् ॥

ityevaṃvadatastasyarāghavasyamahātmanaḥ |
bhinnaśśithilayāvācālakṣmaṇovākyamabravīt ||

तांप्रतिज्ञांप्रतिज्ञायपुरासत्यपराक्रम ।
लघुःकश्चिदिवासत्त्वोनैवंवक्तुमिहार्हसि ॥

tāṃpratijñāṃpratijñāyapurāsatyaparākrama |
laghuḥkaścidivāsattvonaivaṃvaktumihārhasi ||

न हिप्रतिज्ञांकुर्वन्तिवितथांसत्यवादिनः ।
लक्षणंहिमहत्त्वस्यप्रतिज्ञापरिपालनम् ॥

na hipratijñāṃkurvantivitathāṃsatyavādinaḥ |
lakṣaṇaṃhimahattvasyapratijñāparipālanam ||

नैराश्यमुपगन्तुं च नालंतेमत्कृतेऽनघ ।
वधेनरावणस्याद्यप्रतिज्ञामनुपालय ॥

nairāśyamupagantuṃ ca nālaṃtematkṛte'nagha |
vadhenarāvaṇasyādyapratijñāmanupālaya ||

नजीवन्यास्यतेशत्रुस्तवबाणपथंगतः ।
नर्दतस्तीक्षणदंष्ट्रस्यसिंहस्येवमहागजः ॥

najīvanyāsyateśatrustavabāṇapathaṃgataḥ |
nardatastīkṣaṇadaṃṣṭrasyasiṃhasyevamahāgajaḥ ||

अहंतुवधमिच्छामिशीघ्रमस्यदुरात्मनः ।
यावदस्तं न यात्येषकृतकर्मादिवाकरः ॥

ahaṃtuvadhamicchāmiśīghramasyadurātmanaḥ |
yāvadastaṃ na yātyeṣakṛtakarmādivākaraḥ ||