Lakshmana Takes Sita

ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥

tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ |
sumantramabravīdvākyaṃ mukhena pariśuṣyatā ||

सारथे तुरगाञ्छीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे ।
स्वास्तीर्णं राजभवनात्सीतायाश्चासनं कुरु ॥

sārathe turagāñchīghraṃ yojayasva rathottame |
svāstīrṇaṃ rājabhavanātsītāyāścāsanaṃ kuru ||

सीता हि राजवचनादाश्रमं पुण्यकर्मणाम् ।
मया नेया महर्षीणां श्रीघ्रमानीयतां रथः ॥

sītā hi rājavacanādāśramaṃ puṇyakarmaṇām |
mayā neyā maharṣīṇāṃ śrīghramānīyatāṃ rathaḥ ||

सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः ।
रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया ॥

sumantrastu tathetyuktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ |
rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā ||

आनीयोवाच सौमित्रिं मित्राणां मानवर्धनम् ।
रथो ऽयं समनुप्राप्तो यत्कार्यं क्रियतां प्रभो ॥

ānīyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ mānavardhanam |
ratho 'yaṃ samanuprāpto yatkāryaṃ kriyatāṃ prabho ||

एवमुक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्मनि लक्ष्मणः ।
प्रविश्य सीतामासाद्य व्याजहार नरर्षभः ॥

evamuktaḥ sumantreṇa rājaveśmani lakṣmaṇaḥ |
praviśya sītāmāsādya vyājahāra nararṣabhaḥ ||

त्वया किलैष नृपतिर्वरं वै याचितः प्रभुः ।
नृपेण च प्रतिज्ञातमाज्ञप्तश्चाश्रमं प्रति ॥

tvayā kilaiṣa nṛpatirvaraṃ vai yācitaḥ prabhuḥ |
nṛpeṇa ca pratijñātamājñaptaścāśramaṃ prati ||

गङ्गीतीरे मया देवि ऋषीणामाश्रमाञ्छुभान् ।
शीघ्रं गत्वा तु वैदेहि शासनात्पार्थिवस्य नः ।
अरण्ये मुनिभिर्जुष्टे अपनेया भविष्यसि ॥

gaṅgītīre mayā devi ṛṣīṇāmāśramāñchubhān |
śīghraṃ gatvā tu vaidehi śāsanātpārthivasya naḥ |
araṇye munibhirjuṣṭe apaneyā bhaviṣyasi ||

एवमुक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना ।
प्रहर्षमतुलं लेभे गमनं चाप्यरोचयत् ॥

evamuktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā |
praharṣamatulaṃ lebhe gamanaṃ cāpyarocayat ||

वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ।
गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे ॥

vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca |
gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame ||

इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्हम् ।
वस्त्राणि च महार्हाणि धनानि विविधानि च ॥

imāni munipatnīnāṃ dāsyāmyābharaṇānham |
vastrāṇi ca mahārhāṇi dhanāni vividhāni ca ||

सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारोप्य मैथिलीम् ।
प्रययौ शीघ्रतुरगै रामस्याज्ञामनुस्मरन् ॥

saumitristu tathetyuktvā rathamāropya maithilīm |
prayayau śīghraturagai rāmasyājñāmanusmaran ||

अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ।
अशुभानि बहून्येव पश्यामि रघुनन्दन ॥

abravīcca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam |
aśubhāni bahūnyeva paśyāmi raghunandana ||

नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते ।
हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये ॥

nayanaṃ me sphuratyadya gātrotkampaśca jāyate |
hṛdayaṃ caiva saumitre asvasthamiva lakṣaye ||

औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम ।
शून्यामेव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन ॥

autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiśca parā mama |
śūnyāmeva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana ||

अपि स्वस्ति भवेत्तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृवत्सल ।
श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासामविशेषतः ॥

api svasti bhavettasya bhrātuste bhrātṛvatsala |
śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsāmaviśeṣataḥ ||

पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनामपि ।
इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत ॥

pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇināmapi |
ityañjalikṛtā sītā devatā abhyayācata ||

लक्ष्मणो ऽर्थं ततः श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् ।
शिवमित्यब्रवीद्धृष्टो हृदयेन विशुष्यता ॥

lakṣmaṇo 'rthaṃ tataḥ śrutvā śirasā vandya maithilīm |
śivamityabravīddhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā ||

ततो वासमुपागम्य गोमतीतीर आश्रमे ।
प्रभाते पुनरुत्थाय सौमित्रिः सूतमब्रवीत् ॥

tato vāsamupāgamya gomatītīra āśrame |
prabhāte punarutthāya saumitriḥ sūtamabravīt ||

योजयस्व रथं शीघ्रमद्य भागीरथीजलम् ।
शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा ॥

yojayasva rathaṃ śīghramadya bhāgīrathījalam |
śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā ||

सो ऽश्वान् रज्वाथ चतुरो रथे युङ्क्त्वा मनोजवान् ।
आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥

so 'śvān rajvātha caturo rathe yuṅktvā manojavān |
ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalirabravīt ||

सा तु सूतस्य वचनादारुरोह रथोत्तमम् ।
सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमन्त्रेण च धीमता ॥

sā tu sūtasya vacanādāruroha rathottamam |
sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumantreṇa ca dhīmatā ||

आससाद विशालाक्षी गङ्गां पापविनाशिनीम् ।
अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् ॥

āsasāda viśālākṣī gaṅgāṃ pāpavināśinīm |
athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam ||

निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनः ॥

nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanaḥ ||

सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणमातुरम् ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञा किमिदं रुद्यते त्वया ॥

sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇamāturam |
uvāca vākyaṃ dharmajñā kimidaṃ rudyate tvayā ||

जाह्नवीतीरमासाद्य चिराभिलषितं मम ।
हर्षकाले किमर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण ॥

jāhnavītīramāsādya cirābhilaṣitaṃ mama |
harṣakāle kimarthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa ||

नित्यं त्वं रामपार्श्वेषु वर्तसे पुरुषर्षभ ।
कच्चिद्विनाकृतस्तेन द्विरात्रं शोकमागतः ॥

nityaṃ tvaṃ rāmapārśveṣu vartase puruṣarṣabha |
kaccidvinākṛtastena dvirātraṃ śokamāgataḥ ||

ममापि दयितो रामो जीवितादपि लक्ष्मण ।
न चाहमेवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव ॥

mamāpi dayito rāmo jīvitādapi lakṣmaṇa |
na cāhamevaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava ||

तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् ।
ततो मुनिभ्यो दास्यामि वांसास्याभरणानि च ॥

tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān |
tato munibhyo dāsyāmi vāṃsāsyābharaṇāni ca ||

ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हमभिवादनम् ।
तत्र चैकां निशामुष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः ॥

tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārhamabhivādanam |
tatra caikāṃ niśāmuṣya yāsyāmastāṃ purīṃ punaḥ ||

ममापि पद्मपत्राक्षं सिंहोरस्कं कृशोदरम् ।
त्वरते हि मनो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् ॥

mamāpi padmapatrākṣaṃ siṃhoraskaṃ kṛśodaram |
tvarate hi mano draṣṭuṃ rāmaṃ ramayatāṃ varam ||

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे ।
नाविकानाह्वयामास लक्ष्मणः परवीरहा ॥

tasyāstadvacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe |
nāvikānāhvayāmāsa lakṣmaṇaḥ paravīrahā ||

इयं च सज्जा नौश्चेति दाशाः प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ॥

iyaṃ ca sajjā nauśceti dāśāḥ prāñjalayo 'bruvan ||

तितीर्षुर्लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावमुपारुहत् ।
गङ्गां सन्तारयामास लक्ष्मणस्तां समाहितः ॥

titīrṣurlakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvamupāruhat |
gaṅgāṃ santārayāmāsa lakṣmaṇastāṃ samāhitaḥ ||