Rama Prepares to Leave

विसृज्य लक्ष्मणं रामो दुःखशोकसमन्वितः ।
पुरोधसं मन्त्रिणश्च नैगमांश्चेदमब्रवीत् ॥

visṛjya lakṣmaṇaṃ rāmo duḥkhaśokasamanvitaḥ |
purodhasaṃ mantriṇaśca naigamāṃścedamabravīt ||

अद्य राज्ये ऽभिषेक्ष्यामि भरतं धर्मवत्सलम् ।
अयोध्यायाः पतिं वीरं ततो यास्याम्यहं वनम् ॥

adya rājye 'bhiṣekṣyāmi bharataṃ dharmavatsalam |
ayodhyāyāḥ patiṃ vīraṃ tato yāsyāmyahaṃ vanam ||

प्रवेशयत सम्भारान्माभूत्कालस्य पर्ययः ।
अद्यैवाहं गमिष्यामि लक्ष्मणेन गतां गतिम् ॥

praveśayata sambhārānmābhūtkālasya paryayaḥ |
adyaivāhaṃ gamiṣyāmi lakṣmaṇena gatāṃ gatim ||

तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं सर्वाः प्रकृतयो भृशम् ।
मूर्धभिः प्रणता भूमौ गतसत्त्वा इवाभवन् ॥

tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ sarvāḥ prakṛtayo bhṛśam |
mūrdhabhiḥ praṇatā bhūmau gatasattvā ivābhavan ||

भरतश्च विसञ्ज्ञो ऽभूच्छ्रुत्वा रामस्य भाषितम् ।
राज्यं विगर्हयामास राघवं चेदमब्रवीत् ॥

bharataśca visañjño 'bhūcchrutvā rāmasya bhāṣitam |
rājyaṃ vigarhayāmāsa rāghavaṃ cedamabravīt ||

सत्येनाहं शपे राजन्स्वर्गलोके न चैव हि ।
न कामये यथा राज्यं त्वां विना रघुनन्दन ॥

satyenāhaṃ śape rājansvargaloke na caiva hi |
na kāmaye yathā rājyaṃ tvāṃ vinā raghunandana ||

इमौ कुशलवौ राजन्नभिषिञ्च नराधिप ।
कोसलेषु कुशं वीरमुत्तरेषु तथा लवम् ॥

imau kuśalavau rājannabhiṣiñca narādhipa |
kosaleṣu kuśaṃ vīramuttareṣu tathā lavam ||

शत्रुघ्नस्य तु गच्छन्तु दूतास्त्वरितविक्रमाः ।
इदं गमनमस्माकं स्वर्गायाख्यातु मा चिरम् ॥

śatrughnasya tu gacchantu dūtāstvaritavikramāḥ |
idaṃ gamanamasmākaṃ svargāyākhyātu mā ciram ||

तच्छ्रुत्वा भरतेनोक्तं दृष्ट्वा चापि ह्यधोमुखान् ।
पौरान्दुःखेन सन्तप्तान्वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥

tacchrutvā bharatenoktaṃ dṛṣṭvā cāpi hyadhomukhān |
paurānduḥkhena santaptānvasiṣṭho vākyamabravīt ||

वत्स राम इमाः पश्य धरणीं प्रकृतीर्गताः ।
ज्ञात्वैषामीप्सितं कार्यं मा चैषां विप्रियं कृथाः ॥

vatsa rāma imāḥ paśya dharaṇīṃ prakṛtīrgatāḥ |
jñātvaiṣāmīpsitaṃ kāryaṃ mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ ||

वसिष्ठस्य तु वाक्येन उत्थाप्य प्रकृतीजनम् ।
किं करोमीति काकुत्स्थः सर्वा वचनमब्रवीत् ॥

vasiṣṭhasya tu vākyena utthāpya prakṛtījanam |
kiṃ karomīti kākutsthaḥ sarvā vacanamabravīt ||

ततः सर्वाः प्रकृतयो रामं वचनमब्रुवन् ।
गच्छन्तमनुगच्छामो यत्र राम गमिष्यसि ॥

tataḥ sarvāḥ prakṛtayo rāmaṃ vacanamabruvan |
gacchantamanugacchāmo yatra rāma gamiṣyasi ||

पौरेषु यदि ते प्रीतिर्यदि स्नेहो ह्यनुत्तमः ।
सपुत्रदाराः काकुत्स्थ समागच्छाम सत्पथम् ॥

paureṣu yadi te prītiryadi sneho hyanuttamaḥ |
saputradārāḥ kākutstha samāgacchāma satpatham ||

तपोवनं वा दुर्गं वा नदीमम्भोनिधिं तथा ।
वयं ते यदि न त्याज्याः सर्वान्नो नय ईश्वर ॥

tapovanaṃ vā durgaṃ vā nadīmambhonidhiṃ tathā |
vayaṃ te yadi na tyājyāḥ sarvānno naya īśvara ||

एषा नः परमा प्रीतिरेष नः परमो वरः ।
हृद्गता नः सदा प्रीतिस्तवानुगमने नृप ॥

eṣā naḥ paramā prītireṣa naḥ paramo varaḥ |
hṛdgatā naḥ sadā prītistavānugamane nṛpa ||

पौराणां दृढभक्तिं च बाढमित्येव सो ऽब्रवीत् ।
स्वकृतान्तं चान्ववेक्ष्य तस्मिन्नहनि राघवः ॥

paurāṇāṃ dṛḍhabhaktiṃ ca bāḍhamityeva so 'bravīt |
svakṛtāntaṃ cānvavekṣya tasminnahani rāghavaḥ ||

कोसलेषु कुशं वीरमुत्तरेषु तथा लवम् ।
अभिषिच्य महात्मानावुभौ रामः कुशीलवौ ॥

kosaleṣu kuśaṃ vīramuttareṣu tathā lavam |
abhiṣicya mahātmānāvubhau rāmaḥ kuśīlavau ||

अभिषिक्तौ सुतावङ्के प्रतिष्ठाप्य पुरे ततः ।
परिष्वज्य महाबाहुर्मूर्ध्न्युपाघ्राय चासकृत् ॥

abhiṣiktau sutāvaṅke pratiṣṭhāpya pure tataḥ |
pariṣvajya mahābāhurmūrdhnyupāghrāya cāsakṛt ||

रथानां तु सहस्राणि नागानामयुतानि च ।
दशायुतानि चाश्वानामेकैकस्य धनं ददौ ॥

rathānāṃ tu sahasrāṇi nāgānāmayutāni ca |
daśāyutāni cāśvānāmekaikasya dhanaṃ dadau ||

बहुरत्नौ बहुधनौ हृष्टपुष्टजनावृतौ ।
स्वे पुरे प्रेषयामास भ्रातरौ तु कुशीलवौ ॥

bahuratnau bahudhanau hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtau |
sve pure preṣayāmāsa bhrātarau tu kuśīlavau ||

अभिषिच्य सुतौ वीरौ प्रतिष्ठाप्य पुरे तदा ।
दूतान्सम्प्रेषयामास शत्रुघ्नाय महात्मने ॥

abhiṣicya sutau vīrau pratiṣṭhāpya pure tadā |
dūtānsampreṣayāmāsa śatrughnāya mahātmane ||