Skip to content
Sundara Kanda Sarga 32 of 68 14 shlokas Journey stop 19
Valmiki Ramayana · Sundara Kanda · Sarga 32

Is It a Dream?

सुंदरकांड, सर्ग 32: स्वप्न या सत्य

Sita wonders if she is dreaming or deceived by Ravana's magic.

सीता सोचती हैं कि क्या यह स्वप्न है या रावण की माया।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 5.32.1

ततश्शाखान्तरे लीनं दृष्ट्वा चलितमानसा ।
वेष्टितार्जुनवस्त्रं तं विद्युत्सङ्घातपिङ्गलम् ॥

tataśśākhāntare līnaṃ dṛṣṭvā calitamānasā |
veṣṭitārjunavastraṃ taṃ vidyutsaṅghātapiṅgalam ||

2 5.32.2

सा ददर्श कपिं तत्र प्रश्रितं प्रियवादिनम् ।
फुल्लाशोकोत्कराभासं तप्तचामीकरेक्षणम् ॥

sā dadarśa kapiṃ tatra praśritaṃ priyavādinam |
phullāśokotkarābhāsaṃ taptacāmīkarekṣaṇam ||

3 5.32.3

मैथिली चिन्तयामास विस्मयं परमं गता ।
अहो भीममिदं रूपं वानरस्य दुरासदम् ।
दुर्निरीक्षमिति ज्ञात्वा पुनरेव मुमोह सा ॥

maithilī cintayāmāsa vismayaṃ paramaṃ gatā |
aho bhīmamidaṃ rūpaṃ vānarasya durāsadam |
durnirīkṣamiti jñātvā punareva mumoha sā ||

4-5 5.32.4-5

विललाप भृशं सीता करुणं भयमोहिता ।
रामरामेति दुःखार्ता लक्ष्मणेति च भामिनी ।
रुरोद बहुधा सीता मन्दं मन्दस्वरा सती ॥

vilalāpa bhṛśaṃ sītā karuṇaṃ bhayamohitā |
rāmarāmeti duḥkhārtā lakṣmaṇeti ca bhāminī |
ruroda bahudhā sītā mandaṃ mandasvarā satī ||

6 5.32.6

सा तं दृष्ट्वा हरिश्रेष्ठं विनीतवदुपस्थितम् ।
मैथिली चिन्तयामास स्वप्नोऽयमिति भामिनी ॥

sā taṃ dṛṣṭvā hariśreṣṭhaṃ vinītavadupasthitam |
maithilī cintayāmāsa svapno'yamiti bhāminī ||

7 5.32.7

सा वीक्षमाणा पृथुभुग्नवक्त्रं शाखामृगेन्द्रस्य यथोक्तकारम् ।
ददर्श पिङ्गाधिपते रमात्यं वातात्मजं बुद्धिमतां वरिष्ठम् ॥

sā vīkṣamāṇā pṛthubhugnavaktraṃ śākhāmṛgendrasya yathoktakāram |
dadarśa piṅgādhipate ramātyaṃ vātātmajaṃ buddhimatāṃ variṣṭham ||

8 5.32.8

सा तं समीक्ष्यैव भृशं विसंज्ञा गतासुकल्पेन बभूव सीता ।
चिरेण संज्ञां प्रतिलभ्य भूयो विचिन्तयामास विशालनेत्रा ॥

sā taṃ samīkṣyaiva bhṛśaṃ visaṃjñā gatāsukalpena babhūva sītā |
cireṇa saṃjñāṃ pratilabhya bhūyo vicintayāmāsa viśālanetrā ||

9 5.32.9

स्वप्ने मयाऽयं विकृतोऽद्य दृष्टश्शाखामृगश्शास्त्रगणैर्निषिद्धः ।
स्वस्त्यस्तु रामाय स लक्ष्मणाय तथा पितुर्मे जनकस्य राज्ञः ॥

svapne mayā'yaṃ vikṛto'dya dṛṣṭaśśākhāmṛgaśśāstragaṇairniṣiddhaḥ |
svastyastu rāmāya sa lakṣmaṇāya tathā piturme janakasya rājñaḥ ||

10 5.32.10

स्वप्नोऽपि नायं नहि मेऽस्ति निद्रा शोकेन दुःखेन च पीडितायाः ।
सुखं हि मे नास्ति यतोऽस्मि हीना तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन ॥

svapno'pi nāyaṃ nahi me'sti nidrā śokena duḥkhena ca pīḍitāyāḥ |
sukhaṃ hi me nāsti yato'smi hīnā tenendupūrṇapratimānanena ||

11 5.32.11

रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या विचिन्त्य वाचा ब्रुवती तमेव ।
तस्यानुरूपां च कथां तदर्थमेवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि ॥

rāmeti rāmeti sadaiva buddhyā vicintya vācā bruvatī tameva |
tasyānurūpāṃ ca kathāṃ tadarthamevaṃ prapaśyāmi tathā śṛṇomi ||

12 5.32.12

अहं हि तस्याद्य मनोभवेन सम्पीडिता तद्गतसर्वभावा ।
विचिन्तयन्ती सततं तमेव तथैव पश्यामि तथा शृणोमि ॥

ahaṃ hi tasyādya manobhavena sampīḍitā tadgatasarvabhāvā |
vicintayantī satataṃ tameva tathaiva paśyāmi tathā śṛṇomi ||

13 5.32.13

मनोरथस्स्यादिति चिन्तयामि तथापि बुद्ध्या च वितर्कयामि ।
किं कारणं तस्य हि नास्ति रूपं सुव्यक्तरूपश्च वदत्ययं माम् ॥

manorathassyāditi cintayāmi tathāpi buddhyā ca vitarkayāmi |
kiṃ kāraṇaṃ tasya hi nāsti rūpaṃ suvyaktarūpaśca vadatyayaṃ mām ||

14 5.32.14

नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे स्वयंभुवे चैव हुताशनाय च ।
अनेन चोक्तं यदिदं ममाग्रतो वनौकसा तच्छ तथास्तु नान्यथा ॥

namo'stu vācaspataye savajriṇe svayaṃbhuve caiva hutāśanāya ca |
anena coktaṃ yadidaṃ mamāgrato vanaukasā taccha tathāstu nānyathā ||

Next sarga · Sundara Kanda 33Sita Tells Her StoryHanuman comes down and asks who she is. Sita tells him her story.

Characters in this sarga

All characters