Skip to content
Sundara Kanda Sarga 31 of 68 19 shlokas Journey stop 19
Valmiki Ramayana · Sundara Kanda · Sarga 31

Hanuman Sings of Rama

सुंदरकांड, सर्ग 31: हनुमान का राम गुणगान

From the tree Hanuman softly recites Rama's story. Sita looks up and sees him.

वृक्ष से हनुमान धीरे धीरे राम की कथा सुनाते हैं। सीता ऊपर देखती हैं और उन्हें देखती हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 5.31.1

एवं बहुविधां चिन्तां चिन्तयित्वा महाकपिः ।
संश्रवे मधुरं वाक्यं वैदेह्या व्याजहार ह ॥

evaṃ bahuvidhāṃ cintāṃ cintayitvā mahākapiḥ |
saṃśrave madhuraṃ vākyaṃ vaidehyā vyājahāra ha ||

2 5.31.2

राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान् ।
पुण्यशीलो महाकीर्तिरिक्ष्वाकूणां महायशाः ॥

rājā daśaratho nāma rathakuñjaravājimān |
puṇyaśīlo mahākīrtirikṣvākūṇāṃ mahāyaśāḥ ||

3 5.31.3

राजर्षीणां गुणश्रेष्ठस्तपसा चर्षिभि स्समः ।
चक्रवर्तिकुले जातः पुरन्दरसमो बले ॥

rājarṣīṇāṃ guṇaśreṣṭhastapasā carṣibhi ssamaḥ |
cakravartikule jātaḥ purandarasamo bale ||

4 5.31.4

अहिंसारतिरक्षुद्रो घृणी सत्यपराक्रमः ।
मुख्यश्चेक्ष्वाकुवंशस्य लक्ष्मीवान् लक्ष्मिवर्धनः ॥

ahiṃsāratirakṣudro ghṛṇī satyaparākramaḥ |
mukhyaścekṣvākuvaṃśasya lakṣmīvān lakṣmivardhanaḥ ||

5 5.31.5

पार्थिवव्यञ्जनैर्युक्तः पृथुश्रीः पार्थिवर्षभः ।
पृथिव्यां चतुरन्तायां विश्रुतस्सुखदस्सुखी ॥

pārthivavyañjanairyuktaḥ pṛthuśrīḥ pārthivarṣabhaḥ |
pṛthivyāṃ caturantāyāṃ viśrutassukhadassukhī ||

6 5.31.6

तस्य पुत्रः प्रियो ज्येष्ठस्ताराधिपनिभाननः ।
रामो नाम विशेषज्ञः श्रेष्ठ स्सर्वधनुष्मताम् ॥

tasya putraḥ priyo jyeṣṭhastārādhipanibhānanaḥ |
rāmo nāma viśeṣajñaḥ śreṣṭha ssarvadhanuṣmatām ||

7 5.31.7

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य च परन्तपः ॥

rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya ca parantapaḥ ||

8 5.31.8

तस्य सत्याभिसन्धस्य वृद्धस्य वचनात्पितुः ।
सभार्यस्सह च भ्रात्रा वीरः प्रव्राजितो वनम् ॥

tasya satyābhisandhasya vṛddhasya vacanātpituḥ |
sabhāryassaha ca bhrātrā vīraḥ pravrājito vanam ||

9 5.31.9

तेन तत्र महारण्ये मृगयां परिधावता ।
राक्षसा निहताश्शूरा बहवः कामरूपिणः ॥

tena tatra mahāraṇye mṛgayāṃ paridhāvatā |
rākṣasā nihatāśśūrā bahavaḥ kāmarūpiṇaḥ ||

10 5.31.10

जनस्थानवधं श्रुत्वा हतौ च खरदूषणौ ।
ततस्त्वमर्षापहृता जानकी रावणेन तु ।
वञ्चयित्वा वने रामं मृगरूपेण मायया ॥

janasthānavadhaṃ śrutvā hatau ca kharadūṣaṇau |
tatastvamarṣāpahṛtā jānakī rāvaṇena tu |
vañcayitvā vane rāmaṃ mṛgarūpeṇa māyayā ||

11 5.31.11

स मार्गमाणस्तां देवीं रामस्सीतामनिन्दिताम् ।
आससाद वने मित्रं सुग्रीवं नाम वानरम् ॥

sa mārgamāṇastāṃ devīṃ rāmassītāmaninditām |
āsasāda vane mitraṃ sugrīvaṃ nāma vānaram ||

12 5.31.12

तत स्स वालिनं हत्वा रामः परपुरञ्जयः ।
प्रायच्छत्कपिराज्यं तत्सुग्रीवाय महाबलः ॥

tata ssa vālinaṃ hatvā rāmaḥ parapurañjayaḥ |
prāyacchatkapirājyaṃ tatsugrīvāya mahābalaḥ ||

13 5.31.13

सुग्रीवेणापि सन्दिष्टा हरयः कामरूपिणः ।
दिक्षु सर्वासु तां देवीं विचिन्वन्ति सहस्रशः ॥

sugrīveṇāpi sandiṣṭā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ |
dikṣu sarvāsu tāṃ devīṃ vicinvanti sahasraśaḥ ||

14 5.31.14

अहं सम्पातिवचनाच्छतयोजनमायतम् ।
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः सागरं वेगवान्प्लुतः ॥

ahaṃ sampātivacanācchatayojanamāyatam |
asyā hetorviśālākṣyāḥ sāgaraṃ vegavānplutaḥ ||

15 5.31.15

यथारूपां यथावर्णां यथालक्ष्मीवतीं च निश्चिताम् ।
अश्रौषं राघवस्याहं सेयमासादिता मया ॥

yathārūpāṃ yathāvarṇāṃ yathālakṣmīvatīṃ ca niścitām |
aśrauṣaṃ rāghavasyāhaṃ seyamāsāditā mayā ||

16 5.31.16

विररामैवमुक्त्वासौ वाचं वानरपुङ्गवः ।
जानकी चापि तच्छ्रुत्वा परं विस्मयमागता ॥

virarāmaivamuktvāsau vācaṃ vānarapuṅgavaḥ |
jānakī cāpi tacchrutvā paraṃ vismayamāgatā ||

17 5.31.17

ततस्सा वक्रकेशान्ता सुकेशी केशसंवृतम् ।
उन्नम्य वदनं भीरुश्शिंशुपावृक्षमैक्षत ॥

tatassā vakrakeśāntā sukeśī keśasaṃvṛtam |
unnamya vadanaṃ bhīruśśiṃśupāvṛkṣamaikṣata ||

18 5.31.18

निशम्य सीता वचनं कपेश्च दिशश्च सर्वाः प्रदिशश्च वीक्ष्य ।
स्वयं प्रहर्षं परमं जगाम सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती ॥

niśamya sītā vacanaṃ kapeśca diśaśca sarvāḥ pradiśaśca vīkṣya |
svayaṃ praharṣaṃ paramaṃ jagāma sarvātmanā rāmamanusmarantī ||

19 5.31.19

सा तिर्यगूर्ध्वं च तथाप्यधस्तान्निरीक्षमाणा तमचिन्त्यबुद्धिम् ।
ददर्श पिङ्गाधिपतेरमात्यं वातात्मजं सूर्यमिवोदयस्थम् ॥

sā tiryagūrdhvaṃ ca tathāpyadhastānnirīkṣamāṇā tamacintyabuddhim |
dadarśa piṅgādhipateramātyaṃ vātātmajaṃ sūryamivodayastham ||

Next sarga · Sundara Kanda 32Is It a Dream?Sita wonders if she is dreaming or deceived by Ravana's magic.

Characters in this sarga

All characters