सोऽवतीर्य द्रुमात्तस्माद्विद्रुमप्रतिमाननः ।
विनीतवेषः कृपणः प्रणिपत्योपसृत्य च ।
तामब्रवीन्महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय सीतां मधुरया गिरा ॥
so'vatīrya drumāttasmādvidrumapratimānanaḥ |
vinītaveṣaḥ kṛpaṇaḥ praṇipatyopasṛtya ca |
tāmabravīnmahātejā hanūmānmārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya sītāṃ madhurayā girā ||
का नु पद्मपलाशाक्षि क्लिष्टकौशेयवासिनि ।
द्रुमस्य शाखामालम्ब्य तिष्ठसि त्वमनिन्दिते ॥
kā nu padmapalāśākṣi kliṣṭakauśeyavāsini |
drumasya śākhāmālambya tiṣṭhasi tvamanindite ||
किमर्थम् तव नेत्राभ्यां वारि स्रवति शोकजम् ।
पुण्डरीकपलाशाभ्यां विप्रकीर्णमिवोदकम् ॥
kimartham tava netrābhyāṃ vāri sravati śokajam |
puṇḍarīkapalāśābhyāṃ viprakīrṇamivodakam ||
सुराणामसुराणां वा नागगन्धर्वरक्षसाम् ।
यक्षाणां किन्नराणां वा का त्वं भवसि शोभने ॥
surāṇāmasurāṇāṃ vā nāgagandharvarakṣasām |
yakṣāṇāṃ kinnarāṇāṃ vā kā tvaṃ bhavasi śobhane ||
का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने ।
वसूनां हि वरारोहे देवता प्रतिभासि मे ॥
kā tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā varānane |
vasūnāṃ hi varārohe devatā pratibhāsi me ||
कि नु चन्द्रमसा हीना पतिता विबुधालयात् ।
रोहिणी ज्योतिषां श्रेष्ठा श्रेष्ठसर्वगुणान्विता ॥
ki nu candramasā hīnā patitā vibudhālayāt |
rohiṇī jyotiṣāṃ śreṣṭhā śreṣṭhasarvaguṇānvitā ||
का त्वं भवसि कल्याणि त्वमनिन्दितलोचने ।
कोपाद्वा यदि वा मोहाद्भर्तारमसितेक्षणे ।
वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं नासि कल्याण्यरुन्धती ॥
kā tvaṃ bhavasi kalyāṇi tvamaninditalocane |
kopādvā yadi vā mohādbhartāramasitekṣaṇe |
vasiṣṭhaṃ kopayitvā tvaṃ nāsi kalyāṇyarundhatī ||
को नु पुत्रः पिता भ्राता भर्ता वा ते सुमध्यमे ।
अस्माल्लोकादमुं लोकं गतं त्वमनुशोचसि ॥
ko nu putraḥ pitā bhrātā bhartā vā te sumadhyame |
asmāllokādamuṃ lokaṃ gataṃ tvamanuśocasi ||
रोदनादतिनिश्श्वासाद्भूमिसंस्पर्शनादपि ।
न त्वां देवीमहं मन्ये राज्ञ स्सर्वज्ञावधारणात् ॥
rodanādatiniśśvāsādbhūmisaṃsparśanādapi |
na tvāṃ devīmahaṃ manye rājña ssarvajñāvadhāraṇāt ||
व्यञ्जनानि च ते यानि लक्षणानि च लक्षये ।
महिषी भूमिपालस्य राजकन्या च मे मता ॥
vyañjanāni ca te yāni lakṣaṇāni ca lakṣaye |
mahiṣī bhūmipālasya rājakanyā ca me matā ||
रावणेन जनस्थानाद्बलादपदहृता यदि ।
सीता त्वमसि भद्रं ते तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥
rāvaṇena janasthānādbalādapadahṛtā yadi |
sītā tvamasi bhadraṃ te tanmamācakṣva pṛcchataḥ ||
यथा हि तव वै दैन्यं रूपं चाप्यतिमानुषम् ।
तपसा चान्वितो वेषस्त्वं राममहिषी ध्रुवम् ॥
yathā hi tava vai dainyaṃ rūpaṃ cāpyatimānuṣam |
tapasā cānvito veṣastvaṃ rāmamahiṣī dhruvam ||
सा तस्य वचनं श्रुत्वा रामकीर्तनहर्षिता ।
उवाच वाक्यं वैदेही हनुमन्तं द्रुमाश्रितम् ॥
sā tasya vacanaṃ śrutvā rāmakīrtanaharṣitā |
uvāca vākyaṃ vaidehī hanumantaṃ drumāśritam ||
पृथिव्यां राजसिंहानां मुख्यस्य विदितात्मनः ।
स्नुषा दशरथस्याहं शत्रुसैन्यप्रतापिनः ॥
pṛthivyāṃ rājasiṃhānāṃ mukhyasya viditātmanaḥ |
snuṣā daśarathasyāhaṃ śatrusainyapratāpinaḥ ||
दुहिता जनकस्याहं वैदेहस्य महात्मनः ।
सीतेति नाम नाम्नाऽहं भार्या रामस्य धीमतः ॥
duhitā janakasyāhaṃ vaidehasya mahātmanaḥ |
sīteti nāma nāmnā'haṃ bhāryā rāmasya dhīmataḥ ||
समा द्वादश तत्राहं राघवस्य निवेशने ।
भुञ्जाना मानुषान्भोगान्सर्वकामसमृद्धिनी ॥
samā dvādaśa tatrāhaṃ rāghavasya niveśane |
bhuñjānā mānuṣānbhogānsarvakāmasamṛddhinī ||
तत्र त्रयोदशे वर्षे राज्येनेक्ष्वाकुनन्दनम् ।
अभिषेचयितुं राजा सोपाध्यायः प्रचक्रमे ॥
tatra trayodaśe varṣe rājyenekṣvākunandanam |
abhiṣecayituṃ rājā sopādhyāyaḥ pracakrame ||
तस्मिन्सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने ।
कैकयी नाम भर्तारं देवी वचनमब्रवीत् ॥
tasminsambhriyamāṇe tu rāghavasyābhiṣecane |
kaikayī nāma bhartāraṃ devī vacanamabravīt ||
न पिबेयं न खादेयं प्रत्यहं मम भोजनम् ।
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥
na pibeyaṃ na khādeyaṃ pratyahaṃ mama bhojanam |
eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate ||
यत्तदुक्तं त्वया वाक्यं प्रीत्या नृपतिसत्तम ।
तच्छेन्न वितथं कार्यं वनं गच्छतु राघवः ॥
yattaduktaṃ tvayā vākyaṃ prītyā nṛpatisattama |
tacchenna vitathaṃ kāryaṃ vanaṃ gacchatu rāghavaḥ ||
स राजा सत्यवाग्देव्या वरदानमनुस्मरन् ।
मुमोह वचनं श्रुत्वा कैकेय्याः क्रूरमप्रियम् ॥
sa rājā satyavāgdevyā varadānamanusmaran |
mumoha vacanaṃ śrutvā kaikeyyāḥ krūramapriyam ||
ततस्तु स्थविरो राजा सत्ये धर्मे व्यवस्थितः ।
ज्येष्ठं यशस्विनं पुत्रं रुदन्राज्यमयाचत ॥
tatastu sthaviro rājā satye dharme vyavasthitaḥ |
jyeṣṭhaṃ yaśasvinaṃ putraṃ rudanrājyamayācata ||
स पितुर्वचनं श्रीमानभिषेकात्परं प्रियम् ।
मनसा पूर्वमासाद्य वाचा प्रतिगृहीतवान् ॥
sa piturvacanaṃ śrīmānabhiṣekātparaṃ priyam |
manasā pūrvamāsādya vācā pratigṛhītavān ||
दद्यान्न प्रतिगृह्णीयान्न ब्रूयात्किञ्चिदप्रियम् ।
अपि जीवितहेतोर्वा रामस्सत्यपराक्रमः ॥
dadyānna pratigṛhṇīyānna brūyātkiñcidapriyam |
api jīvitahetorvā rāmassatyaparākramaḥ ||
स विहायोत्तरीयाणि महार्हाणि महायशाः ।
विसृज्य मनसा राज्यं जनन्यै मां समादिशत् ॥
sa vihāyottarīyāṇi mahārhāṇi mahāyaśāḥ |
visṛjya manasā rājyaṃ jananyai māṃ samādiśat ||
साहं तस्याग्रतस्तूर्णं प्रस्थिता वनचारिणी ।
न हि मे तेन हीनाया वासस्स्वर्गेऽपि रोचते ॥
sāhaṃ tasyāgratastūrṇaṃ prasthitā vanacāriṇī |
na hi me tena hīnāyā vāsassvarge'pi rocate ||
प्रागेव तु महाभागस्सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ।
पूर्वजस्यानुयात्रार्थे द्रुमचीरैरलङ्कृतः ॥
prāgeva tu mahābhāgassaumitrirmitranandanaḥ |
pūrvajasyānuyātrārthe drumacīrairalaṅkṛtaḥ ||
ते वयं भर्तुरादेशं बहुमान्य दृढव्रताः ।
प्रविष्टास्स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम् ॥
te vayaṃ bharturādeśaṃ bahumānya dṛḍhavratāḥ |
praviṣṭāssma purādṛṣṭaṃ vanaṃ gambhīradarśanam ||
वसतो दण्डकारण्ये तस्याहममितौजसः ।
रक्षसाऽपहृता भार्या रावणेन दुरात्मना ॥
vasato daṇḍakāraṇye tasyāhamamitaujasaḥ |
rakṣasā'pahṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā ||
द्वौ मासौ तेन मे कालो जीवितानुग्रहः कृतः ।
ऊर्ध्वं द्वाभ्यां तु मासाभ्यां ततस्तक्ष्यामि जीवितम् ॥
dvau māsau tena me kālo jīvitānugrahaḥ kṛtaḥ |
ūrdhvaṃ dvābhyāṃ tu māsābhyāṃ tatastakṣyāmi jīvitam ||
