Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 86 of 131 34 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 86

The Sacrifice Disrupted

युद्धकांड, सर्ग 86: यज्ञ भंग

The vanaras attack the rakshasas guarding the grove, and Indrajit abandons his rite to fight.

वानर उपवन के रक्षक राक्षसों पर आक्रमण करते हैं, और इंद्रजीत यज्ञ छोड़कर युद्ध करने आता है।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.86.1

अथतस्यामवस्थायांलक्ष्मणंरावणानुजः ।
परेषामहितंवाक्यमर्थसाधकमब्रवीत् ॥

athatasyāmavasthāyāṃlakṣmaṇaṃrāvaṇānujaḥ |
pareṣāmahitaṃvākyamarthasādhakamabravīt ||

2 6.86.2

यदेतद्राक्षसानीकंमेघश्यामंविलोक्यते ।
एतदायोध्यतांशीघ्रंकपिभिपादपायुधैः ॥

yadetadrākṣasānīkaṃmeghaśyāmaṃvilokyate |
etadāyodhyatāṃśīghraṃkapibhipādapāyudhaiḥ ||

3 6.86.3

अस्यानीकस्यमहतोभेदनेयतलक्ष्मण ।
राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्रभिन्नेदृश्योभविष्यति ॥

asyānīkasyamahatobhedaneyatalakṣmaṇa |
rākṣasendrasuto'pyatrabhinnedṛśyobhaviṣyati ||

4 6.86.4

सत्वमिन्द्राशनिप्रख्यैःशरैरवकिरन्परान् ।
अभिद्रवाशुयावद्वैनैतत्कर्मसमाप्यते ॥

satvamindrāśaniprakhyaiḥśarairavakiranparān |
abhidravāśuyāvadvainaitatkarmasamāpyate ||

5 6.86.5

ज हिवीरदुरात्मानंमायापरमधार्मिकम् ।
रावणिंक्रूरकर्माणंसर्वलोकभयावहम् ॥

ja hivīradurātmānaṃmāyāparamadhārmikam |
rāvaṇiṃkrūrakarmāṇaṃsarvalokabhayāvaham ||

6 6.86.6

विभीषणवच्श्रुत्वालक्ष्मणश्शुभलक्षणः ।
ववर्षशरवर्षाणिराक्षसेन्द्रसुतंप्रति ॥

vibhīṣaṇavacśrutvālakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
vavarṣaśaravarṣāṇirākṣasendrasutaṃprati ||

7 6.86.7

ऋक्षाःशाखामृगाश्चैवद्रुमद्रिनखयोधिनः ।
अभ्यधावन्तसहितास्तदनीकमवस्थितम् ॥

ṛkṣāḥśākhāmṛgāścaivadrumadrinakhayodhinaḥ |
abhyadhāvantasahitāstadanīkamavasthitam ||

8 6.86.8

राक्षसाश्चशितैर्भाणैरसिभिश्शक्तितोमरैः ।
उद्यदैससम् वर्तन्तसमरेकपिसैन्यजिघांसवः ॥

rākṣasāścaśitairbhāṇairasibhiśśaktitomaraiḥ |
udyadaisasam vartantasamarekapisainyajighāṃsavaḥ ||

9 6.86.9

स सम्प्रहारस्तुमुलःसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।
शब्देनमहतालङ्कांनादयन्वैसमन्ततः ॥

sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām |
śabdenamahatālaṅkāṃnādayanvaisamantataḥ ||

10 6.86.10

शस्त्रश्चविविधाकारैश्शितैर्बाणैश्चपादपैः ।
उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्चघोरैराकाशमावृतम् ॥

śastraścavividhākāraiśśitairbāṇaiścapādapaiḥ |
udyatairgiriśṛṅgaiścaghorairākāśamāvṛtam ||

11 6.86.11

तेराक्षसावानरेषुविकृताननबाहवः ।
निवेशयन्तःशस्त्राणिचक्रुस्तेसुमहद्भयम् ॥

terākṣasāvānareṣuvikṛtānanabāhavaḥ |
niveśayantaḥśastrāṇicakrustesumahadbhayam ||

12 6.86.12

तथैवसकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्चवानराः ।
अभिजघ्नुजघ्नुश्चसमरेराक्षसर्षभान् ॥

tathaivasakalairvṛkṣairgiriśṛṅgaiścavānarāḥ |
abhijaghnujaghnuścasamarerākṣasarṣabhān ||

13 6.86.13

ऋक्षवानरमुख्यैश्चमहाकायैर्महाबलैः ।
रक्षसांयुध्यमानानांमहद्भयमजायत ॥

ṛkṣavānaramukhyaiścamahākāyairmahābalaiḥ |
rakṣasāṃyudhyamānānāṃmahadbhayamajāyata ||

14 6.86.14

स्वमनीकंविषण्णंतुश्रुत्वाशत्रुभिरर्दितम् ।
उदतिष्ठतदुर्दर्षः स कर्मण्यननुष्ठिते ॥

svamanīkaṃviṣaṇṇaṃtuśrutvāśatrubhirarditam |
udatiṣṭhatadurdarṣaḥ sa karmaṇyananuṣṭhite ||

15 6.86.15

वृक्षान्धकारान्निर्गम्यजातक्रोधः स रावणिः ।
आरुरोहरथंसज्जंपूर्वयुक्तंसुसंयतम् ॥

vṛkṣāndhakārānnirgamyajātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ |
āruroharathaṃsajjaṃpūrvayuktaṃsusaṃyatam ||

16 6.86.16

स भीमकार्मुकधरःकालमेघसमप्रभः ।
रक्तास्यनयनोकृद्धोमभौमृत्युरिवान्तकः ॥

sa bhīmakārmukadharaḥkālameghasamaprabhaḥ |
raktāsyanayanokṛddhomabhaumṛtyurivāntakaḥ ||

17 6.86.17

दृष्टवैवतुरथस्थंतंपर्यवर्तततद्बलम् ।
रक्षसांभीमवेगानांलक्ष्मणेनयुयुत्सताम् ॥

dṛṣṭavaivaturathasthaṃtaṃparyavartatatadbalam |
rakṣasāṃbhīmavegānāṃlakṣmaṇenayuyutsatām ||

18-19 6.86.18-19

तस्मिन् कालेतुहनूमानुद्यम्यसुदुरासदम् ।
धरणीधरसङ्काशोमहावृक्षमरिन्दमः ।
स राक्षसानांतत्सैन्यंकालाग्निरिवनिर्दहन् ।
चकारबहुभिर्वक्षैर्निःसंज्ञंयुधिवानरः ॥

tasmin kāletuhanūmānudyamyasudurāsadam |
dharaṇīdharasaṅkāśomahāvṛkṣamarindamaḥ |
sa rākṣasānāṃtatsainyaṃkālāgnirivanirdahan |
cakārabahubhirvakṣairniḥsaṃjñaṃyudhivānaraḥ ||

20 6.86.20

विध्वंसन्तंतरसादृष्टवैवपवनात्मजम् ।
राक्षसानांसहस्राणिहनूमन्तमवाकिरन् ॥

vidhvaṃsantaṃtarasādṛṣṭavaivapavanātmajam |
rākṣasānāṃsahasrāṇihanūmantamavākiran ||

21-24 6.86.21-24

शितशूलधराश्शूलैरसिभिश्चासिपाणयः ।
शक्तिहस्ताश्चभिश्शक्तिपट्टसैः पट्टसायुधाः ।
परिघैश्चगदाभिश्चकुन्तैश्चशुभदर्शनैः ।
शतशश्चशतघ्नीभिरायसैरपिमुद्गरैः ।
घोरैःपरशुभिश्चैवभिदनिपालैश्चराक्षसाः ।
मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्चतलैरशनिसन्निभैः ।
अभिजघ्नुःसमासाद्यसमन्तात्पर्वतोपमम् ।
तेषामपि च सङ्ग्रुद्धश्चकारकदनंमहत् ॥

śitaśūladharāśśūlairasibhiścāsipāṇayaḥ |
śaktihastāścabhiśśaktipaṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ |
parighaiścagadābhiścakuntaiścaśubhadarśanaiḥ |
śataśaścaśataghnībhirāyasairapimudgaraiḥ |
ghoraiḥparaśubhiścaivabhidanipālaiścarākṣasāḥ |
muṣṭibhirvajrakalpaiścatalairaśanisannibhaiḥ |
abhijaghnuḥsamāsādyasamantātparvatopamam |
teṣāmapi ca saṅgruddhaścakārakadanaṃmahat ||

25 6.86.25

स ददर्शकपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित् ।
सूदमानमसन्त्रस्तममित्रान् पवनात्मजम् ॥

sa dadarśakapiśreṣṭhamacalopamamindrajit |
sūdamānamasantrastamamitrān pavanātmajam ||

26 6.86.26

स सारथिमुवाचेदंयाहियत्रैषवानरः ।
क्षयमेवहिनःकुर्याद्राक्षसामुपेक्षितः ॥

sa sārathimuvācedaṃyāhiyatraiṣavānaraḥ |
kṣayamevahinaḥkuryādrākṣasāmupekṣitaḥ ||

27 6.86.27

इत्युक्तस्सारथिस्तेनययौयत्र न मारुतिः ।
वहन् परमदुर्धर्षंस्थितमिन्द्रजितंरथे ॥

ityuktassārathistenayayauyatra na mārutiḥ |
vahan paramadurdharṣaṃsthitamindrajitaṃrathe ||

28 6.86.28

सोऽभ्युपेत्यशरान्खङ्गान्पट्टसासिपरश्वधान् ।
अभ्यवर्षतदुर्धर्षःकपिमूर्थनिराक्षसः ॥

so'bhyupetyaśarānkhaṅgānpaṭṭasāsiparaśvadhān |
abhyavarṣatadurdharṣaḥkapimūrthanirākṣasaḥ ||

29 6.86.29

तानिशस्त्राणिघोराणिप्रतिगृह्य स मारुतिः ।
रोषेणमहताविष्टोवाक्यंचेदमुवाच ह ॥

tāniśastrāṇighorāṇipratigṛhya sa mārutiḥ |
roṣeṇamahatāviṣṭovākyaṃcedamuvāca ha ||

30 6.86.30

युध्यस्वयदिशूरोऽसिरावणात्मजदुर्मते ।
वायुपुत्रंसमासाद्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥

yudhyasvayadiśūro'sirāvaṇātmajadurmate |
vāyuputraṃsamāsādya na jīvan pratiyāsyasi ||

31 6.86.31

बाहुभ्यांसम्प्रतियुध्यस्वयदिमेद्वन्द्वमाहवे ।
वेगंसहस्वदुर्बुद्धेततस्त्वंरक्षसांवरः ॥

bāhubhyāṃsampratiyudhyasvayadimedvandvamāhave |
vegaṃsahasvadurbuddhetatastvaṃrakṣasāṃvaraḥ ||

32 6.86.32

हनूमन्तंजिघांसन्तंसमुद्यतशरासनम् ।
रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः ॥

hanūmantaṃjighāṃsantaṃsamudyataśarāsanam |
rāvaṇātmajamācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ ||

33 6.86.33

यस्सवासवनिर्जेतारावणस्यात्मसम्भवः ।
स एषरथमास्थायहनूमन्तंजिघांसति ॥

yassavāsavanirjetārāvaṇasyātmasambhavaḥ |
sa eṣarathamāsthāyahanūmantaṃjighāṃsati ||

34 6.86.34

तमप्रतिमसंस्थानैश्शरैश्शत्रुनिवारणैः ।
जीवितान्तकरैर्घोरैःसौमित्रेरावणिंजहि ॥

tamapratimasaṃsthānaiśśaraiśśatrunivāraṇaiḥ |
jīvitāntakarairghoraiḥsaumitrerāvaṇiṃjahi ||

Next sarga · Yuddha Kanda 87Vibhishana Points the WayVibhishana shows Lakshmana the banyan where Indrajit must be killed before he can finish.

Characters in this sarga

All characters