Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 53 of 131 32 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 53

Vajradamshtra Attacks

युद्धकांड, सर्ग 53: वज्रदंष्ट्र का आक्रमण

Ravana sends Vajradamshtra, and fierce fighting rages.

रावण वज्रदंष्ट्र को भेजता है, और भीषण युद्ध होता है।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1-2 6.53.1-2

धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।
क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।
दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।
अब्रवीद्राक्षसंक्रूरंवज्रदंष्ट्रंमहाबलम् ॥

dhūmrākṣaṃnihataṃśrutvārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
krodhenamahatā'viṣṭoniśśvasannuragoyathā |
dīrghamuṣṇaṃviniśśvasyakrodhenakaluṣīkṛtaḥ |
abravīdrākṣasaṃkrūraṃvajradaṃṣṭraṃmahābalam ||

3 6.53.3

गच्छत्वंवीर निर्याहिराक्षसैःपरिवारितः ।
जहिदाशरथिंरामंसुग्रीवंवानरैःसह ॥

gacchatvaṃvīra niryāhirākṣasaiḥparivāritaḥ |
jahidāśarathiṃrāmaṃsugrīvaṃvānaraiḥsaha ||

4-5 6.53.4-5

तथेत्युक्त्वाद्रुततरंमायावीराक्षसेश्वरम् ।
निर्जगामबलैस्सार्दंबहुभिःपरिवारितः ।
नागैरश्वैःखरैरुष्ट्रैःसंयुक्तस्सुसमाहितः ।
पताकाध्वजचित्रैश्चरथैश्चसमलङ्कृतः ॥

tathetyuktvādrutataraṃmāyāvīrākṣaseśvaram |
nirjagāmabalaissārdaṃbahubhiḥparivāritaḥ |
nāgairaśvaiḥkharairuṣṭraiḥsaṃyuktassusamāhitaḥ |
patākādhvajacitraiścarathaiścasamalaṅkṛtaḥ ||

6 6.53.6

ततोविचित्रकेयूरमुकुटैश्चविभूषितः ।
तनुत्राणिचसमावृत्यसधनुर्निर्ययौद्रुतम् ॥

tatovicitrakeyūramukuṭaiścavibhūṣitaḥ |
tanutrāṇicasamāvṛtyasadhanurniryayaudrutam ||

7 6.53.7

पताकालङ्कृतंदीप्तंतप्तकाञ्चनभूषितम् ।
रथंप्रदक्षिणंकृत्वासमारोहच्चमूपतिः ॥

patākālaṅkṛtaṃdīptaṃtaptakāñcanabhūṣitam |
rathaṃpradakṣiṇaṃkṛtvāsamārohaccamūpatiḥ ||

8-9 6.53.8-9

यष्टिभिस्तोमरैचशित्रैश्शूलैश्चमुसलैरपि ।
भिण्डिपालैश्चपाशैश्चशक्तिभिःपट्टसैरपि ।
खडगैश्चक्रैर्गदाभिश्चनिशितैश्चपरश्वधैः ।
पदातयश्चनिर्यान्तिविविधाःशस्त्रपाणयः ॥

yaṣṭibhistomaraicaśitraiśśūlaiścamusalairapi |
bhiṇḍipālaiścapāśaiścaśaktibhiḥpaṭṭasairapi |
khaḍagaiścakrairgadābhiścaniśitaiścaparaśvadhaiḥ |
padātayaścaniryāntivividhāḥśastrapāṇayaḥ ||

10 6.53.10

विचित्रवाससस्सर्वेदीप्ताराक्षसपुङ्गवाः ।
गजामदोत्कटाश्शूराश्चलन्तइवपर्वताः ॥

vicitravāsasassarvedīptārākṣasapuṅgavāḥ |
gajāmadotkaṭāśśūrāścalantaivaparvatāḥ ||

11 6.53.11

तेयुद्धकुशलैरूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः ।
अन्येलक्षणसंयुक्ताश्शूरारूढामहाबलाः ॥

teyuddhakuśalairūḍhāstomarāṅkuśapāṇibhiḥ |
anyelakṣaṇasaṃyuktāśśūrārūḍhāmahābalāḥ ||

12 6.53.12

तद्राक्षसबलंसर्वंविप्रस्थितमशोभत ।
प्रावृटकालेयथामेघानर्दमानास्सविद्युतः ।
निस्सृतादक्षिणद्वारादङ्गदोयत्रयूथपः ॥

tadrākṣasabalaṃsarvaṃviprasthitamaśobhata |
prāvṛṭakāleyathāmeghānardamānāssavidyutaḥ |
nissṛtādakṣiṇadvārādaṅgadoyatrayūthapaḥ ||

13-14 6.53.13-14

तेषांनिष्क्रममाणानामशुभंसमजायत ।
आकाशाद्विघनात्तीव्रादुल्काश्चाभ्यन्यपतंस्तदा ।
वमन्त्यःपावकज्वालाशशिवाघोरंववाशिरे ॥

teṣāṃniṣkramamāṇānāmaśubhaṃsamajāyata |
ākāśādvighanāttīvrādulkāścābhyanyapataṃstadā |
vamantyaḥpāvakajvālāśaśivāghoraṃvavāśire ||

15 6.53.15

व्याहरन्तमृगाघोरारक्षसांनिधनंतदा ।
समापतन्तोयोधास्तुप्रास्खलन् स्तत्रदारुणम् ॥

vyāharantamṛgāghorārakṣasāṃnidhanaṃtadā |
samāpatantoyodhāstuprāskhalan statradāruṇam ||

16 6.53.16

एतानौत्पातिकान् दृष्टवावज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।
धैर्यमालम्भ्यतेजस्वीनिर्जगामरणोत्सुकः ॥

etānautpātikān dṛṣṭavāvajradaṃṣṭromahābalaḥ |
dhairyamālambhyatejasvīnirjagāmaraṇotsukaḥ ||

17 6.53.17

तांस्तुनिष्क्रमतोदृष्टवावानराजितकाशिनः ।
प्रणेदुस्सुमहानादान्पूरयांश्चदिशोदश ॥

tāṃstuniṣkramatodṛṣṭavāvānarājitakāśinaḥ |
praṇedussumahānādānpūrayāṃścadiśodaśa ||

18 6.53.18

ततःप्रवृत्तंतुमुलंहरीणांराक्षसैस्सह ।
घोराणांभीमरूपाणामन्योन्यवथकाङ् क्षिणाम् ॥

tataḥpravṛttaṃtumulaṃharīṇāṃrākṣasaissaha |
ghorāṇāṃbhīmarūpāṇāmanyonyavathakāṅ kṣiṇām ||

19 6.53.19

निष्पतन्तोमहोत्साहोभिन्नदेहशिरोधराः ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गान्यपतन्थरणीतले ॥

niṣpatantomahotsāhobhinnadehaśirodharāḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgānyapatantharaṇītale ||

20 6.53.20

केचिदन्योन्यमासाद्यशूराःपरिघपाणयः ।
चिक्षिपुर्विविधंशस्त्रंसमरेष्न्विवर्तिनः ॥

kecidanyonyamāsādyaśūrāḥparighapāṇayaḥ |
cikṣipurvividhaṃśastraṃsamareṣnvivartinaḥ ||

21 6.53.21

द्रुमाणांचशिलानांचशस्त्राणांचापिनिस्स्वनः ।
श्रूयतेसुमहांस्तत्रघोरोहृदयभेदसः ॥

drumāṇāṃcaśilānāṃcaśastrāṇāṃcāpinissvanaḥ |
śrūyatesumahāṃstatraghorohṛdayabhedasaḥ ||

22 6.53.22

रथनेमिस्वनस्तत्रधनुषश्चापिनिस्वसत् ।
शङ्खभेरीमृदङ्गानांबभूवतुमुलःस्वनः ॥

rathanemisvanastatradhanuṣaścāpinisvasat |
śaṅkhabherīmṛdaṅgānāṃbabhūvatumulaḥsvanaḥ ||

23-24 6.53.23-24

केचिदस्त्राणिसन्सृज्यबाहुयुद्धमकुर्वत ।
तलैश्चचरणैश्चापिमुष्टिभिश्चद्रुमैरपि ।
जानुभिश्चहताःकेचिद्भिन्नदेहाश्चराक्षसाः ।
शिलाभिश्चूर्णिताःकेचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ॥

kecidastrāṇisansṛjyabāhuyuddhamakurvata |
talaiścacaraṇaiścāpimuṣṭibhiścadrumairapi |
jānubhiścahatāḥkecidbhinnadehāścarākṣasāḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecidvānarairyuddhadurmadaiḥ ||

25 6.53.25

वज्रदंष्ट्रोभृशंबाणैः रणेवित्रासयन्हरीन् ।
चचारलोकसंहारेपाशहस्तइवान्तकः ॥

vajradaṃṣṭrobhṛśaṃbāṇaiḥ raṇevitrāsayanharīn |
cacāralokasaṃhārepāśahastaivāntakaḥ ||

26 6.53.26

बलवन्तोऽस्त्रविदुषोनानाप्रहरणारणे ।
जघ्नुर्वानरसैन्यानिराक्षसाःक्रोधमूर्छिताः ॥

balavanto'straviduṣonānāpraharaṇāraṇe |
jaghnurvānarasainyānirākṣasāḥkrodhamūrchitāḥ ||

27 6.53.27

निघ्नतोराक्षसान्दृष्टवासर्वान्वालिसुतोरणे ।
क्रोधेनवदिगुणाविष्टःसंवर्तकइवानलः ॥

nighnatorākṣasāndṛṣṭavāsarvānvālisutoraṇe |
krodhenavadiguṇāviṣṭaḥsaṃvartakaivānalaḥ ||

28-29 6.53.28-29

तान् राक्षसगणान्सर्वान्वृक्षमुद्यम्यवीर्यवान् ।
अङ्गदःक्रोधताम्राक्षःसिंहःक्षुद्रमृगानिव ।
कारकदनंघोरंशक्रतुल्यपराक्रमः ॥

tān rākṣasagaṇānsarvānvṛkṣamudyamyavīryavān |
aṅgadaḥkrodhatāmrākṣaḥsiṃhaḥkṣudramṛgāniva |
kārakadanaṃghoraṃśakratulyaparākramaḥ ||

30 6.53.30

अङ्गदाभिहतास्तत्रराक्षसाभीमविक्रमाः ।
विभिन्नशिरसःपेतुर्विकृताइवपादपाः ॥

aṅgadābhihatāstatrarākṣasābhīmavikramāḥ |
vibhinnaśirasaḥpeturvikṛtāivapādapāḥ ||

31 6.53.31

रथैरश्वैर्ध्वजैश्चित्रैश्शरैर्हरिरक्षसाम् ।
रुधिरेणसञ्छन्नाभूमिर्भयकरातदा ॥

rathairaśvairdhvajaiścitraiśśarairharirakṣasām |
rudhireṇasañchannābhūmirbhayakarātadā ||

32 6.53.32

हारकेयूरवस्स्रैश्चशत्रैश्चसमलङ्कृता ।
भूमिर्भातिरणेतत्रशारदीवयथानिशा ॥

hārakeyūravassraiścaśatraiścasamalaṅkṛtā |
bhūmirbhātiraṇetatraśāradīvayathāniśā ||

Next sarga · Yuddha Kanda 54Angada Slays VajradamshtraAngada kills Vajradamshtra in a duel.

Characters in this sarga

All characters