धूम्राक्षंप्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसंभीमविक्रमम् ।
विनेदुर्वानरास्सर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ् क्षिणः ॥
dhūmrākṣaṃprekṣyaniryāntaṃrākṣasaṃbhīmavikramam |
vinedurvānarāssarveprahṛṣṭāyuddhakāṅ kṣiṇaḥ ||
युद्धकांड, सर्ग 52: धूम्राक्ष वध
Hanuman crushes Dhumraksha with a mountain peak.
धूम्राक्षंप्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसंभीमविक्रमम् ।
विनेदुर्वानरास्सर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ् क्षिणः ॥
dhūmrākṣaṃprekṣyaniryāntaṃrākṣasaṃbhīmavikramam |
vinedurvānarāssarveprahṛṣṭāyuddhakāṅ kṣiṇaḥ ||
तेषांसुतुमुलंयुद्धंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यंपादपैर्घोरंनिघ्नतांशूलमुद्गरैः ॥
teṣāṃsutumulaṃyuddhaṃsañjajñekapirakṣasām |
anyonyaṃpādapairghoraṃnighnatāṃśūlamudgaraiḥ ||
राक्षसैर्वानराघोराविनिकृत्तस्समन्ततः ।
वानरैराक्षसाश्चापिद्रुमैर्भूमिसमीकृताः ॥
rākṣasairvānarāghorāvinikṛttassamantataḥ |
vānarairākṣasāścāpidrumairbhūmisamīkṛtāḥ ||
राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धावानरान्निशितैश्शरैः ।
विव्यथुर्घोरसङ्काशैःकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ॥
rākṣasāstvabhisaṅkruddhāvānarānniśitaiśśaraiḥ |
vivyathurghorasaṅkāśaiḥkaṅkapatrairajihmagaiḥ ||
तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसैः कूटमुद्गरैः ।
घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ।
विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।
अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ॥
tegadābhiścabhīmābhiḥpaṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |
ghoraiścaparighaiścitraistriśūlaiścāpisaṃśritaiḥ |
vidāryamāṇārakṣobhirvānarāstemahābalāḥ |
amarṣājjanitoddharṣāścakruḥkarmāṇyabhītavat ||
शरनिर्भिन्नगात्रास्तेशूलनिर्भिन्नदेहिनः ।
जगृहुस्तेद्रुमांस्तत्रशिलाश्चहरियूथपाः ॥
śaranirbhinnagātrāsteśūlanirbhinnadehinaḥ |
jagṛhustedrumāṃstatraśilāścahariyūthapāḥ ||
तेभीमवेगाहरयोनर्दमानास्ततस्ततः ।
ममन्थूराक्षसान्वीरान्नामानिचबभाषिरे ॥
tebhīmavegāharayonardamānāstatastataḥ |
mamanthūrākṣasānvīrānnāmānicababhāṣire ||
तद्भभूवाद्भुतंघोरंयुद्धंवानररक्षसाम् ।
शिलाभिर्विविधाभिश्चबहुभिश्चैवपादपैः ॥
tadbhabhūvādbhutaṃghoraṃyuddhaṃvānararakṣasām |
śilābhirvividhābhiścabahubhiścaivapādapaiḥ ||
राक्षसामथिताःकेचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।
ववमूरुधिरंकेचिन्मुखैरुधिरभोजनाः ॥
rākṣasāmathitāḥkecidvānarairjitakāśibhiḥ |
vavamūrudhiraṃkecinmukhairudhirabhojanāḥ ||
पार्श्वेषुदारिताःकेचित्केचिद्राशीकृताद्रुमैः ।
शिलाभिश्चूर्णिताःकेचित्केचिद्धन्तैर्विदारिताः ॥
pārśveṣudāritāḥkecitkecidrāśīkṛtādrumaiḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecitkeciddhantairvidāritāḥ ||
ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैःखङ्गैश्चविनिपातितैः ।
रथैर्विध्वंसितैश्चापिपतितैःरजनीचरैः ॥
dhvajairvimathitairbhagnaiḥkhaṅgaiścavinipātitaiḥ |
rathairvidhvaṃsitaiścāpipatitaiḥrajanīcaraiḥ ||
गजेन्द्रैःपर्वताकारैःपर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।
मथितैर्वाजिभिःकीर्णंसारोहैर्वसुधातलम् ॥
gajendraiḥparvatākāraiḥparvatāgrairvanaukasām |
mathitairvājibhiḥkīrṇaṃsārohairvasudhātalam ||
वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।
राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ॥
vānarairbhīmavikrānssairāplutyā'plutyavegitaiḥ |
rākṣasāḥkarajaistīkṣṇairmukheṣuvinirtitāḥ ||
विषण्णवदनाभूयोविप्रकीर्णशिरोरुहाः ।
मूढाश्शोणितगन्धेननिपेतुर्धरणीतले ॥
viṣaṇṇavadanābhūyoviprakīrṇaśiroruhāḥ |
mūḍhāśśoṇitagandhenanipeturdharaṇītale ||
अन्येतुपरमसङ्कृक्रुद्धाराक्षसाभीमनिश्वनाः ।
तलैरेवाभिधावन्तिवज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ॥
anyetuparamasaṅkṛkruddhārākṣasābhīmaniśvanāḥ |
talairevābhidhāvantivajrasparśasamairharīn ||
वानरैरापतन्तस्तेवेगितावेगवत्तरैः ।
मुष्टिभिश्चरणैर्दन्स्सैःपादपैश्चावपोथिता ॥
vānarairāpatantastevegitāvegavattaraiḥ |
muṣṭibhiścaraṇairdanssaiḥpādapaiścāvapothitā ||
सैन्यंतुविद्रुतंदृष्टवाधूम्राक्षोराक्षसर्षभः ।
रोषेणकदनंचक्रेवानराणांयुयुत्सताम् ॥
sainyaṃtuvidrutaṃdṛṣṭavādhūmrākṣorākṣasarṣabhaḥ |
roṣeṇakadanaṃcakrevānarāṇāṃyuyutsatām ||
प्तासैःप्रमथिताःकेचिद्वानराश्शोणितस्रवाः ।
मुद्गरैराहताःकेचित्पातिताधरणीतले ॥
ptāsaiḥpramathitāḥkecidvānarāśśoṇitasravāḥ |
mudgarairāhatāḥkecitpātitādharaṇītale ||
परिघैर्मथिताःकेचिद्भिण्डिवालैर्विदारिताः ।
पट्टसैराहताः केचिद्विह्वलन्तोगतासवः ॥
parighairmathitāḥkecidbhiṇḍivālairvidāritāḥ |
paṭṭasairāhatāḥ kecidvihvalantogatāsavaḥ ||
केचिद्विनिहताश्शूलैरुधिरार्द्रावनौकसः ।
केचिद्विद्रावितानष्टाःसङ्क्रुद्धैराक्षसैर्युधि ॥
kecidvinihatāśśūlairudhirārdrāvanaukasaḥ |
kecidvidrāvitānaṣṭāḥsaṅkruddhairākṣasairyudhi ||
विभिन्नहृदयाःकेचिदेकपार्श्वेनदारिताः ।
विदारितास्त्रिशूलैश्चकेचिदान्स्रैर्विनिःसृताः ॥
vibhinnahṛdayāḥkecidekapārśvenadāritāḥ |
vidāritāstriśūlaiścakecidānsrairviniḥsṛtāḥ ||
तत्सुभीमंमहायुद्धंहरिराक्षससङ्कुलम् ।
प्रबभौशब्दबहुलंशिलापादपसङ्कुलम् ॥
tatsubhīmaṃmahāyuddhaṃharirākṣasasaṅkulam |
prababhauśabdabahulaṃśilāpādapasaṅkulam ||
धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरंहिक्कातालसमन्वितम् ।
मन्धस्न्तितसङ्गीतंतद्युद्धगान्धर्वमाबभौ ॥
dhanurjyātantrimadhuraṃhikkātālasamanvitam |
mandhasntitasaṅgītaṃtadyuddhagāndharvamābabhau ||
धूम्राक्षस्तुधनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि ।
हसन्विद्रावयामासदिशस्तुशरवृष्टिभिः ॥
dhūmrākṣastudhanuṣpāṇirvānarānraṇamūrdhani |
hasanvidrāvayāmāsadiśastuśaravṛṣṭibhiḥ ||
धूम्राक्षेणार्दितंसैन्यंव्यथितंप्रेक्ष्यमारुतिः ।
अभ्यवर्ततसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ॥
dhūmrākṣeṇārditaṃsainyaṃvyathitaṃprekṣyamārutiḥ |
abhyavartatasaṅkruddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām ||
क्रोधाद् द्विद्द्विगुणताम्राक्षःपितृस्तुल्यपराक्रमः ।
शिलांतांपातयामासधूम्राक्षस्यरथंप्रति ॥
krodhād dviddviguṇatāmrākṣaḥpitṛstulyaparākramaḥ |
śilāṃtāṃpātayāmāsadhūmrākṣasyarathaṃprati ||
आपततनींशिलांदृष्टवागदामुद्यम्यसम्भ्रमात् ।
रथादाप्लुत्यवेगेनवसुधायांव्यतिष्ठत ॥
āpatatanīṃśilāṃdṛṣṭavāgadāmudyamyasambhramāt |
rathādāplutyavegenavasudhāyāṃvyatiṣṭhata ||
साप्रमथ्यरथंतस्यनिपपातशिलाभुवि ।
सचक्रकूबरसाश्वंसध्वजंसशरासनम् ॥
sāpramathyarathaṃtasyanipapātaśilābhuvi |
sacakrakūbarasāśvaṃsadhvajaṃsaśarāsanam ||
सभङ् क्त्वातुरथंतस्यहनुमान् मारुतात्मजः ।
रक्षसांकदनंचक्रेसस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥
sabhaṅ ktvāturathaṃtasyahanumān mārutātmajaḥ |
rakṣasāṃkadanaṃcakresaskandhaviṭapairdrumaiḥ ||
विभिन्नशिरसोभूत्वाराक्षसाश्शोणितोक्षिताः ।
द्रुमैःप्रमथिताश्चान्येनिपेतुर्धरणीतले ॥
vibhinnaśirasobhūtvārākṣasāśśoṇitokṣitāḥ |
drumaiḥpramathitāścānyenipeturdharaṇītale ||
विद्राव्यराक्षसंसैन्यंहनुमान्मारुतात्मजः ।
गिरिशशिखरमादायधूम्राक्षमभिदुद्रुवे ॥
vidrāvyarākṣasaṃsainyaṃhanumānmārutātmajaḥ |
giriśaśikharamādāyadhūmrākṣamabhidudruve ||
तमापतन्तंधूम्राक्षोगदामुद्यम्यवीर्यवान् ।
विनर्दमानःसहसाहनूमन्तमभिद्रवत् ॥
tamāpatantaṃdhūmrākṣogadāmudyamyavīryavān |
vinardamānaḥsahasāhanūmantamabhidravat ||
तस्यक्रुद्धस्यरोषेणगदांतांबहुकण्टकाम् ।
पातयामासधूम्राक्षोमस्तकेऽथहनूमतः ॥
tasyakruddhasyaroṣeṇagadāṃtāṃbahukaṇṭakām |
pātayāmāsadhūmrākṣomastake'thahanūmataḥ ||
ताडितःसतयातत्रगदयाभीमरूपया ।
सकपिर्मारुतबलस्तंप्रहारमचिन्तयन् ।
धूम्राक्षस्यशिरोमध्येगिरिशृङ्गमपातयत् ॥
tāḍitaḥsatayātatragadayābhīmarūpayā |
sakapirmārutabalastaṃprahāramacintayan |
dhūmrākṣasyaśiromadhyegiriśṛṅgamapātayat ||
सविस्फारितसर्वाङ्गोगिरिशृङ्गेणताडितः ।
पपातसहसाभूमौविकीर्णइवपर्वतः ॥
savisphāritasarvāṅgogiriśṛṅgeṇatāḍitaḥ |
papātasahasābhūmauvikīrṇaivaparvataḥ ||
धूम्राक्षंनिहतंदृष्टवाहतशेषानिशाचराः ।
त्रस्ताःप्रविविशुर्लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ॥
dhūmrākṣaṃnihataṃdṛṣṭavāhataśeṣāniśācarāḥ |
trastāḥpraviviśurlaṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ ||
सतुपवनसुतोनिहत्यशत्रून्क्षतजवहरिस्सरितश्चसन्निकीर्य ।
रिपुवधजनितश्रमोमहात्मामुदमगमत्कपिभिःसुपूज्यमानः ॥
satupavanasutonihatyaśatrūnkṣatajavaharissaritaścasannikīrya |
ripuvadhajanitaśramomahātmāmudamagamatkapibhiḥsupūjyamānaḥ ||