The Spy Shuka

ततोनिविष्टांध्वजिनींसुग्रीवेणाभिपालिताम् ।
ददर्शराक्षसोऽभ्येत्यशार्दूलोनामवीर्यवान् ॥

tatoniviṣṭāṃdhvajinīṃsugrīveṇābhipālitām |
dadarśarākṣaso'bhyetyaśārdūlonāmavīryavān ||

चारोराक्षसराजस्यरावणस्यदुरात्मनः ।
तांदृष्ट्वासर्वतोव्यग्रंप्रतिगम्यसराक्षसः ।
प्रविश्यलङ्कांवेगेनरावणंवाक्यमब्रवीत् ॥

cārorākṣasarājasyarāvaṇasyadurātmanaḥ |
tāṃdṛṣṭvāsarvatovyagraṃpratigamyasarākṣasaḥ |
praviśyalaṅkāṃvegenarāvaṇaṃvākyamabravīt ||

एषवानरऋक्षौघोलङ्कांसमभिवर्तते ।
अगाधश्चाप्रमेयश्चद्वितीयइवसागरः ॥

eṣavānaraṛkṣaugholaṅkāṃsamabhivartate |
agādhaścāprameyaścadvitīyaivasāgaraḥ ||

पुत्रौदशरथस्येमौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
उत्तमौरूपसम्पन्नौसीतायाःपदमागतौ ।
एतौसागरमासाद्यसन्निविष्टौमहाद्युती ॥

putraudaśarathasyemaubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
uttamaurūpasampannausītāyāḥpadamāgatau |
etausāgaramāsādyasanniviṣṭaumahādyutī ||

बलंचामाकाशमावृत्यसर्वतोदशयोजनम् ।
तत्त्वभूतंमहाराज क्षिप्रंवेदितुमर्हसि ॥

balaṃcāmākāśamāvṛtyasarvatodaśayojanam |
tattvabhūtaṃmahārāja kṣipraṃveditumarhasi ||

तवदूतामहाराजक्षिप्रमर्हन्त्यवेक्षितुम् ।
उपप्रदानंसान्त्वंवाभेदोवात्रप्रयुज्यताम् ॥

tavadūtāmahārājakṣipramarhantyavekṣitum |
upapradānaṃsāntvaṃvābhedovātraprayujyatām ||

शार्दूलस्यवचश्श्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।
उवाचसहसाव्यग्रस्सम्प्रधार्यार्थमात्मनः ।
शुकंनामतदारक्षोवाक्यमर्थविदांवरम् ॥

śārdūlasyavacaśśrutvārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
uvācasahasāvyagrassampradhāryārthamātmanaḥ |
śukaṃnāmatadārakṣovākyamarthavidāṃvaram ||

सुग्रीवंब्रूहिगत्वाशुराजानंवचनान्मम ।
यथासन्देशमक्लीबंश्लक्ष्णयापरयागिरा ॥

sugrīvaṃbrūhigatvāśurājānaṃvacanānmama |
yathāsandeśamaklībaṃślakṣṇayāparayāgirā ||

त्वंवैमहाराजकुलप्रसूतोमहाबलश्चर् क्षरजस्सुतश्च ।
नकश्चिदार्थस्तवनास्त्यनर्थस्तथाहिमेभ्रातृसमोहरीश ॥

tvaṃvaimahārājakulaprasūtomahābalaścar kṣarajassutaśca |
nakaścidārthastavanāstyanarthastathāhimebhrātṛsamoharīśa ||

अहंयद्यहरंभार्यांराजपुत्रस्यधीमतः ।
किंतत्रतवसुग्रीवः किष्किन्धांप्रतिगम्यताम् ॥

ahaṃyadyaharaṃbhāryāṃrājaputrasyadhīmataḥ |
kiṃtatratavasugrīvaḥ kiṣkindhāṃpratigamyatām ||

नहीयंहरिभिर्लङ्काशक्याप्राप्तुंकथञ्चन ।
देवैरपिसगन्धर्वैःकिंपुनर्नरवानरैः ॥

nahīyaṃharibhirlaṅkāśakyāprāptuṃkathañcana |
devairapisagandharvaiḥkiṃpunarnaravānaraiḥ ||

सतथाराक्षसेन्द्रेणसन्दिष्टोरजनीचरः ।
शुकोविहङ्गमोभूत्वातूर्णमाप्लुत्यचाम्बरम् ॥

satathārākṣasendreṇasandiṣṭorajanīcaraḥ |
śukovihaṅgamobhūtvātūrṇamāplutyacāmbaram ||

सगत्वादूरमध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।
संस्थितोह्यम्बरेवाक्यंसुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥

sagatvādūramadhvānamuparyuparisāgaram |
saṃsthitohyambarevākyaṃsugrīvamidamabravīt ||

सर्वमुक्तंयथादिष्टंरावणेनदुरात्मना ।
तंप्रापयन्तंवचनंतूर्णमाप्लुत्यवानराः ।
प्रापद्यन्तदिवंक्षिप्रंलोप्तुंहन्तुंचमुष्टिभिः ॥

sarvamuktaṃyathādiṣṭaṃrāvaṇenadurātmanā |
taṃprāpayantaṃvacanaṃtūrṇamāplutyavānarāḥ |
prāpadyantadivaṃkṣipraṃloptuṃhantuṃcamuṣṭibhiḥ ||

सतैःप्लवङ्गैःप्रसभंनिगृहीतोनिशाचरः ।
गगनाद्भूतलेचाशुपरिगृह्यनिपातितः ॥

sataiḥplavaṅgaiḥprasabhaṃnigṛhītoniśācaraḥ |
gaganādbhūtalecāśuparigṛhyanipātitaḥ ||

वानरैःपीड्यमानस्तुशुकोवचनमब्रवीत् ।
नदूतान्घ्नन्तिकाकुत्स्थ वार्यन्तांसाधुवानराः ॥

vānaraiḥpīḍyamānastuśukovacanamabravīt |
nadūtānghnantikākutstha vāryantāṃsādhuvānarāḥ ||

यस्तुहित्वामतंभर्तुस्स्वमतंसम्प्रभाषते ।
अनुक्तवादीदूतस्सन् सदूतोवधमर्हति ॥

yastuhitvāmataṃbhartussvamataṃsamprabhāṣate |
anuktavādīdūtassan sadūtovadhamarhati ||

शुकस्यवचनंश्रुत्वारामस्तुपरिदेवितम् ।
उवाचमावधिष्टेतिघ्नतश्शाखामृगर्षभान् ॥

śukasyavacanaṃśrutvārāmastuparidevitam |
uvācamāvadhiṣṭetighnataśśākhāmṛgarṣabhān ||

सचपत्रलघुर्भूत्वाहरिभिर्दर्शितेभये ।
अन्तरिक्षेस्थितोभूत्वापुनर्वचनमब्रवीत् ॥

sacapatralaghurbhūtvāharibhirdarśitebhaye |
antarikṣesthitobhūtvāpunarvacanamabravīt ||

सुग्रीवःस त्त्वसम्पन्नः महाबलपराक्रमः ।
किंमयाखलुवक्तव्योरावणोलोकरावणः ॥

sugrīvaḥsa ttvasampannaḥ mahābalaparākramaḥ |
kiṃmayākhaluvaktavyorāvaṇolokarāvaṇaḥ ||

सएवमुक्तःप्लवगाधिपस्तदाप्लवङ्गमानामृषभोमहाबलः ।
उवाचवाक्यंरजनीचरस्यचारंशुकंतूर्णमदीनसत्त्वः ॥

saevamuktaḥplavagādhipastadāplavaṅgamānāmṛṣabhomahābalaḥ |
uvācavākyaṃrajanīcarasyacāraṃśukaṃtūrṇamadīnasattvaḥ ||

नमेऽसिमित्रंनतथानुकम्प्योनचोपकर्तापिनमेप्रियोऽसि ।
अरिश्चरामस्यसहानुबन्धस्ततोऽसिवालीववधार्हवध्यः ॥

name'simitraṃnatathānukampyonacopakartāpinamepriyo'si |
ariścarāmasyasahānubandhastato'sivālīvavadhārhavadhyaḥ ||

निह्नन्म्यहंत्वांससुतंसबन्धुंसज्ञातिवर्गरजनीचरेश ।
लङ्काञ्चसर्वांमहताबलेनक्षिप्रंकरिष्यामिसमेत्यभस्म ॥

nihnanmyahaṃtvāṃsasutaṃsabandhuṃsajñātivargarajanīcareśa |
laṅkāñcasarvāṃmahatābalenakṣipraṃkariṣyāmisametyabhasma ||

नमोक्षयसेरावणः राघवस्यसुरैस्सहेन्द्रैदपिमूढगुप्तः ।
अन्तर्हितस्सूर्यपथंगतोऽवा ।
तथैवपातालमनुप्रविष्टः ।
गिरीशपादम्बुजसङ्गतोवाहतोऽसिरामेणसहानुजस्त्वम् ॥

namokṣayaserāvaṇaḥ rāghavasyasuraissahendraidapimūḍhaguptaḥ |
antarhitassūryapathaṃgato'vā |
tathaivapātālamanupraviṣṭaḥ |
girīśapādambujasaṅgatovāhato'sirāmeṇasahānujastvam ||

तस्यतेत्रिषुलोकेषुनपिशाचंनराक्षसम् ।
त्रातारमनुपश्यामिनगन्धर्वंनचासुरम् ॥

tasyatetriṣulokeṣunapiśācaṃnarākṣasam |
trātāramanupaśyāminagandharvaṃnacāsuram ||

अवधीर्यजरावृद्दंगृध्रराजंजटायुषम् ।
किंनुतेरामसान्निध्येसकाशेलक्ष्मणस्यवा ।
हृतासीताविशालाक्षीयांत्वंगृह्यनबुध्यसे ॥

avadhīryajarāvṛddaṃgṛdhrarājaṃjaṭāyuṣam |
kiṃnuterāmasānnidhyesakāśelakṣmaṇasyavā |
hṛtāsītāviśālākṣīyāṃtvaṃgṛhyanabudhyase ||

महाबलंमहात्मानंदुर्धर्षममरैरपि ।
नबुध्यसेरघुश्रेष्ठंयस्तेप्राणान्हरिष्यति ॥

mahābalaṃmahātmānaṃdurdharṣamamarairapi |
nabudhyaseraghuśreṣṭhaṃyasteprāṇānhariṣyati ||

ततोऽब्रवीद्वालिसुतस्त्वङ्गदोहरिसत्तमः ।
नायंदूतोमहाराजचारिकःप्रतिभातिमे ॥

tato'bravīdvālisutastvaṅgadoharisattamaḥ |
nāyaṃdūtomahārājacārikaḥpratibhātime ||

तुलितंहिबलंसर्वमनेनात्रैवतिष्ठता ।
गृह्यतांमागमल्लङ्कामेतद्दिममरोचते ॥

tulitaṃhibalaṃsarvamanenātraivatiṣṭhatā |
gṛhyatāṃmāgamallaṅkāmetaddimamarocate ||

ततोराज्ञासमादिष्टास्समुत्पत्यवलीमुखाः ।
जगृहुश्चबबन्धुश्चविलपन्तमनाथवत् ॥

tatorājñāsamādiṣṭāssamutpatyavalīmukhāḥ |
jagṛhuścababandhuścavilapantamanāthavat ||

शुकस्तुवानरैश्चण्डैस्तत्रतैस्सम्प्रपीडितः ।
व्याचुक्रोशमहात्मानंरामंदशरथात्मजम् ॥

śukastuvānaraiścaṇḍaistatrataissamprapīḍitaḥ |
vyācukrośamahātmānaṃrāmaṃdaśarathātmajam ||

लुप्येतेमेबलात्पक्षौभिद्येतेमेतथाऽक्षिणी ।
यांचरात्रिंमरिष्यामिजायेरात्रिंचयामहम् ।
एतस्मिन्नन्तरेकालेयन्मयाह्यशुभंकृतम् ।
सर्वंत्वमुपपद्येधाजह्यांचेद्यदिजीवितम् ॥

lupyetemebalātpakṣaubhidyetemetathā'kṣiṇī |
yāṃcarātriṃmariṣyāmijāyerātriṃcayāmaham |
etasminnantarekāleyanmayāhyaśubhaṃkṛtam |
sarvaṃtvamupapadyedhājahyāṃcedyadijīvitam ||

नाघातयत्तदारामश्श्रुत्वातत्परिदेवनम् ।
वानरानब्रवीद्रामोमुच्यतांदूतआगतः ॥

nāghātayattadārāmaśśrutvātatparidevanam |
vānarānabravīdrāmomucyatāṃdūtaāgataḥ ||